जिं कयागु बाखंपाः

प्रतिसरा साय्मि

नेवाः अर्गनाइजेशन अफ अमेरिका, यू.एस.ए. च्याप्टरया ग्वसालय् कोभिड-१९ या ग्याःचिकुं दिक्क जुयाः, म्हाइपुक्क च्वनाच्वंपिं नेपालभाषाया बाखं च्वमि मयजुपिंत बाखं च्वयाः न्यंकेगु ज्याय् तक्यंका बिल । नोभेम्बर महिनाय् जूगु जूम अनलाइन नेपालभाषाया कवि गोष्ठी स्वयाः तसकं बांलाक विद्युतीय प्रविधिं स्वंगू पुचः यानाः स्ववाः तक कथहं स्वकः यानाः बाखं मुँज्या न्ह्यात। न्यँमिपिन्त ला वाःपतिं नखः वःथें न्ह्यइपुक बाखं न्यनेदुगुलिं न्ह्यइपुल ।

ग्वसाः खलःया हनेबहःपिं भाजुपिं केशरमान ताम्राकार, प्रमेश श्रेष्ठ, वासव जुजु राजोपाध्याय नापं सकल दुजःपिनिगु कुतलय् १७ म्ह हनेबहःपिं बाखं च्वमि मय्जुपिंसं बाखं दुथ्याकादिल । वय्कःपिनि नां धलः थुकथं जुल – १) रीना तुलाधर, २) लोचनतारा तुलाधर, ३) निजिरोस श्रेष्ठ, ४) दिब्या ताम्राकार, ५) रीता महर्जनपिंसं २३ मे २०२० कुन्हु, ६) सुवर्णकेशरी चित्रकार, ७) रीता प्रधान जोशी, ८) ईश्वरीमैँया श्रेष्ठ, ९) श्रीलक्ष्मी श्रेष्ठ, १०) सरस्वती तुलाधर, ११) रेणु श्रेष्ठपिंसं ३० मे २०२० कुन्हु व १२) प्रमिला साय्मि, १३) अर्चना शाक्य, १४) सुनिता महर्जन, १५) मनदेवी ताम्राकार,
१६) मोतिलक्ष्मी शाक्य, १७) अमिरमैँया रंजितपिंसं ६ जून २०२० कुन्हुया ज्याझ्वलय् ब्वति कयादिल ।

स्वंगू ब्वय् ब्वथलाः न्ह्यब्वयेज्या जूगु उगु बाखं ब्वने ज्याझ्वःयात स्वम्ह समीक्षकजुपिं नवीन चित्रकार, पूर्ण ताम्राकार व प्रा.प्रेमशान्ति तुलाधरपिन्त समीक्षा यायेगु भाला बिउगु जुल ।

समीक्षक प्रा. प्रेमशान्ति तुलाधरया भासं धायेगु खःसा नेपालभाषा बाखं ख्यःया वय्कःपिं १७ गः नगु खः । धात्थें वय्कःपिनिगु बाखं न्यने धुंकाः जितः क्वय् न्ह्यथनाथें बाखंपाः लुइका कया ।

बाखंया खँचु :
मयजुपिं डा. रीना तुलाधर व मय्जु सुनिता महर्जनपिसं समाजय् मिजंपिनिगु समस्याय् वकालत यानादिल । रीनाजुं थः कलाःपाखें पीडितम्ह मिजनं पारपाचुके थ्यंकया खँचुइ केन्द्रित बाखं न्ह्यब्वयादिल ।

मेखे थौंकन्हय्या विकराल समस्या ध्यबाया सिमा हे सइगु थाय् खःला धइथें अमेरिका, अष्ट्रेलिया वनेगु फेसनयात कयाः मयजु सुनिता महर्जनं वने जक दत धाःसा मिजंतय्त स्वाहानेया ल्याखय् छ्यःगु न्हूगु विषय नं न्यने दत। मय्जुपिं लोचनतारा, मनदेवीपिनिगु बाखनय् धाःसा मिसापिंत
नं समान ज्यायात समान ज्याला दये हे माः धइगु सः ताये दत ।

अथेहे ‘वल मखुला अमेरिका’ धकाः लकडाउनं यानाः मचा बुइ त्यनं नं थःथिति सुं सःते मजिउगु कोरोनाया विकराल समस्याय् तक्यंपिं त्यपूपिनिगु समस्या मय्जु प्रमिला साय्मिं न्ह्यब्वयादिल ।

इलं ह्वाःगु खँचु कोरोनायात कयाः मयजुपिं दिब्या ताम्राकार, सुवर्णकेशरी चित्रकार, श्रीलक्ष्मी श्रेष्ठ, सरस्वती तुलाधर, ईश्वरीमैँया श्रेष्ठ, मनदेवी ताम्राकार, प्रमिला साय्मि व अमिरमैँया रंजितपिसं कुलादीगु न्यने खन ।

मय्जु निजिरोसं छगू बिस्कं विषय मिजंपिं थः यत्थें यःयःथे सना जुइ जिउ धाःसा मिसापिंसं जक अज्याःगु स्वतन्त्रता छाय् काये मजिउ धकाः मतजलय् थः मिजंयात इतिमिति कंक क्यना बिउगु न्यनेदत। मय्जु रीतादेवी प्रधान जोशीं मतिनाया थःगु बिस्कं पहया बाखं न्ह्यब्वयादिल ।

मय्जु मोतिलक्ष्मीं न्ह्यब्वयादीगु बाखंचु ज्याथजिथि जुयावल कि मन दयाः नं धन मदयाः झीगु संस्कार कथं दान तकं याये मखंकाच्वंपिं झी अजिपिनिगु दुनुगःया इच्छा पूवंका बिउम्ह छय्मचाया विद्वता क्यनातःगु दु ।

न्ह्यपु वाइँया मिनिइगु क्लाइमेक्स :
मयजु रेणु श्रेष्ठया ‘दृष्टीकोण’ बाखंया लिपांगु ब्वय् खँ हे मथुइक समाजं छम्ह मय् जुयात बिउगु द्वपं व छ्यःगु खँग्वः ‘नकच्चरी’ झी सकसितं बिचाः यायेत बाध्य याना बिउ। मयजु निजिरोसं ‘मतजलय्’ मिजंत स्वच्छन्द रुपं भम्बः जुयाः ब्वया जुइ जिउसा मिसापिं जक छु कम धकाः कलाःम्हेस्यां करेन्टं ज्वं थें च्वंक भाःतम्हेसित चत्तावाका बिउगु चित्रणं झीत छझाः कू नका बिउ ।

मयजु दिब्याया चीमिम्ह पात्र धनीरामं थःगु छेँय् थ्यनीथें च्वंकाः तयातःगु पंगः खनेवं सुद्वँय् सलाई कियाः वांछ्वया बिइवं ह्वानाक्क च्याःगु वया तमं प्यंकूगु पलाखं बाखं न्यनाच्वंपिन्त नये पित्याःबलय् लुधंक ल्वसाघासा तयाः कौला याके हःथें च्वं ।

आः गय् जुइ, गथे जुइ, वःन्हुमछि बिकाः न्यासि वनाः नं छेँय् थ्यंके फइ वा मफइ धइगु गुगु ब्वँमिपिनि नुगःया कौतुहलता खः व धनीरामं तारया बारयात प्यंकूगु लाकमं ब्वँमिपिन्त लुधंका बिउगु दु ।

अथेहे, मय्जु मनदेवीया भुयूचा व चिरिमैँ निम्हं लकडाउनया इलय् येँनिसें गोदावरी थ्यंक न्यासि वनाः नं ठेकेदार मोटरसाइकल गयेत ठिक्क जुयाच्वंबलय् इमिगु ज्याला काये खनीला मखनीला वा मखंछु यानाः कुइँच जुइक बिसिउँ जकं वनीगु खःला धइथें नुगः कय्कय्च्याका बिउ। उकिसनं इपिं निम्हेसित निगू हे भावं म्येय् मिखां स्वयाः तमंतमं बिउगु ज्यालां हिस्स जूम्ह चिरिमैँचिया मि च्याःगु ख्वाः गथे च्वन जुइ झीत बिचाःया पुखुली लाल कायेकः छ्वयेत च्वमि ताःलाःगु दु ।

पाल्पाया संचारकःमि मय्जु अर्चना शाक्यया बाखंया ज्याथःम्ह पात्र बाज्यां मय्जुयात उमेर भचा मगात का हला धइगु लिसलं थारान्हूम्ह च्वमिया भावं झीत नं छझाः करेन्टं ज्वंका बिउ । ज्याथःगु वैँसय् कलाः मदयेकाः च्वनेमाःपिं ज्याथपिनिगु यौन मनोविज्ञान, मचाखाचां चिउताः मतइगु थौंया फय् व छेँज्याया निंतिं कलाःया आवश्यकताया उत्कृष्ट अभिलाषां झीगु न्ह्यपु हे वाराक्वारा याना बिउ । मय्जु सरस्वती तुलाधरया ‘छप्ये जा’ नयेत पित्याःगु म्हुतुचातय् जा नये दइन धकाः जाकि हायाः स्वःबलय् ध्वग्गीगु जाकि इनाः राहत बिउम्ह समाजसेवीयात लाफः पिउ वने मास्ति वयेकेत वय्कः ताःलाः । मयजु सुवर्णकेशरी चित्रकारया बाखंया पात्रतसें द्यःकुथिइ च्वंगु नेवाःतय्गु शक्तिया प्रतीक खड्ग ज्वनाः हूलय् जाःवनीगु लु नं लुमंकेबहः जू । मय्जु श्रीलक्ष्मी श्रेष्ठया ‘कोरोनां दयेकूम्ह शहीद’ या ज्याथम्ह ल्वगिया समर्पणं थः सिनाः नं मेपिन्त म्वाके धइगु मानवीय धर्म  दुपिं हलिमय् अझं दनि धइगु खँ क्यना बिउगु दु। मय्जु सुनिता महर्जनया ‘झ्वाः जूगु छफ्वः स्वां’ या मिजं पात्रयात अमेरिका वनेत स्वाहाने जक यानाः न्ह्यइपुक नये-त्वने-च्वने यात। मेम्ह मनूपाखे नुगः क्वसायेकल धकाः मिजनं तंया झोंकय् झातापाता यात धकाः मिसां बलात्कारया द्वपनय् जेलय् तया बीवं अन हे आत्महत्या यायेत बाध्य याना बिल ।

खँत्वाः खँभाय्या छ्यला :
– स्वःगु सुका प्वाँचय् च्वः लुइके मफुत (डा.रीना तुलाधर, ‘वयागु नारा गबले थ्वइ’)
– पर्सि स्यूम्हेस्यां गं थानाः धलं दंकेगु (लोचनतारा तुलाधर, ‘न्ह्यसःचिं’)
– पाकः ख्वाःपालं पुयाः स्वकः कौला याये सःपिं झी मखु
– तंप्वः दक्वं थःके, धनप्वः दक्वं कर्कियाके (दिब्या ताम्राकार, ‘पित्याःया पलाः’)
– मनय् खँ, का स्वःथें स्वत्तु स्वयेकाः
– चाःगु हितिथें खँ बाः वल (सुवर्णकेशरी चित्रकार, ‘किसि द्वम्बः’)
– कीगः तिनेला, पुइँ हाये ला ?
– हिं न हलू जुइक, प्याःचाःम्हेसित चम्चां लः त्वंके थें
– सिन्हाज्याया त्वाति हाःथें
– द्वकय् लः प्वंके थें
– म्येय् मिखां स्वयाः
– कःनि मूथें खँ मुइकाः
– न्या लाय् स्वयां तच्वः
– वां हि प्याहाँ वइथें (मनदेवी ताम्राकार, ‘जुस्येँ व यलाः’)
– कःसि हे तिर्थ, कःसि हे चारधाम (मोतिलक्ष्मी शाक्य, ‘अजिया सुवाःया लिसवाः’)

च्वय् न्ह्यथना थेंज्याःगु खँत्वाः व खँभाय्या छ्यलां बाखंत अझ न्यने यइपुका बिउ। बाखंयात झःझः धायेक तिसां तिइके थें जू ।

काव्यात्मक अभिव्यक्ति :
– झ्यात्तुगु थाय् जिल्ला कार्यालय
– थः दुने हे तनावन
– माया मतिना नुगलं बुयावये माःगु
– जितः ख्वाउँका बिइगु
– मतिनाया चुलि हे ह्वया मवः
– जि घ्यःथें नायूम्ह, छ छुचुंथें तुयूम्ह
– डा. रीना तुलाधर, ‘वयागु नारा गबले थ्वइ?’
– तापाक्कं लँय् लायातःगु खिपःथें खनेदुगु छबालाचागु लँ
– जनी बालाचागु खुसि
– पित्याःया प्याय्चाः तंकेत
– दिब्या ताम्राकार, ‘पित्याःया पलाः’
– बुलुमि जुयाच्वंगु तं
– ट्रेडमिलय् ब्वाँय् वनाच्वंगु पलाः
– नुगलय् न्हय्बः खसुं भुनाच्वन
– इमूचां नसा ल्ह्यये थें
– ग्वाराकाःगु लःया बाफ
– म्हुतुं कःनि मूथें
– सिन्हाज्याया त्वाति थें
– मनदेवी ताम्राकार, ‘जुस्येँ व यलाः’
– चा छाना वःलिसे ल्वगित अप्वया वल
– जि बीनिभाः व लूनिभाः
– मृत्युया म्हुतुइ वनेत झ्वःछुनाच्वंपिं
– श्रीलक्ष्मी श्रेष्ठ, ‘कोरोनां दयेकूम्ह शहीद’
– इताः धंकातये धुंकूगु देवा
– पिनेया भाइरसं थिइमफुगु अजिया खँ
– मोतिलक्ष्मी शाक्य, ‘अजिया सुवाःया लिसवाः’
– लने नं म्वाःगु, दाये नं म्वाःगु
– निपाः ख्वाःपालं पुयाच्वंपिं
– केरामाया हःलय्सां मात्र छप्यय् जा (सरस्वती तुलाधर, ‘छप्यय् जा’)
– नुगलय् तानांतानां गं थाल
– पर्सि स्यूम्हं गं थानाः पुजा याकेगु (लोचनतारा तुलाधर, (‘न्ह्यसःचिं’)
– रोम ह्वानाह्वाना च्यानाच्वंथाय् भ्वायलिन थानाच्वंम्ह रोमलस
– संकट खनेमदुगु हाकुगु सुलचं
– सुवर्णकेशरी चित्रकार, ‘किसिद्वम्बः’
– प्रकृतिं नकूगु ध्याचू
– बलि बियाः भ्वय् न्यायकेमाःथें
– ईश्वरीमैँया श्रेष्ठ, ‘हीमही चाःगु लकस न्ह्यब्वया’
– झीसं भोट बियागु सरकार धाःपिं थुपिं हे खःला?
– दिब्या ताम्राकार
– तेतिसकाटी द्यःपिंसं हे रक्षा याये मफुगु गज्याःगु ल्वय्?
– वासः छगू हे दयेके मफुपिं गज्याःपिं?
– द्यां लानाः सिइमालिइगु भय
– न नयाया सुख, न च्वनाया सुख
– नयेखंपिन्तं मज्यू, नयेमखंपिन्तं मज्यू
– उलि बल्लाःपिं द्यःपिंसं हे छुं याये मफुपिं
– ईश्वरीमैँया श्रेष्ठ, ‘लकडाउन’
– न सुयातं सःते ज्यू, न थःपिं हे वनेज्यू गज्याःगु अवस्था? वल मखुला अमेरिका?
– प्रमिला साय्मि, ‘कुलांगार कोरोना’
– स्वीटर थायेबलय् अनेक बुट्टा तयेज्यू थें
– अमिरमैँया रंजित, ‘युद्ध गबले क्वचाइ?’

बाखं न्ह्यब्वयेगु पहः
आपालं बाखं च्वमि मय्जुपिं आखःग्वः त्वःफीभनं अप्वः ध्यान ब्वनेगुलिइ ब्यस्त खनेदु। छगूकथं पाय्छि हे खःसां गनं पात्रतय् दथुइ संवाद दुसा उकियात न्ह्यइपुक नाटकया पात्रं थें संवाद नवानाः ब्वना बिल धाःसा बाखं न्यनेबलय् अझं न्ह्यइपुइ, न्यँमिपिनिगु नुगः साला तयेफइ । आकर्षक वाचनकलां बाखंयात सफल यायेगुली तःधंगु भूमिका म्हिती । १७ पु बाखं न्ह्यब्वयादीपिं मध्ये रीतादेवी प्रधान जोशीया बाखं वाचन कला मेपिं स्वयां बिस्कं खनेदु ।

बाखं च्वमिपिंसं थःपिनि बाखनय् न्हू प्रविधि व पुलांगु सांस्कृतिक खँग्वःत नं यक्व छ्यलाबुला यानादीगु खनेदु। गथे कि न्हू प्रविधिया खँग्वःत डिभोर्स, कपुचिनो कफी, मेसेन्जर, फेसबूक, ब्लक, टीपीएस, लकडाउन, कोरोना आदि । अथे हे पुलांगु सांस्कृतिक खँग्वःत पुन्हाय्चा, तुतां, देवा, इताः, लिसवाः (मोतिलक्ष्मी शाक्य), वसिबँ, यम्हय् !, मज्यूखे !, तनिगः, बःनिगः, सत्वपुजा, तिन्चा, गुल्पाः ,तोर्मा, गं, ग्वःजा, जजंका, न्हिकं (लोचनतारा तुलाधर), बलिं पियाः दुकाःपिं, सी मुकाः दुहां वःपिं, सिथं हःगु स्वयावःपिं (अमिरमैँया रंजित), कुलांगार (प्रमिला साय्मि), जुस्येँ, यलाः, पुइँ, डकीगः, निसलाः, खसु, बुलुमि, सिन्हाज्या, त्वाति, हिं, हलू, द्वक (मनदेवी ताम्राकार), किसिद्वंबः, खड्ग (सुवर्णकेशरी चित्रकार), जनी, खिपः, पाकः ख्वाःपाः, कौला (दिब्या ताम्राकार) ।

थुकथं न्हूगु पुलांगु खँचुत, ल्वःमने धुंकूगु खँग्वःत, थौंकन्हय्या तसकं चर्चित घटना कोभिड-१९ लिसें झी बाखं च्वमि मय्जुपिं गुलि सचेत धइगु खँ थुगु बाखं मुँज्यां यच्चुक क्यना बिउगु दु। स्वंगू प्यंगू दशक तक थीथी हुनिं यानाः च्वसा दिका च्वनादीपिं च्वमि मयजुपिन्त हाकनं च्वसा ज्वंकेत नं नेवाः अर्गनाइजेसन अफ अमेरिका, युएसए च्याप्टर ताःलाःगु दु । थःगु देशं तापाक्क च्वनाः नं थज्याःगु भयावह लकडाउनया इलय् बाखं च्वमि मयजुपिन्त छथासं मुनाः, थःथःगु छेँय् च्वनाः सकसिनं सकसितं स्वयेखंक, न्यनेखंक हलिमय् विकास जूम प्रविधिपाखें छथासं मुंकेत ताःलाःगु दु।

झी न्यँमिपिन्त लकडाउनया इलय् गनं सभा गोष्ठीस वने म्वायेक छेँय् हे च्वनाः बांलाःगु बाखं न्यनेगु लकस बिउगुलिं ग्वसाः खलःयात सुभाय् देछाना ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS