ऐतिहासिक भाजुपुखू

ख्वपया पश्चिम लागाय् च्वंगु भक्तपुर क्याम्पस नापं भचा क्वथ्यागु थासय् लः मदुगु चकंगु थासय् च्वंगु पुखूयात भाजुपुखू धाइ । थ्व पुखूया बारे छगू कहावत दु,– थ्व पुखू छम्ह तान्त्रिकं चछि दुने याकःचां तयार याःगु खः । तःपुखूया लः अन ज्वयेकाः कायेगु ल्याखं तःपुखू दयेके धुंकाः थ्व तयार याःगु खः ।

दथुइ भचा दम्बो थें थथ्यानाच्वंगु व उखेपाखे वनेगु लागिं दक्षिणपाखें लँ नं दुगु जुयाः थ्व पुखू येँय्या लानिपुखू धयातःगु न्हूपुखूया अनुकरण यानाः तयार यानातःगु जुइमाः धइगु आपासिया अनुमान जुयाच्वंगु खः । येँया न्हूपुखूयात थः काय् मदुगु शोकय् मल्ल जुजु प्रताप मल्लं तयार यानाः थः, थः कलाः व कायया झ्वाताः पुखूया दक्षिणपाखे ध्वस्वाके बिउगु खः ।

अथेहे ख्वपया नांजाःगु ८४ रोपनी जग्गाय् त्यला वयाच्वंगु तःपुखूयात न्हापांम्ह प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाया पालाय् ख्वप जिल्लाया मेजिष्टरं तयार याःगु धकाः तःपुखूया पूर्वपाखेया छगू खोपाय् धस्वाकातःगु शिलापत्रय् उल्लेख जुयाच्वंगु दु । तर भाजुपुखूया बारे धाःसा न्हापा अज्याःगु छुं नं कथंया प्रमाण, शिलालेख वा अभिलेखत लुइके मफु ।

गबलय् ख्वप नगरपालिकां उगु पुखू पुनर्निर्माण यायेगु धइगु खँ सुरु यात अबलय् धाःसा थीथी कथंया ऐतिहासिक प्रमाणत मुंकेगु ज्या नं जुल । ख्वप नगरपालिकां वायेत्य फ्वायेत्य जुयाच्वंगु उगु पुखूया जिर्णोद्वार यानाः दथुइ सुन्दर रेष्टुरेराँ चायेकेगु सोच कथं २०५९ सालय् पुखू जिर्णोद्वारया लागिं तत्कालीन १७ वडाया बासिन्दा कृष्णप्रसाद दुमरु, १७ वडाया वडा सदस्य विष्णु प्रजापति लगायतया टोली गठन यानाः ज्या सुरु याःगु खः ।

व ई देसय् जनयुद्ध तच्वयाच्वंगु ई खः । देउवा सरकारं माओवादी नेतात पुष्पकमल दाहाल व डा. बाबुराम भट्टराईपिनिगु छ्यंया मू ५० लाख बीगु धकाः सार्वजनिक सञ्चार माध्यमं घोषणा याःगु ई । अबलय् ख्वप नगरपालिकां जिर्णोद्वार सुरु यायेवं अन ज्या याःपिंसं ल्वहंया मूर्ति कुचा जुयाच्वंगु फेता चिनातःगु अवस्थाय् जुजुया छ्यँ लुइकल ।

प्रचण्ड बाबुरामया छ्यंया मू घोषणा यानातःगु ई जुया खइ अबलय् जुजुया हे छ्यं लुयावःगु कारणं आः उकिया मू सरकारं छगू करोड बीगु जुइ धकाः नं ख्याः यायेगु ज्या जिर्णोद्वारय् संलग्न मनूतय्सं यानाच्वंगु खः । थ्व लुयावःगु फुक्क वस्तु अबलय् १७ वडा ज्याकु जुयाच्वंगु मिनिबस सेवा समितिया भवनय् तयातःगु खः ।

लः व मनू तसकं सतीगु कारणं मनूत लः गन गन दइ, अन अन बस्ती सुरु यानाः च्वनाच्वंगु इतिहासं क्यँ । सिन्धु सभ्यता अन्तर्गत नेपालमण्डल दुने नं लःया श्रोत खू (खुसि), प्राकृतिक रुपं तयार जुयाच्वंगु पुखू गन गन दुगु खः, अन अन मनूत च्वनेगु याना हल । लिपा वया जक थथे थःपिंसं हे बस्ती निर्माण याये छिंगु थासय् कृतिम पुखू दयेकेगु कला सयेकूगु खः ।

भाजूपुखू नं थ्व झ्वलय् निर्माण याःगु ऐतिहासिक पुखू खः । लः मदयेकं मनूया जीवन सम्भव मदु । अथे जुया हे स्वनिगःया केन्द्र जुयाच्वंगु ख्वप देसय् उगु केन्द्र दयेके न्ह्यः थन स्वीप्यंगू पुखू अस्तित्वय् वःगु खनेदु । उकी मध्ये गुलिं स्कुल, कलेज, चौर दयेकेगु आधुनिक प्रयोजनया लागिं त्वपुया छ्वतसा गुलिं निजी रुपं त्वपुया छ्वत ।

आः हाकनं छक्वः थज्याःगु पुखूया महत्व ध्वाथुइकाः जिर्णोद्वारया क्रम सुरु जुयाच्वंगु दु । थ्व झ्वलय् थ्व भाजुपुखूया अध्ययन सुरु जूगु खः । सही ज्याया लागिं सही मनू माः धइथें भक्तपुर क्याम्पसय् हे पीदँ तक आखः ब्वंकेगु ज्या यानाः इतिहास व संस्कृतिया अध्यायनय् थःत पानाच्वनादीम्ह प्रा. डा. पुरुषोत्तमलोचन श्रेष्ठया नेतृत्वय् विज्ञ पुचः दयेकाः पुखूया अध्ययन याकेत ख्वप नगरपालिकां लछिया ई बियाः समिति गठन याना बिउगु खः ।

तर विषयबस्तुया गम्भीरतायात ध्यानय् तयाः न्हापां उगु पुचःया म्याद मेगु लछि थप यात । तर ऐतिहासिक प्रमाण मामां वंगु इलय् न्हापां थ्व पुखू प्रताप मल्लया पालाय् दयेकूगु लानिपुखूया नमूना कयाः तयार याःगु जुइफु धकाः अनुमान यानातःगु खःसां तथ्य व प्रमाणया लिधंसाय् थ्व पुखू न्हूपुखू धाःगु लानिपुखू स्वयां न्यासः दँ न्ह्यः हे दयेकूगु खने दयेवं धाःसा थ्व पुखूया बारे अझ मेगु अध्ययन याये मालीगु जुयाः खुला तक उगु विज्ञ पुचलं निरन्तर अध्ययन अनुसन्धानय् हे जक ई फुकल ।

थ्व पुखूया आपालं आपाः विशेषता दुगु खने दयावःगु व भाजुपुखू धयातःगु कारणं भाजु कसःया बारे नं अध्ययन याये मालावंगु कारणं ई भचा अप्वः काःगु खः । थ्व पुखू दयेकातःगु स्वरुप स्वयेगु इलय् आधुनिक इन्जिनियरिङ स्वयां छुं कथं नं म्हो मजू । अझ दथुइया ब्व उत्खनन् यायां वंगु इलय् ला झन् झन् हे रहश्यमय खँ पिहां वःगु वलं तुं जुयाच्वन ।

खय्त ला झिंखुदँ न्ह्यः अन जिर्णोद्वारया लागिं ज्या सुरु याःगु इलय् हे पुरातत्व विभागपाखें थ्व ऐतिहासिक पुखू जूगु खँ पत्ता लगे यायेधुंकूगु खः । येँया लानिपुखू नेपाल संवत ७९० य् दयेकूगु खः । उगु पुखूया नमूना कयाः दयेकूगु जूसा थ्व पुखू अथेहे स्वसः दँ जक पुलांगु जुइमाःगु खः । तर प्रमाण मामां वनेगु झ्वलय् लानिपुखू स्वयां अथेहे न्यासः दँ न्ह्यः हे थ्व पुखू अस्तित्वय् वये धुंकूगु खने दयावल ।

डा. पुरुषोत्तमलोचन श्रेष्ठया कथं भाजूपुखूया बारे थुलि दुग्यंगु अध्ययन आः तक जूगु नं मदुनि । उकिं वय्कलं थुगु अध्ययनया प्रतिवेदन देय्या हे छगू महत्वपूर्ण दस्तावेज जुइगु धारणा न्ह्यब्वया च्वनादीगु दु । खः थ्व भचा लिपा लाक ज्या जुल । तर हथासं निला स्वलाया दुने नीगू स्वीगू पेजया प्रतिवेदन तयार यानाः विज्ञ पुचलं ज्या क्वचायेकूगु जूसा उलि दुग्यंगु खँ पिहां मवइगु खः ।

आः थ्व ८१ पेजया प्रतिवेदन छगू बांलाःगु दस्तावेज जक मखु कि आः तकं थ्व विषयय् अध्ययन मजूगु कारणं मेमेगु चीजया अध्ययन याइपिंत नं छगू लँपु क्यनेगु ज्या याइगु खँ स्पष्ट जू । छु जुइ बांलाःगु हे ज्या जुइ धइथें ख्वप नगरपालिकाया साथ दयाः विज्ञ पुचलं थ्व १८ औं शताब्दीया मखुसें १२ औं शताब्दीया ऐतिहासिक पुखू जूगु प्रमाण लुइकेत ताःलाःगु दु ।

इतिहासय् कल्पनाया थाय् दइमखु । सुरुइ थ्व पुखू जितामित्र मल्लया भारदारं दयेकूगु अनुमान यानातःगु खः । भाजु कसः धाःम्ह भारदारं थ्व पुखू दयेकूगु धइगु खँय् धाःसा न्हापानिसें हे निगू मत मदु । भाजु कसः सु खः धइगु जक अस्पष्ट जूगु खः । आः वयाः भाजु कसः छम्ह प्रशासक खः धइगु प्रमाणित जुइधुंकूगु दु ।

व नं जुजु धुंकाः दकलय् शक्तिशालीम्ह प्रशासक खः । भार्वाचो लागा अबलय् थथे प्रशासनिक ल्याखं महत्वपूर्ण थाय् जुइधुंकूगु खः । उगु थाय्यात इनागाः, दूधपाटी धकाः लिपा लिपा नां तःगु खसां न्हापां ला भार्वाचो धकाः हे नां च्वंगु खनेदु । भार्वाचोया झिंनिगूगु सदीया शक्तिशाली शासक भाजु कसः खः ।

कसः जुजुपिं नापं च्वनाः शासन याइपिं जूगु ल्याखं नं शिलालेख व मुद्रा थेंज्याःगु महत्वपूर्ण चीज अन लुया मवःसां १८ औं शदीपाखे ख्वप देय् स्वनिगःया राजधानी नगर दये न्ह्यः पूर्वाधार कथं थ्व पुखूया अस्वित्व कायम जूगु खनेदु । जल वितरण प्रणाली मिले यायेगु निंतिं हे थ्व पुखू दयेकूगु धइगु खँय् आः निगू मत मदु ।

न्हापा थें तःपुखूया लः ज्वयेकेत थ्व पुखू चछिया दुने तन्त्रमन्त्रं दयेकूगु धइगु मिथ्या तथ्य जूवंगु दु । उगु पुखूया दथुइ च्वंगु दम्बो दककलय् महत्वपूर्ण ब्वः जूगु विज्ञ पुचलं प्रमाणित याःगु दु । ८१ पृष्ठया थ्व प्रतिवेदन दुने आपालं खँ थ्वहे देगःया बारे उल्लेख यानातःगु दु । अन शिखर शैलीया देगः दुगु अन दुने लुयावःगु भग्नावशेषं प्रमाणित जूगु दु ।

थ्व दम्बो अथें वायेत्य फ्वायेत्य जुयाच्वंगु इलय् २०५९ सालय् हे अध्ययन याःगु इलय् पुरातत्व विभागया निर्देशक उद्धव आचार्यं उगु पुखू १२ औं वा १३ औं शताब्दीया जुइमाःगु अनुमान याये धुंकूगु खः । आः उकियात थप पुष्टि यायेगु ज्या डा. पुरुषोत्तमलोचन श्रेष्ठया पुचलं याःगु दु । थ्व थासय् दोलखाया त्रिपुरासुन्दरी, फम्पूया देगः व पन्तिया देगः थें हे नागराजया स्तम्भ नं लुुयावःगु दु ।

लः दइथाय् तइम्ह कि नागराज वा मखुसा जलदेवता जुइ । बासुकी नागया स्तम्भ तयाः दयेकेगु चलन अबलय् वयेधुंकूगु कारणं थ्व पुलांगु पुखू प्रमाणित याःगु खः । तःपुखू, नःपुखू, (गुह्यपुखू), लानिपुखू स्वयां पुलांगु थ्व पुखूया देगः पश्चिमाभिमुख शिव मन्दिर वा जलेश्वर देगः जूगु नं विज्ञ पुचलं पत्ता लगे याःगु दु ।

न्यागूगु शदीनिसें झिंप्यंगूगु सदी तक चले जुया वयाच्वंम्ह मकर वा यज्ञया मूर्ति थन लुयावःगु दु । थ्व धइम्ह जलदेवताया बाहान खः । उगु थाय् लिपा ल्वहंहितिया प्रचुर प्रयोग वयालिं भगिरथं काःगु खनेदु । थज्याःगु थीथी प्रमाणया आधारय् नं थ्व ऐतिहासिक पुखू च्यासःदँ न्ह्यः अस्तित्वय् दये धुंकूगु खनेदुगु खः ।

देगःया निखे फैया आसन दयेकाः पार्वती सिंहया आसनय् च्वनाच्वंगु खनेदुगुलिं नं थ्व महादेव वा जलेश्वरया देगः जूगु खनेदु । भारतय् तकं दुर्लभ जुयाच्वंगु इन्द्रया मूर्ति नं थन लुयावःगु दु । खण्डित अवस्थाय् लुयावःगु गुलिं मूर्तिं नं थन तेराकोताया देगः, ब्वसिंह, इन्द्रया मूर्ति व देगः दुगु प्रमाणित जूगु खः । थन पूर्व मध्यकालनिसेंया अप्पा लुयावःगु दु । गुकिं थ्व भाजुखूया अस्तित्वयात प्रमाणित यायेत अपुका बिल ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS