गुथि ः नेवाःतय् मौलिक पहिचान

येँ – कला, संस्कृतिइ तःमिपिं नेवाः समुदायया महत्वपूर्ण सम्पत्ति धइगु द्वलंद्वः दँ न्ह्यः थःपिनिगु पुर्खां नीस्वना थकूगु गुथि, थ्वलिसे स्वानाच्वंगु संस्कार व धार्मिक गतिविधि खः । गुथि नेवाः समुदायया जीवन्त संस्कृति व संस्कार जक मखसे थःगु मौलिक पहिचान नं खः । उलि जक मखु, गुथि सलंसः दँ न्ह्यःनिसें हे देय्या राष्ट्रिय पहिचानया रुपय् स्थापित जुइधुंकूगु दु ।

सरकारं नेवाः समुदायया मौलिक पहिचान गुथि संरचनायात सामन्ती अवशेषया संज्ञा बीवं स्वनिगःया नेवाः समुदाय जुरुजारुं दनाहल अले विरोधय् कुहां वल । तच्वःगु नागरिक प्रतिवादं जनआन्दोलनया लँपु ज्वनेवं गुथि विधेयक लित कायेत सरकार विवश जुल । थ्व स्वयां न्ह्यः बैशाख १७ कुन्हु सरकारं गुथि विधेयक राष्ट्रियसभाय् दर्ता याःगु खः ।

असार १० गते गुथि विधेयक लित काःसां नं गुथि सम्बन्धय् सैद्धान्तिक बहस धाःसा अझं जूगु मदुनि । सरकारं सम्बन्धित गुथियारयात सःताः सहलह नं न्ह्याकूगु मदुनि । थ्व स्वयां न्ह्यः प्रस्तावित विधेयक संसदय् दर्ता याये न्ह्यः सम्बन्धित गुथियारलिसे च्वनाः सहलह मयासे छक्वलं संसदय् पेश यायेवं विधेयक विवादय् लाःगु खः ।

नेपालमण्डलय् गुथिया इतिहास झण्डै निद्वः दँ पुलां । नेवाः सभ्यताया मू चु हे गुथि खः । मेमेगु समुदायय् नं आकलझुकल लुइके फइगु गुथि प्रथा नेवाः समुदायपाखें प्रेरित जुयाः हे दुगु खः । नेपालय् जक मखु अमेरिका, क्यानाडा, बेलायत, अस्टे«लिया, युरोप, जापान, कोरिया आदि देय् न्यनाच्वंपिं नेवाः समुदायं नं गुथि प्रचलनयात आत्मसात व अंगीकार याना वयाच्वंगु दु ।

नेवाः देय् दबूया नायः नरेश ताम्राकारं सरकारसं जनदबावय् लानाः गुथि विधेयक लित काःसां नं आतक नं सरोकारवाला व गुथियारतय्त सःताः आः हइगु गुथि विधेयकया बारे सहलह यायेत वार्ताया निंतिं ब्वंगु मदुनि धयादिल । ताम्राकारं विधेयकय् दुगु प्रावधानं गुथियारया हक व अधिकार मदयेका छ्वयेकथं गुथि व नेवाःतय्गु संस्कृति व धार्मिक परम्परा सिधयेका छ्वयेत स्वःगुलिं नेवाः समुदाय विरोधय् कुहां वःगु खः धयादिल ।

वय्कलं आः दयेकीगु विधेयकय् सरकारया भूमिका हामा (अभिभावक)या रुपय् जक दयेमाःगु व गुथियात स्वायत्तता दयेमाः धयादिल ।
गुथि विधेयक प्रतिरोध समन्वय समितिया सल्लाहकारलिसें वरिष्ठ पत्रकार मल्ल के. सुन्दरं सरकारं थुलिमछिं दिं दयेधुंकाः नं गुथियारयात वार्ताया निंतिं मसःतूगु धयादिल ।

वय्कलं सरकारं आः हइगु विधेयकया ‘कन्टेन्ट’ स्वयेधुंकाः टिप्पणी यायेगु जुइ धासें सरकारलिसे वार्ताया निंतिं मंकाः अवधारणा तयार यायेत वंगु शनिवाः डा. महेशमान श्रेष्ठया अध्यक्षताय् गुथि विधेयक प्रतिरोध समन्वय समिति गठन यानागु जानकारी बियादिल । उगु समितिइ येँ, यल व ख्वपया यानाः स्वनिगःया गुथियारतय् प्रतिनिधि दु ।

# गुथिया इतिहास
‘छिमिगु ग्राम सीमा दुनृया थासय् न्हापायापिं जुजुपिंसं व मेपिं सज्जनतय्सं पुण्य अप्वयेमा धकाः गुगु बुँ दान बिउगु खः सुनानं छिमिगु हिनामिना याये मदयेमा धकाः व आपालं कालतक व कायम जुयाच्वनेमा धइगु ल्याखं हरबखत पुण्यया ज्याया ताँती अप्वया वनाच्वंगुलिं सफा कीर्ति न्यना वनाः दिशा त्वपुयाच्वंम्ह श्रीमहासामन्त अंशु वर्मां जिमिगु अनुमति कयाः थ्व सनद शिलापत्र याना बिउगु दु ः थ्व खँ छिमिसं नं सीका ति ।’

संवत् ५२६ आश्विन शुक्ल धकाः न्ह्यथनातःगु यलया लेलेया अभिलेखय् लिच्छवीकालया जनजीवनया महत्वपूर्ण पक्षाबो गाक्कं प्रकाश यानातःगु पाञ्चाली शासन पद्दतिया ऐतिहासिक विवेचनाय् नेपाःया नांजाःम्ह इतिहासकार धनवज्र वज्राचार्यं न्ह्यथनादीगु दु । ‘लिच्छवीकालय् धार्मिक, शिक्षा व स्वास्थ्य आदिया लौकिक ज्या चले यायेत गोष्ठित स्वना बिउगु खः ।

आवश्यक खँ मिले जुयाः यायेगु सामूहिक भावना हे गोष्ठि प्रथाया आधार खः । गोष्ठि खँग्वलं हे गुथि खँग्वः वःगु खः । आतक नं जिमिगु थन प्रशस्त मात्राय् गुथित चले जुयाः वयाच्वंगु दु ।’ थ्व खँ पाञ्चाली शासन पद्दतिया ऐतिहासिक विवेचनाय् इतिहासकार वज्राचार्यं टिप्पणी यानादीगु दु ।

‘परिवारया गुथि परिवारया सन्तान दरसन्तानया विवेकपाखें चले जुइगु खः । गुथियारयात लःल्हाःगु गुथि दाता सन्तानया अधीनय् मखसे निश्चित व्यवस्थाया लिधंसाय् चले जुइगु’इतिहासकार वज्राचार्यं न्ह्यथनादीगु दु । धार्मिक खँ लोकया हित जुइगु ज्या चले यायेत श्रद्धालु जुजु, प्रजा, चल–अचल सम्पत्ति दान याइगु खः ।

थःगु हे परिवारया अधीनय् दुगु वा मेगु नियत व्यक्ति यानाः निगूकथंया गुथिय दयाच्वंगु वय्कःया धापू दु । देय् दबूया अध्यक्ष ताम्राकारया कथं सरकारं थ्व स्वयां न्ह्यः हःगु प्रस्तावित विधेयकय् प्राधिकरण खडा यानाः गुथियारया दक्वं हक लाकाकाःगुलिं नेवाः समुदायं विरोध याःगु धयादिल । नेवाः समुदायं गुथि विधेयकया दफा २३ व २४ य् आपत्ति प्वंका वयाच्वंगु दु ।

अथे खःसा दफा २३ व २४ य् छु दु ले ? दफा २३ या १. थ्व ऐन प्रारम्भ जुइ स्वयां न्ह्यः कायम दुगु छुट गुथि व सार्वजनिक गुथि थ्व ऐन प्रारम्भ जुइधुंकाः स्वतः राजगुथिइ परिणत जुइ । ऐनया दफा २ या उपदफा १ कथं राजगुथिइ परिणत जुइगु छुट गुथि व सार्वजनिक गुथिया चल, अचल सम्पत्ति, जायजेथा, देवदेवीया प्रतिमा आदिइ जुयाच्वंगु गुथियारया हक व दायित्व प्राधिकरणय् सरे जुइ ।

#गुथियारया अधिकार स्वतः मदइगु
थ्व ऐन प्रारम्भ जूगु इलय् गुगुं नं समझदारीपत्र, सहमतिपत्र, दानपत्र, रुक्का, लालमोहर, खड्ग निशाना, सनद, सवाल थेंज्याःगु गुगुं नं प्रकारया लिखत, अड्डा, अदालतपाखें जूगु पैmसला, आदेश, मिलापत्र, निर्णय वा गुगुं नं लिखत व परम्पराया लिधंसाय् प्राप्त जूगु गुथियारया धार्मिकस्थल उपरया दक्वं अधिकार थ्व ऐन प्रारम्भ जुइवं स्वतः समाप्त जुइ व गुथियारयात अधिकार प्रदान याइगु थुकथंया दक्वं लिखत स्वतः निष्क्रिय जुइ ।

स्वनिगःया नेवाःत जुरुजारुं दना हःगुया लिउने थुपिं दफाय् न्ह्यथनातःगु बुँदाप्रतिया असहमति हे खः । बुंगद्यःया जात्रा, जनबहाःद्यःया जात्रा, येँयाःया जात्रा थेंज्याःगु राष्ट्रिय जात्रा पर्वनिसें कयाः चिचिधंगु पर्वलिसे सम्बन्धित गुथिया अस्तित्व थुपिं प्रावधानं स्वतः समाप्त याइगु धइगु इमिगु धारणा दु । विज्ञतय्कथं प्रस्तावित विधेयकया छगूत्या दर्जन स्वयां अप्वः धारा व दफा प्रचलित परम्परा, संस्कार व संस्कृति अनुकूल मदु ।

# अल्याख गुथि
नेवाः समुदायय् पारिवारिक गुथिया रुपय् निजी गुथि दु । दाजुकिजा व थःथितिपिं संलग्न आचाःगू, बरे गुथि, कसाः गुथि, न्हय्सः साय्मि गुथि आदि । द्यः गुथि थ्व अन्तर्गत गणेद्यः, महाद्यः, नारांद्यः, लाखे, दागिं आदि दु । जात्रालिसे सम्बन्धित गुथि कुमारि, बुंगद्यः, बिस्काः, मतयाः, सम्यक, पंजरां आदि दु ।

पुजा गुथिइ– देपुजा गुथि, भिंद्यः पुजा गुथि, पंजरां गुथि, सनाः गुथि, सी गुथि, साखःति गुथि, बौमत, ज्यापु गुथि, मिसा गुथि थुकथं नेवाः समुदायय् आपालं आपाः प्रकारया गुथि अस्तित्वय् दु व थुपिं अनवरत रुपं संचालन जुयाच्वंगु दु । समाजसेवी धनवीर मानन्धरयाकथं नेवाः जीवनचक्रय् लगभग दक्वं कर्तव्य व दायित्व गुथि परम्पराया जःखः हे चाःहिलाच्वंगु दइ ।

गुथिया हे कारणं इमिगु जीवन सरल, सहज व सरस जुइ । अल्याख प्रकारया गुथिं नेवाः समाजयायात पुचलय् म्वायेगु स्यनी । हिला वनाच्वंगु परिस्थितिइ नेपालय् ऐतिहासिक महत्वया कला, संस्कृतिया आधार गुथिया संरक्षण यानाः भावी पुस्तायात हस्तान्तरण यायेगुपाखे सरकार व प्रदेश सरकारया ध्यान वनेमाःगु खँय् वय्कलं बः बियादिल ।

गुथिया आर्थिक स्रोत मुख्यतः गुथियारतय्सं बीगु दान हे खः । गुथिया कार्य सम्पादन यायोत अक्षय कोषया रुपय् भूमि हे गुथिया मातहतय् तयेगु व उगु भूमिया आम्दानीपाखें आर्थिक स्रोत चूलाकेगु व्यवस्था प्रचलनय् दया वयाच्वंगु दु । धार्मिक, सामाजिक, सामूहिक ज्याया निंतिं माःगु खर्च मुंकेत जग्गा वा तिसात दान बीपिं दाताया उदारता गुथिया आर्थिक स्रोत खः ।

विशेष यानाः लिच्छवी व मल्लकालय् विकास जूगु थ्व प्रथा गुगुं तःधंगु देगः निर्माणया ज्या यायेमाल धाःसा तत्कालीन जुजु व भारदारत व जनतापाखें गुथिया निंतिं जग्गा दान बीगु खः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS