नेवाः समाजय् युद्ध संस्कृति

नेवाःत धाइपिं पुलिस खना ग्याःपिं, नेवाःत धाइपि युद्ध यायेत ग्याःपिं, संघर्ष यायेत ग्याःपिं अले विद्रोहया स्वभाव मदुपिं धकाः धायेगु यानाच्वंगु दु । छखे नेवाःतय्गु दथुइ थुगु कथंया चर्चा दुसा मेखे राजनीतिक पार्टीया नेतातय्सं नेवाःतय्त ग्वाकेगु नितिं नेवाःतय्सं हे संघर्ष याना देशय् राजनीतिक हिउपाः वःगु खः धकाः धायेगु यानाच्वंगु दु ।

इतिहासयात स्वल धाःसा राणा शासन क्वःथलेत, बहुदलीय व्यवस्था हयेत नापं संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रयात हयेगु नितिं नं नेवाःतय्गु तःधंगु योगदान दु । यक्व हे नेवाःतय्सं जीवन पाना वंगु दु । देय्या राजधानी येँ जूगु अले स्वनिगलय् जुइगु शक्ति प्रदर्शन व आन्दोलनया तःधंगु अर्थ दइगु नापं स्वनिगलय् आन्दोलन मजूतले मेमेथाय् जुइगु आन्दोलनं सिंहदरवारयात लिच्वः मलाइगु अवस्थाय् नेवाःत सतकय् क्वहां वलकी जक देशय् हिउपाः वइगु जुयाच्वंगु खने दु ।

उकिं स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्त सतकय् क्वकायेगु नितिं राजनीतिक दलतय्सं योजना दयेकेगु याना वयाच्वंगु दु अले गुलिं नं देशय् हिउपाः वल अबले नेवाःतय्सं थःपिनिगु अधिकार नं प्राप्त जुइ धकाः आशा याइगु अले अन्तिमय् वया धाःसा अधिकार प्राप्त याये मखनीगु अवस्था ब्वलनाच्वंगु दु ।

नेवाः भासं च्वलकी ज्वनीगु अले सर्वस्व हरण याइपिं जहानिया राणातय्त समाप्त यातकि नेवाःतय्त अधिकार वइ धकाः तायेकल तर देशय् प्रजातन्त्र वल अले दलत व राजसंस्थायात थाय् दत तर नेवाःतय्त अधिकार मवल । नेवाः भासं च्वयेगु व न्वंवायेगु जक वल तर नेवाःतय्त माःगु अधिकार मवल ।

अथे हे बहुदलीय व्यवस्था वलकी नेवाःतय्त अधिकार वइ धकाः तायेकाल नेवाःतय्सं सक्रिय जुया आन्दोलनय् ब्वति काल अन्ततः अधिकार मवल । संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र वलकी ला नेवाःतय्गु नितिं स्वशासन व स्वायत्तता वइ धकाः तायेकल अले नेवाःतय्सं भूमिका म्हितल तर अधिकार मवल ।

राजनीतिक पार्टीतय्सं नेवाःतय्त प्रयोग जक यानाच्वन आः नेवाःतय्सं थःपिनिगु अधिकारया नितिं धकाः हे आन्दोलन यायेमाःगु दु । नेवाः स्वाशासन, नेवाः स्वायत्तता, नेवाः पहिचानया नितिं अले आदिवासी नेवाःतय्गु अधिकारया नितिं धकाः तिब्र रुपं नेवाः समाजय् बहस जुयाच्वंगु दु ।

गुथि विधेयक विरुद्ध गुगु कथं लखौं नेवाःत सतकय् जक क्वहां वयेवं ला दुई तिहाई बहुमत दुम्ह सरकार न्हासं चुल धाःसा आः थःपिनिगु अधिकारया नितिं न्ह्याः वनेगु नितिं तयार याना वन धाःसा अवश्य नं अधिकार प्राप्त यायेफइ ।

राजनीतिक दलत नाप नापं जक वना अन्ततः अधिकार मवइगु जुयाच्वन धकाः तकं धायेगु यानाहःगु दु । लिपांगु इलय् वया संविधान संशोधनया याना नेवाः स्वायत्त राज्य प्राप्त यायेगु नितिं आः थत्थें मजुइगु अवस्थाय् अधिकारया नितिं नेवाःत छप्पँ जुइफइगु अले छगू हे मोर्चाय् च्वना आन्दोलन यायेफइगु, संविधानय् दुगु अधिकार नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्रया अधिकार कायेगु नितिं न्ह्याः वनेमाल धकाः नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त अभियान संचालन यानाच्वंगु दु ।

नेवाः स्वायत्त राज्य कायेगु नितिं नं थ्व नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा याकेगु छगू पलाः जुइ अले थ्व पलाखं हे कन्हय् वना मेमेगु अधिकार प्राप्त यायेफइ धकाः तायेका थ्व अभियान न्ह्याकाच्वंगु खः ।

नेवाः धाइपिं स्वनिगःया अदिवासी जूगुलिं आदिवासीतय्गु अधिकार कथं नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा याकेगु अले आदिवासीतय्गु दक्ले तःधंगु अधिकार धइगु हे सांस्कृतिक अधिकार खः धकाः अन्तर्राष्टिय जगतं तकं नालातःगु अवस्थाय् थ्व हे अधिकारया सवाल ज्वना वनेमाः धकाः अभियान न्ह्याकेगु ज्या जुयाच्वगु दु ।

सांस्कृतिक अधिकार दुने हे भूमिया अधिकार, भाषाया अधिकार, आर्थिक अधिकार, प्रतिनिधित्व व नीति निमाृण यायेगु अधिकार, प्रथाजन्य संस्थाया स्वायत्तताया अधिकार, संस्कृति सम्पदाया अधिकार दुथ्यागु जुया थ्व फुक्क कथंया अधिकार धइगु हे राजनीतिक अधिकार नाप स्वानाच्वंगु जूगुलिं नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा याकेगुपाखे न्ह्याः वनेमाः धकाः नेवाःत न्ह्याः वनाच्वंगु दु ।

नेवाःतय्गु अधिकार अले नेवाःतय्गु आन्दोलन नापं नेवाः मनोविज्ञानयात कया विश्लेषण यायेगु झ्वलय् नेवाःतय्त न्हापाया शासकतय्सं याःगु दमनया इतिहासयात नं थुइकेमाः । पृथ्वी नारायण शाहया फौजं स्वनिगःयात त्याकेगु नितिं अबले व्रितिस सरकारलिसे सम्झौता याना च्यासःपु बन्दुक ज्वना वःगु अले सैनिक तालिम बिइपिं नापं बन्दुक चलेयायेगु नितिं अबले हे नीछम्ह सैनिक अफिसरत ब्वना हःगु विदेशी इतिहासकारतय्सं च्वयातःगु इतिहासय् उल्लेख जुयाच्वंगु दु ।

षडयन्त्रमुलक कथं किपू त्यात धकाः घोषणा याये धुंकाः नं न्हाय् म्हुतु ध्यंगु जक मखु स्वनिगःयात त्याके धुकाः नेवाःतय्सं गुगु नं इलय् विद्रोह यायेफु धकाः व्रितिसतय्गु सल्लाह कथं नेवाःतय्गु प्वाथय् च्वंपिं किमित हे स्यायेमाः धकाः खुलाया दुने नीन्यासःम्ह नेवाःतय्त झुण्डेयाना स्याना बिउगु खँ नं विदेशीतय्सं च्वःगु इतिहासय् उल्लेख यानातःगु दु ।

अबले त्वाः त्वालय् मुनाच्वंपिं पिन च्वनाच्वपिं फुक्क धाइपिं नेवाःतय्त झुण्डेयान स्याना बिउगु खः । अले ग्याना हे नेवाःतय्सं पृथ्वीनारायण शाहया गुणगान याःगु नापं इमिगु म्ये दयेका तकं हालाच्वंगु खः धकाः धाइ । थुगु कथं नेवाःतय्त सतकं ख्यानातःगु कारणं हे जुइमाः सायद् नेवाःतय्के दुने विद्रोहया भावना मवःगु जुइमाः धकाः यक्वसिनं अनुमान याना वयाच्वंगु दु ।

थौंकन्हय् मोहनी नखःया चर्चाया ई । मोहनी नखःया इलय् चालं कुन्हु पायाः पिहां वइ । पायाः पिहां वइगु धइगु खड्ग वा तरवार ज्वना मनू हे दिगिदिगि खाना पिहां वइगु खः । थौंया इलय् तक नं गनं गनं युद्धया इलय् थें हे अभियानय् याना पायाः पिहां वयाच्वंगु दु । किपुलिइ ला पायाः पिहां वइगुयात पृथ्वीनारायण शाहया फौजं प्रतिबन्ध तया बिउगुलिं मिसापिन्सं सिन्हःमू ज्वना मिसा पायाः धकाः पिकायेकेगु तकं यात ।

नेवाःतय्गु प्रत्येक क्वाथ अर्थात कोटघरनिसें बहाः बहीपाखें न्हापा न्हापा पायाः पिहां वइगु खः । गुथि गुथिं पायाः पिहां वइगु खः । व धइग वास्तवय् प्रत्येक नागरिक हे युद्धया अभ्यास यायेगु संस्कृति खः । तर आः वया पायाः पिहां वइगु धइगु मात्र परम्परागत संस्कृति जुयावंगु दु । थुकिइ यक्व कारणत दयेफु ।

तर पायाः पिहां वइगु धइगु छगू कथंया युद्ध अभ्यास हे सार्वजनिक रुपं प्रदर्शन याइगु खः । प्रत्येक मिजंपिं युद्धया नितिं तयार जुइगु कथंया छगू दिं हे क्वःछिना सार्वजनिक रुपं प्रस्तूत जुइगु नेवाःतय्गु थःगु हे कथंया जीवन नाप स्वापूदुगु संस्कृति खः धकाः अःपुक हे अनुमान यायेफु । उकिं अःपुक धायेगु खःसा युद्ध अभ्यासया संस्कृति दुपिं स्वनिगःया आदिवासी नेवाःत खः ।

नेवाःतय्सं पृथ्वी नारारण शाहया फौजं स्वनिगः त्याके न्ह्यःया अवस्थायात लुमंकाः अबले नेवाःतय्सं युद्ध संस्कृतिकया रुपय् प्रत्येक नागरिक युद्धया अभ्यासय् वनेगु यानाच्वंगुयात थुइका थौं नं हाकनं थःपिनिगु अधिकारया नितिं संघर्ष यायेत आत्माविश्वास अप्वयेकेमाःगु दु । न्हापाया संस्कृतिपाखें सयेका थौंया ईयात ल्वःगु कथंथःपिनिगु अधिकारया नितिं नेवाःत न्ह्याः वनेफत धाःसा अवश्य नं अधिकार स्थापित यायेफइ ।

गुथि विधेयक विरुद्ध गुगु कथं लखौं नेवाःत सतकय् जक क्वहां वयेवं ला दुई तिहाई बहुमत दुम्ह सरकार न्हासं चुल धाःसा आः थःपिनिगु अधिकारया नितिं न्ह्याः वनेगु नितिं तयार याना वन धाःसा अवश्य नं अधिकार प्राप्त यायेफइ । अधिकार प्राप्त यायेगु न्हापांगु पलाः धइगु नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा खः धकाः तायेका सकल नेवाःत छप्पँ छधी जुया वनेमाःगु ई वःगु दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS