न्हापांम्ह भाषिक शहीद शुक्रराज जोशी

म्हिगः २१ फरवरी कुन्हु विश्व मातृभाषा दिवस नेपालय् नं थीथी ज्याझ्वःत यानाः हने क्वचायेकूगु दु । खय्त ला नेपालय् आपालं दिवसत हना वयाच्वंगु दु, तर विश्व मातृभाषा दिवसयात सरकारी निकायतय्गु हे संलग्नताय् हनेगु ज्याझ्वः न्ह्याःगु यक्व मदुनि । २१ फरवरीयात विश्व मातृभाषा दिवस कथं हनेगु निर्णय संयुक्त राष्ट्र संघं घोषणा यायेधुंकाः उकिया सदस्य राष्ट्रतय्सं बाध्यात्मक स्थितिइ हनेमाःगु अवस्था वःगु खः ।

नेपाः नं थुकिया सदस्य राष्ट्र जूगु कारणं थुगु दिं सरकारीस्तरं हने हे माःगु बाध्यता दु । मखुसा नेपाः थेंजाःगु बहुभाषिक देशय् आपालं मातृभाषा न्हना वनेधुंकूगु अवस्था दु । उकिसनं सरकारी नीतिया हे कारणं गुलिखे मातृभाषा म्वाये हे मफयावंगु नं वास्तविकता खः ।
नेपाः छगू विविध भाषाभाषीतय्गु अनेकौं मातृभाषा दुगु देय् खः ।

नेपाः थेंज्याःगु चीधंगु देशय् नं सरकारीस्तरं हे थन १२३ गू भाषा ल्हाइपिं मनूत दु धयागु तथ्याङ्क पित हयाच्वंगु दु । थुलि विविधतां जाःगु भाषिक स्थितियात थनया सरकारं गबलें हे भाषा संरक्षणया निंतिं योजना दयेकाः ज्या याःगु प्रतिवेदन खने मदु । नेपाःया भाषिक विकास व संरक्षयाया इतिहास स्वल धाःसा थन तिब्बतो बर्मी, आर्य व ड्रविड परिवारया भाषा छ्यलाबुलाय् वयाच्वंगु खंके फइ ।

नेपाःया इतिहासया कालक्रमय् अनेक भाषा प्रयोग जुयाच्वंगु खंके फइ । विविध भाषाभाषीत नेपाः न्यंक हे दुगु कारणं थःपिनिगु जातीय भाषा हे उमिगु पहिचान जुयाच्वंगु खः । नेपाः गालय् नेपालभाषा छगू इलय् राजकीय भाषा, राज्य भाषा, जनभाषाकथं न्ह्यानाच्वंगु खः । थुगु भाषाया समृद्धि थुकथं नं सीके फइ कि नेपालय् छ्यलाबुलाय् वयाच्वंगु थीथी भाषा लिपिवद्ध यायेत अनेक लिपिया विकास जूगु दु ।

नेपाःगाःया जनभाषा जुयाच्वंगु समृद्ध नेवाः भाय्यात शाह जुजुतय्सं नेपाःगाः ल्हातय् लाकेवं अनेक दुष्कर्म यानाः न्हंकेगु ज्या यात । राणाकालय् थःपिनिगु मातृभाषां साहित्य च्वइपिं वा धार्मिक स्त्रोत च्वइपिंत तकं जेल नेल व सर्वस्व हरण यानाः भाषिक दमन यात ।

शुक्रराज शास्त्रीयात ज्यान सजाँय बीगु
फैसला च्वःम्ह बालकृष्ण शमशेरं (सम) शुक्रराजयात मृत्यु दण्ड बीमाःगु यकिन कारण न्ह्यथने मफयाः ‘थःगु मातृभाषां भाषण यानाः जनतायात उक्से याःगु’ धकाः दोषारोपण यानातःगु दु ।

भाषिक दमनया हे नियत्ति राणा शासकतय्सं नेवाःतय्गु मातृभाषा नेपालभाषां च्वयातःगु व नेपाल संवत् न्ह्यथना तःगु कारोवार, कालबिनया आधिकारिक भ्वंयात तकं कानुनी मान्यता मबीगु सनद जारी यानाः भाषिक दमनयात निरन्तरता बिल । शाह जुजुतय्गु पञ्चायती शासनया इलय् नेपाःया फुक्क हे मातृभाषा मदयेका छ्वयेगु राज्य नीति दयेकाः सरकारया कामकाजया भाषा देवनागरि च्वयातःगु नेपाली भाषा जुइ धकाः संविधानय् तकं न्ह्यथनाः मेमेगु भाषाया अस्तित्वयात पूर्णरुपं मदयेका छ्वयेगु ज्या जुल ।

मातृभाषाया संरक्षण व अधिकारकर्मीतय्त साम्प्रदायिक व विखण्डनवादी धकाः जेलय् कुनेगु ज्या तकं जूवंगु नेपाःया इतिहास दु ।
देय्या फुक्क भाषाभाषीतय्त समान अधिकार राज्यं चूलाकेमाः धकाः संस्थागतरुपं हे नेपालभाषा मंकाः खलः नीस्वनाः नेपाल संवत् ११०० निसें न्ह्याःगु खनेदु ।

तर व्यक्तिगत कुतलं संलसःदँ न्ह्यवंनिसें मांभाय्या विकासया निंतिं नेपालभाषाया प्यंगःथां निष्ठानन्द, सिद्धिदास, योगवीर कसाः व जगतसुन्दर मल्लंनिसें धर्मादित्य धर्माचार्य, चित्तधर ‘हृदय’, प्रेमबहादुर कसाः, पद्मरत्न तुलाधरया योगदानयात गबलें ल्वःमंके फइ मखु ।

सन् १९५२ स उगु ईया पूर्व पाकिस्तान भाषिक अधिकारया निंतिं जूगु आन्दोलन व उगु आन्दोलन विकसित जुयाः बंगलादेशया निर्माण तकया इतिहास स्वयेबलय् भाषाया कारणं हे पाकिस्तान कुचा जूगु व न्हूगु देय् बंगलादेश उदय जूगु खंके फइ । भारतं कुचा जुयावंगु पाकिस्तानया आधिकारिक भाषा उर्दू जुइ धकाः अनया सरकारं घोषणा यायेवं पूर्वी पाकिस्तानय् दुपिं भाषिक अधिकारकर्मीतय्सं सरकारी निर्णय विरुद्ध आन्दोलन याःगु खःसा उकिया हे परिणामं भाषिक राज्य बंगलादेशया जन्म जूगु खः ।

बंगलादेशय् आः नं भाषिक शहीद धकाः भाषिक अभियन्तातय्त शहीदया सम्मान बियाः आदर यायेगु यानाच्वंगु दनि । पूर्वी पाकिस्तान आः बंगलादेशय् भाषिक आन्दोलन न्ह्याःगु दिंयात हे कयाः संयुक्त राष्ट्र संघं सन् १९९९ य् थुगु दिंयात अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस कथं विश्वन्यंकं हनेगु निर्माण जूगु खः ।

भाषिक अधिकार प्राप्तीया निंतिं नेपालय् नं शहीद जूपिं दु धयागु खँय् आपालं मनूत अनभिज्ञ हे तिनि । राणा शासनया इलय् वि.सं. १९९७ स प्यम्ह मनूतय्त राणातय्गु गद्दी ताके याःगु धकाः सिमाय् यखानाः व गोली कयेकाः स्याना बिउगु खः । उकी मध्ये दशरथ चन्द, गंगालाल व धर्मभक्तपिं राजनीतिक रुपं हे सक्रिय जुयाः राणा शासन न्हंकेत व मुलुकय् प्रजातन्त्र हयेत गतिविधि याना जूपिं क्रान्तिकारीपिं खः ।

उमिगु उद्देश्य राजनीतिक खः । तर शुक्रराज जोशी (शास्त्री) थःगु मातृभाषाया संरक्षण व संवद्र्धनया निंतिं थःगु मातृभाषा छ्यलाः राणा सरकारया विरुद्ध न्ह्यचिउम्ह क्रान्तिकारी अभियन्ता खः । शुक्रराज शास्त्री छुं नं राजनीतिक संस्थानाप स्वापू दुम्ह कार्यकर्ता मखु ।
शुक्रराज शास्त्रीं नेपालभाषा विकासया निंतिं अनेक ज्या यानावंगु दु । वय्कलं मस्तय्गु निंतिं सफूत च्वल ।

नेपालभाषा समृद्धिया निंतिं नेपालभाषाया ब्याकरण सफू च्वल । अझ उगु सफुली ‘मांभाय्या महासागरय् लाल कायेमससां दुबिना’ धयागु आशयया खँ न्ह्यथनातःगु दु । शुक्रराज शास्त्रीयात ज्यान सजाँय बीगु फैसला च्वःम्ह बालकृष्ण शमशेरं (सम) शुक्रराजयात मृत्यु दण्ड बीमाःगु यकिन कारण न्ह्यथने मफयाः ‘थःगु मातृभाषां भाषण यानाः जनतायात उक्से याःगु’ धकाः दोषारोपण यानातःगु दु ।

थुकिं निश्चितकथं धायेफइ कि नेपाःया भाषिक शहीद पं. शुक्रराज जोशी (शास्त्री) खः । वय्कःयात थुगु सम्मानय् नं हनेमाःगु आवश्यकता दु । मातृभाषा रक्षाया निंतिं ज्यान अर्पण याःम्ह शहीदयात मातृभाषा दिवस कुन्हु लुंमकाः वय्कःया बलिदानयात कदर यायेमाःगु दु । नेपाःया भाषिक शहीदया धलखय् न्हापांगु नां वय्कःया न्ह्यथनेमाःगु दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS