आइएलओ महासन्धि व नेवाः सवाल

सर्वोच्च अदालतं जनताया जग्गा सार्वजनिक यायेगु अर्थातल लँ दयेकेगु नितिं कायेगु खःसा इमित मुआब्जा बियाः, क्षतिपूर्ति बियाः जक जग्गा कायेमाः, सांस्कृतिक सम्पादयात लिच्वः मलाकीगु कथं ज्या यायेमाः धकाः गुगु कथं फैसला याःगु खः थ्व धइगु स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्गु नितिं बांलाःगु खँ खया नं राज्यं पक्षं उकियात कार्यान्वयन यानाच्वंगु मदु ।

उकिं सर्वोच्च अदालतया फैसलायात कर्यान्वयन यायेमाल धकाः सरोकारवालातय्सं सः थ्वयेकाच्वंगु जुसां राज्य पक्ष गम्भीर जुयाच्वंगु अवस्था मदु । थज्वःगु इलय् हे लाका आइएलओपाखें आः स्वनिगलय् सतक विस्तारया नामय् नेवाःतय्त विस्थापित यायेत्यंगुयात कया अध्ययण शुरु यायेगु तयारी यायेवं वर्तमान सरकार अलमलय् लाःगु दु ।

आइएलओपाखेें नेपालय् गैर न्यायिक सतक विस्तार व नेवाःत स्वनिगलं गुगु कथं विस्थापित जुयाच्वन धकाः अनुसन्धान सुरु यायेगु नितिं माःगु कथंया पौ सरकार व सरोकारवाला पक्षयात वयेवं सरकार अलमलय् लाना सरोकारवालायात आकाझाकां वार्ताय् तकं सःतेगु ज्या याःगु दु ।

आइएलओपाखें नेपाल सरकारयात जक मखु पीडित पक्षया नं राय कायेगु, इमित नं स्वापू तया अनुसन्धान सुरु यायेगु तयारी यखःगु खः । आइएलओपाखें नेपाल सरकार पक्ष व पीडित पक्षयात पौ वंगु अक्टोबर २ तारिकया दिनय् छ्वया हःगु खः ।

गैर न्यायिक सतक विस्तार पीडिततय्गु मंकाःगु संगठन उपत्यकाब्यापी सडक विस्तार पीडित संघर्ष समितिया पहलय् नेपाल टेलिकम ट्रेड युनियनमार्फत मुद्दा दायर याःगु खःसा उगु हे टेलिकमयात आइएलओपाखें पौ वःगु खः अले सरकारं उगु ट्रेड युनियनयात वार्ताय् वंगु छुं दिं न्ह्यः जक सःतूगु खः ।

आः स्वन्ति नखः लिपा सतक विस्तार पीडित पक्ष, टेलिकमया टे«ड युनियन व सरकारया दथुइ वार्ता यायेगु तयकरी यानाच्वंगु दु । नेपाल टेलिकमया ट्रेड युनियन धइगु स्वतन्त्र टे«ड युनियन खः । मेमेगु ट्रेड युनिन धइगु राजनीतिक पार्टीया भातृ संगठनया रूपय् न्ह्याः वना आइएलओयात तकं टेलिकमया टे«ड युनियन आधिकारिक मखु धकाः तकं न्हापा पौ छ्वयेगु ज्या याःगु खः ।

राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगं आइएलओ महासन्धि १६९ कार्यान्वयनया नितिं गुगु कथं सिफारिस याःगु दु उकियात कर्यान्वयनया नितिं नेवाःतय्सं सः थ्वयेकेमाःगु अवस्था दु ।

अथे पौ छ्वःगु इलय् न्हापा आइएलओ अजूचाःगु खः । मेमेगु देसय् ट्रेड युनियन जनताया पक्षय् जुइगु तर नेपाःया टेलिकमया टे«ड युनियन बाहेक फुक्कं सत्तापक्ष जूगु तायेका झन अप्वः चासो तयाहःगु खः । उकिं आइएलओपाखें लगातार रूपं चासो तयाच्वंगु खः । थ्व हे झ्वलय् आः नेपालय् गैर न्यायिक सडक विस्तारया सवालय् आइएलओपाखें अध्ययन याइगु धइगु नेपाःया राज्य पक्षया नितिं तःधंगु धक्का खः ।

उकिं सरकारं फयां फत्तले इमित अध्ययन हे याके मबिइगु कथंया कुतः यायेगु झ्वलय् आकाझाकां वार्ता याःगु खः । थुकिं नं सरकारयात समस्या वल धकाः धायेफइगु अवस्था दु । गैर न्यायिक सतक विस्तारया सवालयात कया स्वनिगःया नेवाःत नापं नेवाः मखुपिं जाना अन्तर्राष्टिय ख्यलय् तकं मुद्दा दायर याःगु खःसा मूल रूपं आदिवासी जनजातिया अधिकारनिसें आइएलओ महासन्धि नम्बर १६९ कर्यान्वयन यायेमाःगु माग याना न्ह्याः वनाच्वंगु खः ।

यदि आइएलओ महासन्धि नम्बर १६९ व आदिवासीया अधिकारया खँ ज्वना मवंगु जूसा थौं गैर न्यायिक सतक विस्तारया मुद्दा थ्व अवस्थाय् तक अवश्य नं थ्यनीमखु ।

छु खः आइएलओ १६९ ?
अन्तर्राष्टिय श्रम संगठन (आइएलओ)या महासन्धि १६९यात नेपालं सन् २००७ सं अनुमोदन याःगु खः । आइएलओ १६९ सं आदिवासी जनजातियात थःगु वसोवास दुगु राज्यया संरचनादुने थःगु संस्थात, जीवन पद्दति नापं आर्थिक विकासयात नियन्त्रण याये दइगु, थःगु पहिचान, भाषा व धर्मत कायम यायेगु व विकास यायेगु जनजातिया आकांक्षायात मान्यता बियातःगु दु ।

आत्मनिर्णयया अधिकारया सवालय् प्रत्यक्ष रूपं व्यवस्था यानातःगु मदुसां आदिवासी जनजातिया संस्कृति परम्परा व मूल्य मान्यतायात स्वीकार यानाः नापं इमिगु थःगु हे कथंया व्यवस्थापन पक्षयात उजागर यायेगु आत्मनिर्णयया मागयात महत्वपूर्ण आधार कथं नालेगु खँ न्ह्यथनातःगु दु ।

आदिवासी जनजातियात थःगु जीवन, आस्था, संस्था, आध्यात्मिक कल्याण नापं इपिं च्वनाच्वंगु व मेगु कथं प्रयोग यानाच्वंगु भूमिइ प्रभाव जुइगु विकासया प्रकृयाया नितिं थःगु प्राथमिकता थःम्हं हे निर्धारण यायेगु नापं सम्भव दत्तले आर्थिक, सामाजिक नापं सांस्कृतिक विकासयात नियन्त्रण यायेगु अधिकार दइ ।

नापं प्रत्यक्ष कथं लिच्वः लाइगु राष्ट्रिय व क्षेत्रीय विकासया योजना नापं ज्याझ्वः दयेकेगु, कार्यान्वयन यायेगु व मूल्यांकन यायेगु नितिं इपिं सहभागी जुइगु नापं थुकिं इमिगु स्व–विकास अधिकार सुनिश्चित जुइ । आदिवासी जनजातिया जमिनय् पुनस्थापना यायेगु सन्दर्भय् स्वतन्त्र, पूर्व सुसूचित सहमतिया अधिकारया प्रावधान दु ।

आदिवासी जनजातितय्सं विकासया प्रकृया ल्ययेगु सवालय् दबावय् तये मजिउगु, इमित ख्याच्वः बिइगुनिसें लोभ क्यने मजिउगु, विकासया ज्याझ्वः स्वीकृत व सुरु याये न्ह्यः हे स्वतन्त्र रूपं इमिगु सहमति कायेमाःगु, आदिवासी जनजातियात योजनापाखें जीवन, जमिन व प्राकृतिक श्रोतय् लाइगु सकारात्मक व नकारात्क प्रभावया बारे इमित जानकारी बिइमाःगु नापं उगु विकासया क्रियाकलापाया बारे सहमति बिइगु कि मबिइगु धइगु बारे इपिं स्वतन्त्र जुइ ।

भौतिक विकास निर्माण यायेगु झ्वलय् दकले न्हापां उगु योजनापाखें आदिवासी जनजातिया जनजीवन, इमिगु संस्कृति, वातावरणय् गज्वःगु लिच्वः लाइ धकाः अध्ययन यायेमाःगु बाध्यकारी अवस्था दु ।

अज्वःगु कथंया विकास निर्माण यायेगु झ्वलय् सरोकारवाला पक्ष सम्वन्धित आदिवासी जनजातियाके स्वीकृति कायेमाःगु, अले गुज्वःगु विकास यायेगु धकाः जनजातिं हे निर्णय याये दइगु, इमिगु सलग्नता दयेमाःगु, सम्पदा संस्कृतियात संरक्षण यायेगु कथं विकल्प दत्तले उकियात ध्यान तयेमाःगु, आदिवासी जनजातियात छेँबुँ मदयेका विस्थापित याये मदइगु नापं इमिगु जग्गा जमिन इमिगु सहमति कथं काल धाःसां क्षतिपूर्ति वा मुआब्जा बिइमाःगु बाध्यकारी अवस्था दु ।

आइएलओ महासन्धि १६९ धइगु स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्गु नितिं नं लागू जुइगु अन्तर्राष्ट्रिय कानुन खः, नेवाःत स्वनिगःया आदिवासी खः अले थुगु कथंया कानुन कार्यान्वयन याकेफत धाःसा नेवाः सभ्यता ल्यंका तयेफइगु, नेवाःतय्गु पहिचानया अधिकार प्राप्त यायेत अःपुइगु, नेवाः भाषा, संस्कृतियात संरक्षण व सम्वद्र्धनया नितिं राज्यं भाला कायेमाःगु अवस्था दु धकाः नेवाःतय्सं थुइकेमाःगु दु ।

राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगं आइएलओ महासन्धि १६९ कार्यान्वयनया नितिं गुगु कथं सिफारिस याःगु दु उकियात कर्यान्वयनया नितिं नेवाःतय्सं सः थ्वयेकेमाःगु अवस्था दु । थुगु खँयात नेवाःतय्त थुइका वनेफत धाःसा नेवाःतय्गु छेँ बुँ, नेवाः संस्कृति, भाषा, सम्पदा तकं ल्यंका तयेगु नितिं तःधंगु तिबः जुइ नापं सरकारं नेवाःतय्गु विरुद्ध याइगु ज्यायात कयाः सशक्त कथं विरोध यायेफइ ।

उकिं थ्व इलय् न्ह्यलुवाःतय्सं थुइकेगु मयाः धकाः मखु थःथःम्हं हे थज्वःगु कथंया खँ थुइका वनेमाःगु अवस्था दु । नेवाःतय्सं थःपिनिगु अधिकारया नितिं सकलें छप्पँ जुया सामूहिक अधिकारया नितिं आदिवासी जनजातितलिसे जाना वनेमाःगु ई वःगु दु । थुगु खँयात तकं थुइकेगु ज्या सचेत नेवाःतय्सं यायेमाःगु अवस्था दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS