सांस्कृतिक देय्, झीगु येँ देय्

न्हापा नगरपालिका जक धाइगु ‘येँ नगरपालिका’ स्तर थहां वनाः महानगरपालिका जूगु नं २४ दँय् क्यन । थ्वहे लसताय् येँ महानगरपालिकां थुगुसी नं मंसिर २९ गते महानगर दिवस न्यायेकाच्वंगु दु । नीप्यदँ न्ह्यः तत्कालिन मेयर पीएल सिंहं येँ नगरपालिकायात येँ महानगरपालिका दयेका दीगु खःसा वय्कलं महानगर घोषणा यानादीगु थ्व न्हियात ‘महानगर दिवस’ धकाः न्यायेकेगु ज्या जुया वयाच्वंगु खः ।

महानगरपालिकाया इतिहास हे माला वनेगु खःसा थुकिया अस्तित्व स्थापित जूगु धाःसा थ्व दँय् पाय्छि पाय्छि १०० दँय् क्यनीगु जुयाच्वन । प्राप्त दस्तावेजतय् अध्ययन यायेबलय् वि.सं १९७५ या पुस २ गते तत्कालिन राणा सरकारं येँ देय् सरसफाई यायेत धकाः छगू सफाई अड्डा खडा याःगु जुयाच्वन ।

वहे सफाई अड्डा विकसित जुजुं वनाः लिपा नगरपालिका (म्युनिसपालिटी) जू वन । राणा शासन अन्त्य लिपा उकिया चुनाव नं जुल । उगु चुनावपाखें नगरपालिकाया न्हापांम्ह सभापति (मेयर) या रुपय् भाजु जनकमान श्रेष्ठयात निर्वाचित याःगु खः । तर राजनीतिक उथलपुथलया दथुइ वय्कःयात दथुइ हे अपदस्थ यानाः चीका छ्वत ।

वयां लिपा कार्यवाहक सभापति जुयाः थीथी मनूतय्सं नगरपालिका सञ्चालन यात । पञ्चायतकालय् नगरपालिकाया नां हिलाः ‘नगर पञ्चायत’ धायेगु यात । उकिया प्रमुखयात सभापति वा मेयर मधासे प्रधानपञ्च धकाः सम्बोधन यात । २०४६ सालया सफल आन्दोलन लिपा नगर पञ्चायत धइगु नां चीकाः उकियात हानं नगरपालिका हे धायेगु यात ।

येँ देय्या सांस्कृतिक वैभव थौं विश्वया न्ह्यःने नेपाःया हे पहिचान जुयाः धस्वानाच्वंगु दु । उकिं येँ देय्या थ्व सांस्कृतिक पहिचान ल्यंका तयेगुया अर्थ नेपाःया राष्ट्रिय पहिचानया समेत संरक्षण यायेगु खः ।

‘महानगरपालिका’ धकाः घोषणा यानादिल । वयां लिपा थ्व येँ देय् महानगर जू वन । ताः ई तक देशय् थ्वहे येँदेय् छगू जक महानगरपालिका दयाच्वंगु खः । तर थगुने निसें धाःसा स्थानीय सरकार सम्बन्धी न्हूगु कानून हयाःलि यल, भरतपुर, विराटनगर, वीरगंज व जनकपुरयात नं महानगर घोषणा यानाः महानगरतय् ल्याः खुगू थ्यंकूगु दु ।

तर देशय् खुगूमछि महानगरपालिका दुसां देय्या केन्द्रीय राजधानी समेत दुगु व देय्या न्हापांगु महानगर जूगु जुयाः येँ महानगरपालिकाया महत्व मेमेगु महानगर स्वयां बिस्कं व उच्च दु । खतुं येँ देय्या महत्व देय्या केन्द्रीय राजधानी जूगु कारणं जक अथवा न्हापांगु महानगरपालिका जूगु कारणं जक विशिष्ट जूगु अवश्य मखु ।

येँ देय् स्वयमय् हे छगू सम्पन्न, सुन्दर व सफल नगर खः । देय्या राजधानी जूगु कारणं वा महानगर जूगु कारणं येँ देय् सम्पन्न जूगु मखु । बरु येँ देय् सम्पन्न जूगु कारणं यानाः थुकियात देय्या केन्द्रीय राजधानी लिसें महानगर घोषणा याःगु खः । येँ महानगरपालिकाय् निर्वाचित जुयादीम्ह वर्तमान मेयर विद्यासुन्दर शाक्यं आः थ्व महानगरयात स्मार्ट सिटीया रुपय् विकास यायेगु घोषणा यानादीगु दु ।

तर नगर स्मार्ट जूसां थुकिया पहिचान धाःसा सांस्कृतिक जुइगु खँ नं वय्कलं धायेगु ल्वःमंकामदी । उकिं थुगुसी महानगर दिवसय् नारा तकं उकथं हे क्वःछिउगु दु – सांस्कृतिक देय्, झीगु यँे देय् । सांस्कृतिक सहर, काठमाडौं नगर । येँ देय्या सांस्कृतिक वैभव थौं विश्वया न्ह्यःने नेपाःया हे पहिचान जुयाः धस्वानाच्वंगु दु ।

उकिं येँ देय्या थ्व सांस्कृतिक पहिचान ल्यंका तयेगुया अर्थ नेपाःया राष्ट्रिय पहिचानया समेत संरक्षण यायेगु खः ।वंगु स्वदँ न्ह्यः तःभुखाय् ब्वयाः नेपाःया म्हसीका जुयाच्वंगु थज्याःगु आपालं सांस्कृतिक सम्पदात क्षतिग्रस्त जूगु खः । गुलिं ला पाःताः हे जुइक नं दुना वन । तःभुखाचं देय्यात याःगु थ्व छगू तःधंगु क्षति खः ।

स्वनिगःन्यंकं हे तःधंगु व चीधंगु यानाः सछि स्वयां अप्वः सम्पदा भुखाचं प्रभावित जूगु तथ्यांक दु । यदि इलय् हे थ्व सम्पदातय् पुनर्निर्माण मजुल धाःसा थुकिं देय्या राष्ट्रिय म्हसीका व इतिहास हे लोप जुइ तकया खतरा दु । थुकिया लिच्वः कथं थनया पर्यटन उद्योगय् लाइगु लिच्वः अलग दनि ।

थ्वहे खँयात वाःचायेकाः येँ महानगरपालिकां थःगु क्षेत्र दुने लाःगु महत्वपूर्ण सम्पदात पुनर्निर्माण यायेगु ज्या तीव्र रुपं न्ह्याका हःगु दु । येँ देय्या न्हाय् थें जुयाच्वंगु मरुसतः पुनर्निर्माण यायेगु लागिं जनस्तरपाखें छगू समिति हे गठन यानाः ज्या शुरु याकूगु दु । स्वदँया दुने मरुसतः दयेके सिधयेकेगु थ्व समितिया लक्ष्य दु ।

उकथं हे बसन्तपूया मेगु महत्वपूर्ण सम्पदा माजुदेगःया पुनर्निर्माण नं न्ह्यःने न्ह्यायेधुंकल । थुकिया नापनापं गुलिं येँ महानगरपालिकापाखें, गुलिं राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणपाखें, गुलिं चीन, भारत, अमेरिका, थाइल्याण्ड, श्रीलंका आदि देय्या ग्वाहालि कयाः लानि पुखू, धरहरा लगायत मेमेगु सम्पदा नं दयेकेगु ज्या न्ह्यानाच्वंगु दु ।

थुपिं तःधंगु सम्पदा बाहेक येँ महानगरपालिकां थीथी बहाः, बही दुने च्वंगु क्वाःपाःद्यः, देगः लिसें थीथी त्वालय् च्वंगु देगः, सतः, फल्चा, चपाः नं दयेकेगु ज्या न्ह्याकाच्वंगु दु । थ्व फुक्क सम्पदात निर्माण सम्पन्न जुइगु अवधि धइगु न्यादँ हे जक खः । यदि फुक्क ज्या सुचारुं न्ह्याये फत धाःसा न्यादँया दुने कमसेकम नं भुखाचं क्षति यानाबिउगु सम्पदात धस्वाये फइगु विश्वास काये फइ ।

थ्व महानगरया न्हापांगु कर्तव्य खःसा थुकिया थःगु हे पहिचान कायम यायेगु लागिं मयासें मगाःगु ज्या नं खः । येँ देय्या थ्व सांस्कृतिक पहिचानयात पिब्वयेगु लागिं थुगुसी महानगर दिवसया छगू तँसा ज्याझ्वः कथं येँ महानगरपालिकां ‘महानगर महोत्सव’ नं ग्वसाः ग्वयाच्वंगु दु ।

शनिवाः कुन्हु महानगर दिवस कुन्हु हे थ्व महोत्सवया उलेज्या नं याइगु ग्वसाः दु । येँ महानगर दुने च्वंगु फुक्क कला, संस्कृति, रहनसहन, जीवन शैली आदिया भव्य प्रदर्शन यायेगु ताः तयाः थ्व महोत्सव यायेत्यंगु खः । धायेमाःगु खँ मखुत कि महानगरया थ्व सांस्कृतिक वैभवया थुवाः धइपिं थ्वहे नगरया आदिवासी नेवाःत खः ।

नेवाः दुने च्वंगु ज्यापु, नायः, द्यःला, साय्मि, उराय्, गुभाजु, बरे, खुसः आदि थीथी जातं न्ह्याकाच्वंगु संस्कृति व सम्पदा हे थ्व येँ देय्या सम्पत्ति खः । थुकियात प्रवद्र्धन यायेगु व आवश्यक जूथाय् संरक्षण यायेगु नं ताः तयाः महोत्सव जुइत्यंगु खः । थ्व महोत्सवपाखें थ्व देय्या सम्पदा व संस्कृतिया सम्पन्नता ब्वयेगु जक मखु विदेशीतय्त उकिया महत्व थुइकाः पर्यटन प्रवर्तनया ज्याय् तकं तिबः बी फइगु विश्वास समेत कयातःगु दु ।

यदि झीगु सम्पदा राष्ट्रया आर्थिक उन्नयनया ख्यलय् समेत सहायक सिद्ध जुइ फत धाःसा व झीगु लागिं गर्वया विषय जुइ । बरु राज्यं थ्व धाःसा ल्वःमंके मजिउ कि स्वनिगःया सम्पदापाखें राष्ट्रयात गुलि लबः दइगु खः उकिया हकदार थ्वहे सम्पदाया थुवाः जुयाच्वंपिं थनया आदिवासीत नं खः । राज्यं भेदभाव मदुगु व्यवहार याये फत धाःसा थ्व सम्पदाया सृष्टि याःपिं थनया आदिवासी नेवाःत कन्हय् थुकिया संरक्षण यायेत नं उतिकं हे उत्साहपूर्वक न्ह्यःने वइ ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS