येँ महानगरपालिकाय् स्थानीय पाठ्यक्रम : हानं जेठ १८ या पुर्नावृत्तिया कुतः ?
– अस्मीत मल्ल
नेपाःया संविधान २०७२य् संघ, प्रदेश व स्थानीय सरकारया अधिकारया बारे व्याख्या यानातःगु दु । संघ, प्रदेश व स्थानीय सरकारं मंकाः कथं यायेगु, निगू तहपाखें नापं यायेगु व निगू तहलं बिस्कं बिस्कं रुपं यायेफइगु ज्याखँया बारे संविधानय् न्ह्यथनातःगु दु । संविधानया भाग–१७ य् दुगु ‘स्थानीय कार्यपालिका’ अन्तर्गतया धारा २१४ कथं स्थानीय तहया कार्यकारिणी अधिकार संघीय कानूनया अधीनय् च्वनाः गां कार्यपालिका व नगरकार्यपालिकाय् निहित जुइ । व हे धाराया दफा (२)लय् स्थानीय कार्यकारिणीया अधिकार अनुसूची–८ व अनुसूची–९ बमोजिमया धलखय् न्ह्यथनातःगु बमोजिम जुइ धकाः किटान यानातःगु दु । अले अनुसूची–८ कथं स्थानीय तहया अधिकार सूचीया च्यागू नम्बर बुँदाय् न्ह्यथनातःगु अधिकार खः – आधारभूत व माध्यमिक शिक्षा ।
देय्या संविधानं बियातःगु अधिकारया अधीनय् च्वनाः नगर व गां पालिकातय्सं थःथःगु स्थानीय ऐन दयेकीगु खः । गां सभा व नगर सभापाखें पारित जुइधुंकाः सम्बन्धित निकायय् उगु व्यवस्था लागू जुइगु नापं कानूनी मान्यता काइ । थ्वहे व्यवस्था कथं येँ महानगरपालिकां नं शिक्षा सम्बन्धी व्यवस्थाया निंतिं शिक्षा ऐन, २०७५या व्यवस्था यात । येँ महानगरपालिका शिक्षा ऐन, २०७५ उगु हे दँया श्रवाण ९ गते स्थानीय राजपत्रय् तकं प्रकाशित जूगु खः । शिक्षा ऐनया धारा ९लय् शिक्षाया माध्यमया बारे बांलाकः न्ह्यथनातःगु दु । धारा ९या दफा १य् थुकथं न्ह्यथनातःगु दु ‘..ब्वनेकुथिइ शिक्षाया माध्यम नेपाली भाय्, अंग्रेजी भाय्, नेपालभाषा वा स्वंगूलिं भाय् जुइ ।..’
नेपाःया संविधान दुने लाःगु अधिकारयात छ्यलाः येँ महानगरपालिकापाखें स्थानीय ऐन दयेकेगु ज्या याःगु खः । देय्या मू कानूनय् न्ह्यथनातःकथं येँ महानगरपालिकां आधारभूत व माध्यमिक शिक्षायात थःगु नगर दुने गज्याःगु दयेकेगु व गुकथं लागू यायेगु धकाः व्यवस्था याःगु खः । बहुभाषिक देय् कथं महानगरपालिकां छगू जक भासं मखु स्वंगू भाय्यात शिक्षाया माध्यम दयेकेफइगु व्यवस्था याःगु खः । उकी मध्ये छगू भाय् खः, थनया स्थानीय भाय् । महानगरया ५१ क्वःगु मुँज्यां वंगु शैक्षिक सत्र निसें स्थानीय पाठ्यक्रम स्थानीय भाय् अर्थात नेपालभासं ब्वंकेगु निर्णय याःगु खः । छगू जक विषय जूसां थनया स्थानीय संस्कार, सम्पदा, शीप, कला, कौशल, व्यवसाय आदि नेपालभाषाया माध्यमं ब्वंकेगु निर्णय जुया कार्यान्वयन नं जुयाच्वंगु अवस्था दु ।
महानगरपालिकां याःगु थुगु निर्णय लिपा थुकीयात कार्यान्वयन याके मबिकेगु निंतिं आपालं कुतः मजूगु मखु । तर महानगरपालिकाया मेयर, उपमेयर, शिक्षा अधिकृत, महानगरया कर्मचारीतय् कुतलं आः येँदुनेया ब्वनेकुथिइ स्थानीय पाठ्यक्रम ब्वंकेगु ज्या जुयाच्वंगु दु । अथेखःसां गैर खस नेपाली बाहेक मेगु भाय् ब्वलंगु स्वये चाहे मजूपिं अझ न्हून्हू तवरं थुकीयात प्रहार यायेगु कुतः यानाच्वंगु दु । महेन्द्रीय राष्ट्रवादया अनुरागीतय्सं आः छ्यलाहःगु न्हूगु माध्यम खः संचार । ब्वनेकुथिइ ब्वंकेमखु धकाः शिक्षक÷शिक्षिकातय्सं प्रहार याःगु अस्त्र वा अभिभावकतय्सं थः मस्तय्त थ्व विषय ब्वंकेदइमखु धकाः याःगु अस्त्र असफल जुइवं आः संचारयात न्हूगु ल्वाभः दयेकेगु सुरु याःगु दु ।
थ्वहे झ्वलय् ‘हिमाल’ खबरपत्रिकाया २०७८ माघ महिनाया अंकय् ‘नेपालभाषा अनिवार्य ः काठमाडौं महानगरको मनोमानी’ शीर्षकय् सन्त गाहा मगरया च्वसु पिहांवःगु जुयाच्वन । च्वसुया मू आशय येँ महानगरपालिकां संविधान अःख नेवाःतय् मांभाय् फुक्कसित लादे याःगु दावी यानातःगु दु । तर मथूगु खँ छु धाःसा छम्हेसिया मांभाय् मेपिंत लादे यायेगु तर्क यायेगु खःसा गैर खस नेपाली भाषीपिंत खँय् भाय् लादे याःगु चाहिँ विरोध छाय् मजुल ले ? येँ महानगरपलिकाया हकय् ला संविधानं बियातःगु अधिकारया अन्तर्गत च्वनाः आधारभूत व माध्यमिक तहया शिक्षाया निंतिं स्थानीय शिक्षा ऐन दयेकूगु दु । व हे ऐन कथं स्थानीय पाठ्यक्रम ब्वंकेगु निंतिं नेपालभाषायात थनया ब्वनेकुथि छ्यःगु खः । संविधानं बियातःगु व्यवस्था कथं स्थानीय भासं स्थानीय विषय ब्वंकाः नं संविधान अःख धायेगु ल्वः ला ?
अथेहे २०७८ साल माघ २२ गतेया ‘कान्तिपुर’या ‘कोसेली’इ डा. महेशराज पन्तया ‘पाठ्यक्रममा रमिता छ’ च्वसुलय् तप्यंक येँ महानगरपालिकाया स्थानीय पाठ्यक्रमयात प्रहार यायेगु जक मखु चाःहिकाः थ्व विषययात विरोध यायेमाःगु आशय तकं प्वंकातःगु दु ।
नेपालभाषाया माध्यमं स्थानीय पाठ्यक्रम ब्वंकाः विद्यार्थीतय् स्वतन्त्रताया हनन् जूगु न्ह्यथनातःगु दु । वय्कःया कथं थ्व विषयया उपादेयता मदुगु नापं नेपालभाषा ब्वनाः छ्लेगु थाय् गन दु धकाः तकं न्ह्यसः तयादीगु दु । दकलय् न्हापां देय्या छगू मू भाय्, देय्या पहिचान न्ह्यब्वयाच्वंगु भाय् ब्वने दइगु हे विद्यार्थीतय् निंतिं छगू गौरवया विषय खः । थुकिं विद्यार्थीतय्त देय्या संस्कृति, संस्कार व इतिहासया बारे ज्ञान बिइ । उकीं स्थानीय पाठ्यक्रम स्थानीय भासं ब्वनेगु धइगु छगू समुदाय विषेशया निंतिं जक मखु मुक्कं देय्या छगू पहिचान, अस्तित्व व अस्मिताया रक्षा जुइगु विषय खः । थज्याःगु गहन विषययात ‘विद्वान’ पन्तं महेन्द्रवादी भाषिक नीतिया मिखां स्वयाः च्वयादीगु स्पष्ट जू । पन्तजु व हे च्वमि खः सुनां नेपाल संवत्यात राष्ट्रिय मान्यता बीमज्यू धासें आपालं च्वसु च्वयादीम्ह खः ।
लुमंकेबहःजू, येँ महानगरपालिकाया २०५४ साल साउन १० गतेया बोर्ड मुँज्यापाखें नेपालभाषायात नं महानगरपालिकाया ज्याखँय् छ्यलाबुला यायेगु धकाः आधिकारिक मान्यता बिउगु खः । तर उगु निर्णयया विरुद्ध निरन्तर रुपं संचारमाध्यमं प्रहार यायेगु ज्या जुल । लिपा छथ्वः साम्प्रादायिक मनूतय्सं उगु निर्णयया विरुद्ध सर्वोच्च अदालतय् मुद्दा दायर यात । अले २०५६ साल जेठ १८ गते कुन्हु सर्वोच्च अदालतं नेपालभाषायात महानगरपालिकाय् छ्यलाबुला यायेमदइगु कथं फैसला न्यंकाबिल ।
२०५४ सालय् थें थौं हानं महानगरपालिकां नेपालभाषाया सम्बन्धय् याःगु निर्णययात कयाः संचार माध्यमपाखें नकारात्मक बिचाः ब्वयेगु ज्या जुयावःगु दु । लोकतान्त्रिक मान्यता कथं बहुभाषिक देशय् फक्व यक्व भाय्या विकासया निंतिं अज्याःगु भासं शिक्षा बीमाः । तर थःगु भाय् बाहेक मेगु भाय्या विकास व संरक्षण जूगु स्वये चाहे मजूपिं संचार माध्यमयापाखें हानं सक्रिय जुइत स्वयाच्वंगु दु । थज्याःपिं साम्प्रदायिक पुचःपाखें हानं मेगु जेठ १८ यात पुर्नावृत्ति यायेमबीगु निंतिं भाषिक अधिकारया निंतिं लगे जुयाच्वंपिं ह्यःमित हानं छक्वः छप्पँ जुइमाःगु ई वःगु दु । इलय् हे झी सचेत जुइनु ।
LEAVE YOUR COMMENTS