ने. सं. ११४६ बछलागा नवमी -

बुंगद्यःया देगः अझं अन्योलय्

भुखाय् ब्वःगु प्यदँ फुइ धुंकाः नं आतकं यलया नांजाःगु बुंगद्यःया देगः पुनःनिर्माण जुइ फयाच्वंगु मदुनि । श्रीलंका सरकारया आर्थिक ग्वाहालिइ निर्माणाधीन थ्व देगः पुनःनिर्माणया निंतिं क्वःछिनातःगु ई सिधयाः नं थप जूगु अवधि तकं ३५ प्रतिशतया हाराहारीइ जक ल्यं दनि ।

ठेकेदार कम्पनी दथुइ थवंथवय् विवादया कारणं आः निर्माणया ज्या पूर्णरुपं ठप्प जुयाच्वंगु पुरातत्व विभाग स्मारक संरक्षण तथा दरवार हेरचाह ज्याकू यल लाय्कू संग्रहालयं न्ह्यथंगु दु । बुंगय् च्वंगु उगु देगः २०७२ सालया भुखाचं क्षतिग्रस्त जुइवं उकिया निर्माणया जिम्मेवारी स्वंगू ठेकेदार कम्पनीं काःगु खः ।

तर शुरुंनिसें हे बुंगद्यःया देगः पुनःनिर्माणया ज्यां गति काये फयाच्वंगु मदु । उगु देगः पुनःनिर्माणया जिम्मा प्रेरा भेगिम, थेगिस, तुलसी कन्स्ट्रक्सन जेभीं काःगु ज्याकूया प्रमुख काजीमान प्याकुरेलं जानकारी बियादिल । ठेकेदार कम्पनीं निदँया दुने पूवंकेगुकथं असारय् भ्याटसहित ४ गू करोड ७४ गू लाख ४५,०१६ तका दामं ठेक्का काःगु खः ।

ठेक्का अवधि दुने निर्माणया ज्या न्ह्याके मफयेवं सरकारं उगु कम्पनीयात हे गुलाया अवधि थप याःगु खः । ठेकेदार कम्पनीलिसे खुलाया अवधि दुसां नं ज्या सन्तोषजनक जुइ मफयाचवंगु वय्कःया धापू दु । २०७५ साल फागुनया न्हापांगु वाःतकया दुने थ्व स्वंगुलिं निर्माण कम्पनीं ज्या याये मफयेवं फागुन १३ या निर्णयकथं थेगिसयात चिइकाः प्रेरा व तुलसी कन्स्ट्रक्शनयात देगः निर्माण यायेगु जिम्मेवारी बिउगु खः ।

उगु देगः निर्माणया निंतिं उठे जूगू कुल न्यागू करोड तका दामय् थेगिसं निगू करोड चय्छगू लाख कयाः निगू करोड न्हय्निगू लाख तका बराबरया ज्या याःगु प्याकुरेलं कनादिल । थेगिस कन्स्ट्रक्शनलिसे बुंगद्यःया पुरातात्विक महत्वया वस्तु मेथ, कार्नेश लगायतया ज्वलंत दु ।

प्याकुरेलं धयादिल, ‘बुंगद्यःया करिब १३ निसें १४ सय दँ पुलांगु थुपिं वस्तुत हाकनं ज्याख्यलय् काये जिउगुलिं उपलब्ध याकेत जिमिसं माग यानागु खः ।’२०७२ साल बैशाख १२ गतेया भुखाचं क्षतिग्रस्त जूगु बुंगद्यःया देगः उगु हे दँय् माघ २ गते प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीं बुंगं हे पुनःनिर्माणया शुरुवात याःसां नं आतक नं थनच्वंगु देगःया निर्माणया अवस्था धाःसा अझं अन्योलय् हे लानाच्वंगु दु ।

न्हापा ठेकेदार कम्पनीं उगु देगः निर्माणया ज्याय् निर्माण सामग्रीया अभाव लगायतया कारण क्यना वयाच्वंगु खःसां नं सामग्रीय दक्वं व्यवस्था जुइधुंकाः नं ज्या यायेगुलिइ सुस्तता क्यना वयाच्वंगु खनेदु । बुंगद्यःया देगः पुनःनिर्माणया जिम्मेवारी न्ह्यागु हे निर्माण कम्पनीं काःगु जूसां नं उकी पुलांगु हे मौलिकता पिज्वयेमाःगु स्थानीयवासीया माग दु ।

शिखरशैलीया थ्व देगः निर्माणया निंतिं ३६ फुट ताःहाकःगु सिँ आवश्यक जू । स्वनिगःया हे दकलय् ताःहाकःगु जात्राया रुपय् बुंगद्यःया जात्रायात कायेगु याना वयाच्वंगु दु । पूच्वं द्यः सालाः शुरु जुइगु बुंगद्यःया जात्रा जावलाख्यलय् थ्यंकाः भोटो क्यनेवं क्वचाइ । जावलाख्यलय् भोटो क्यनाः जात्रा क्वचायेवं बुंगद्यःयात बुंगय् च्वंगु थ्व हे देगलय् यंकाः तइ ।

तर भुखाय् लिपाया क्षति व बुंगय् बुंगद्यः बिज्याइगु देगःया अभावया कारणं बुंगद्यःयात मेगु थासय् तयेगु याना वयाच्वंगु दु । थुगु देगःया पुनःनिर्माणय् जुयाच्वंगु ढिलासुस्तीया कारणं बुंगया स्थानीय जनतायात थीथी नखःचखःया इलय् तकं लिच्वः लानाच्वंगु स्थानीयवासी रामचन्द्र शाक्यं जानकारी बियादिल ।

वय्कलं धयादिल, ‘जिमिसं दछियंकं न्यायेकीगु चखःचखलय् बुंगद्यःयाया स्वापू गनं न गनं, गुगुं कथं दयाच्वंगु दु, तर देगःया पुनःनिर्माणया ज्या सिमधःगुलिं यानाः नखःचखः न्यायेकेगुलिइ छुं हे कथंया रौनकता खने मदु । देगःया पुनःनिर्माण शुरु जुइवं ठेकेदार कम्पनीं निर्माण सामग्रीया अभाव लगायत थीथी कारण क्यनाः निर्माणया ज्याय् ढिलासुस्ती यानाच्वंगु खः ।

निर्माणय् प्रयोग जूगु अप्पाय् अंग्रेजी आखः च्वयातःगु धासें स्थानीयवासींतकं असन्तुष्टि प्वंकेगु यानाच्वंगु खः । वयां लिपा नं पुरातत्व विभाग व राष्ट्रिय पुनःनिर्माण प्राधिकरणया प्रतिनिधि वंगु इलय् ज्या याःसां नं मेमेगु इलय् धाःसा अपाय्सकं ज्या जुयामच्वंगु ज्याकुथिं न्ह्यथंगु दु ।

स्वनिगःया हे दकलय् ताःहाकःगु जात्रा जावलाख्यलय् भोटो क्यनाः क्वचायेकेवं बुंगद्यःयात बुंगया हे देगलय् यंकाः तये यंकीगु खः । बुंगद्यः बुंगय् च्वनाः बिज्याःगु इलय् तकया दुने थीथी नखःचखः लाइ । दछियंकं जुइगु थीथी जात्रा पर्वय् बुंगद्यःया पान्जुपिं पालंपाः बुंगद्यःया देगलय् च्वनेगु याइ ।

बुंगद्यःया देगःया पुनःनिर्माण सिमधःगुलिं यानाः थनच्वंगु थीथी हलंज्वलंया सुरक्षा यायेततकं थाकुया वयाच्वंगु स्थानीयवासीतय्सं धया वयाच्वंगु दु । थौंकन्हय् बुंगय् च्वंगु बुंगद्यःया बहाः नं लथालिंग अवस्थाय् दु । देगःया लिउने च्वंगु दबुलिइ टहरा दयेकाः बुंगद्यः तयातःगु दु । बुंगद्यः जक मखु, बुंगद्यःलिसे सम्बन्धित बहुमूल्य तिसाज्वलं व मेमेगु हलंज्वलं नं उगु टहराय् तयेगु याना वयाच्वंगु दु ।