भाषाया चेतना च्वन्ह्याकेगु पलाः

थौंकन्हय् सामाजिक संजालय् जनकवि दुर्गालाल श्रेष्ठया कविता बय्बय् जुयाच्वंगु दु । विशेषकथं ज्यापु जातिया मनूतय्सं थःपिनिगु मांभाय् नेपालभाषायात उलि चिउताः मतःगु खँय् लच्छित यासें च्वयातःगु उगु कविताया मर्म थःगु हे थासय् दु । उकिसनं कविता च्वयेमाःगुया पृष्ठभूमि जनकवियात ज्यापु दिवसया लसताय् सम्मान यायेत ब्वंगु इलय् थःगु मांभासं ज्याझ्वः मन्ह्याकीगु दबुली उपस्थित मजुइगु धइगु वय्कःया बिचाः नं पिदंगु जुयाच्वन ।

नेवाःतय्सं थःपिनिगु भाषा, म्हसीका संरक्षणया निंतिं नेवाःतय्त जागरुक यायेगु निंतिं वय्कःया बिचाःयात पाय्छि मखु धकाः धायेगु थाय् नं मदु । नेवाःत थुलि तक दास मानसिकताय् कुहां वनेधुंकूगु दु कि छुं नं ज्याझ्वलय् छम्ह जक गैर नेवाःया उपस्थिति दुसां वा थःपिनिगु भाषा न्ववायेगु स्वयां गैर नेवाः भाषां न्ववात धाःसा अप्वः मनूतय्सं थुइ धयागु भ्रम क्वबियाच्वंगु इलय् थःपिनिगु मातृभाषाया छ्यलाबुलायात महत्व बीगु निंतिं जनकविया पलाःयात च्वछायेमाःगु आवश्यक जुइ ।

नेवाःत नेपाःया आदिवासी खः । उमिगु मूलभूमि धयागु स्वनिगः खः । थन नेवाःतय्गु थःपिनिगु हे भाषा, संस्कृतिं थाय् कयाच्वंगु दु । नेवाःतय्त राज्य हे दमनया नीति दयेकाः उमिगु भाषा, संस्कृतियात न्हंकेगु ज्या सलंसः दँ न्ह्यवंनिसें जुया वयाच्वंगु दु । थुकिया हे लिच्वःकथं नेवाःतय्गु भाय् व संस्कृति नं प्रभावित जुया वयाच्वंगु दु ।

थुकियात वाःचायेकाः सत्यादँ न्ह्यः हे नेपालभाषाया महाकवि सिद्धिदास महाजुं ‘भाषा म्वाःसा जाति म्वाइ’ धयागु खँ न्ह्यथना वंगु दु । थौंया सन्दर्भय् नेवाःतय्सं थःपिनिग भाय् त्वःता वनाच्वंगुया कारणं जातिया अस्तित्वय् संकट वयाच्वंगुयात सकसिनं वाःचायेका हे च्वंगु दु ।
नेवाःतय् दुने अनेक जाति दुसा ज्यापु जातिया ल्याः अप्वः दुगु खँय् शंका मदु ।

झी नेवाःतय् दुने दयाच्वनीगु भाषिक लघुताभाष न्हंका छ्वयेमाःगु व नेवाः ज्याझ्वलय् गैर नेवाःभासं जुइगु
सञ्चालन प्रति पूर्वाग्रही जुइमाःगु थांैया आवश्यकता खः ।

खय्त ला ज्यापु जाति धकाः गुकथं परिभाषित यायेगु खः धयागु हे मेगु न्ह्यसः ल्यनाच्वंगु दु । तर आपालं मनूतय्सं थःपिंत ज्यापु धकाः पहिचान यानाच्वंगु नं वास्तविकता खः । अप्वः यानाः बुँज्यानाप स्वानाच्वंपिं थुगु जातिया मनूत नेवाःतय्गु कला, संस्कृति व जात्रा नखःनाप नं अभिन्नकथं स्वानाच्वंगु दु ।

गुलिखे जात्रा नखःत थुमिगु हे जातिया बाहुल्यतां आः तक नं ल्यनाच्वंगु दनि । राज्यं नाला वयाच्वंगु शैक्षिक दमन, भाषा नीति व सामाजिक कारणं समग्र नेवाःत थःपिनिगु मातृभाषापाखें विचलनय् वनाच्वंगु वास्तविकता खः । पंचायतकालीन छगू भाषाया नीतिया कारणं मुलुक बहुभाषिक जूसां मेमेगु भाषाया अस्तित्व संकटय् लानावंगु दु ।

छगू इलय् नेवाःतय् दुने बहुसंख्यक ल्याः दुपिं ज्यापु जाति थःपिनिगु मातृभाषां खँ ल्हायेगु व संस्कृतिया सम्वद्र्धन यायेगु खँय् न्ह्यचिलाच्वंगु हे कारणं नेवाःतय्गु कला, संस्कृति, भाषा थातं च्वनाच्वंगु खः । गुलिखे न्हापाया पुर्खात नेवाः भासं बाहेक मेगु भासं न्ववाये तकं मसः, सरकारी कामकाजया भाषा नेवाः भाषा मजूगु कारणं सरकारी अड्डाय् ज्या जागीर नयेगु ह्वःताः तकं चूमलाःगु खः ।

तर अथे खःसां मातृभाषाया अनुयायीत थौं तक नं थःपिनिगु मातृभाषाया ममतां झूचायाः अधिकार प्राप्तीया आन्दोलनय् न्ह्याना हे च्वंगु दु । विचलनय् वनाच्वंपिंत थःपिनिगु मातृभाषाया महत्व थुइकेगु ज्या न्ह्याना हे च्वंगु दनि । अनेक राजनीतिक परिवर्तन लिपा आः मुलुक संघीयताय् दुहां वनेधुंकूगु दु ।

पहिचान सहितया संघीयताया निंतिं नेवाःतय्सं अनेक अधिकारया आन्दोलनय् सहभागी जुयाच्वंगु दु । नेवाःतय् पुर्खातय्सं नेपाः देय् निर्माणया निंतिं अनेक योगदान यानावंगु दु । थौं नेपाःया म्हसीका धयागु हे नेवाःतय्सं निर्माण यानाथकूगु कला, संस्कृति सम्पदा खः । नेवाःत थ्व खँय् विचलित जूगु मदुनि ।

नेवाःतय्गु म्हसीका धयागु हे भाषा व संस्कृति खः । थौं नेवाःत विश्वन्यंकं थ्यनाच्वनेधुंकूगु दु । थुमिसं अन नं थःपिनिगु पहिचान क्यनेगु निंतिं नेवाःतय्गु अनेक संस्कृति न्ह्यब्वया वया च्वनाच्वंगु दु । अमेरिकाय् तःदँ न्ह्यवंनिसें मंकाः म्हपुजा याना वयाच्वंगु दु, सिक्किमय् यँयाःया कुमारी जात्रा याना वयाच्वंगु दु, आः लण्डनय् यःमरि पुन्हि हनेगु यानाहःगु समाचार पिदंगु दु ।

नेवाः म्हसीकाया ज्वः मदुगु ज्यायात सकसिनं च्वछाये हे माः । तर विडम्बनाया खँ धायेमाः, अन नेवाः संस्कृति ला दत, तर भाय् मंत । ला व लुसि थें स्वानाच्वंगु भाय् व संस्कृतियात ब्यागलं तये हे फइ मखुसा नेवाः संस्कृतिया दर्शन, मूल्य मान्यतायात नेवाः भाषा मदयेकं उकियात थुइके हे फइ मखु ।

नेवाः भाषाया अभावय् अनया भाषाया माध्यमं जुयाच्वंगु दुने खने दयाच्वनीगु कृतिमतां नेवाः संस्कृतियात हे झन विकृतिइ यंकाच्वंगु नं वास्तविकता खः। जनकवि दुर्गालाल श्रेष्ठं थःगु मातृभाषाया छ्यलाबुला जुइमाः धकाः नालाच्वंगु मान्यतायात मेमेपिंसं नं नाला कायेमाःगु आवश्यकता दु ।

ज्यापु दिवसया लसताय् हे न्हापा नं तःक्वः हे वरिष्ठ भाषाह्यमिपिं सम्मानित जुइधुंकूगु दु । तर थुज्वःगु चिन्तन जूगु खनेमदु ।नेवाः भाषा, संस्कृति, साहित्यया हरेक ज्याझ्वःया संचालन नेवाः भासं हे जुइमाःगु खँय् विवाद मदु । सामान्यरुपं नं नेवाःतय्गु थःपिनिगु ज्याझ्वः थःपिनिगु मातृभासं यायेगु धयागु छुं अन्यथा मखु ।

तर झी नेवाःतय् दुने दयाच्वनीगु भाषिक लघुताभाष न्हंका छ्वयेमाःगु व नेवाः ज्याझ्वलय् गैर नेवाःभासं जुइगु सञ्चालन प्रति पूर्वाग्रही जुइमाःगु थांैया आवश्यकता खः । थुकिया शुरुवात जनकविपाखें जूगु दु । थ्व नं छगू भाषिक चेतना अभिवृद्धिया आरम्भ खः । थुकियात नं छगू आन्दोलनकथं हे न्ह्याकेमाः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS