पहिचान मामां नेवाः मुस्मां

नेपाः विविधतां जाःगु देय् खः । अथे हे विविधता दुगु छगू जाति खः नेवाः । नेवाः जाति छगू हे हिया पुचः मखुसें थ्व छगू भाषावार समुदाय खः । नेवाःतय्त नेवाःया रूपय् छधी याइगु मंकाः तत्व धइगु भाषा हे जक खः, नेपालभाषा । नेवाः भासं छधी यानातःगु नेवाः समुदाय दुने थीथी संस्कृति, थीथी संस्कार दु थें थीथी धर्म नं दु ।

नेवाः समुदायया दुने विद्यमान थीथी धर्मया खँ ल्हायेबलय् हिन्दू व बौद्ध धर्मया खँ अप्वः वइसा गबलें गबलें इसाई धर्मया खँ नं वइ । नेवाः समुदाय दुने इस्लाम धर्म माने याइपिं मुस्लिम समुदाय नं दु धइगु बारे धाःसा उलि चर्चा जुइ मखु । मल्लकालय् स्वनिगः दुने हिन्दू व बौद्ध धर्म माने याइपिं नेवाःत यक्व दुगु खःसा छुं ल्याखय् इस्लाम व इसाई धर्म माने याइपिं नेवाःत नं दुगु खः ।

पृथ्वीनारायण शाहं स्वनिगः त्याकेवं धर्मया सवालय् छगू फर्मान जारी यात– हिन्दू व बौद्ध धर्म माने याइपिंत राज्यं बियातःगु सुविधा कायम जुइ । इस्लाम धर्म माने याइपिं नेपालय् ला च्वने दइ तर उमित राज्यं बीगु सुविधा कटौती जुइ । इसाई धर्म माने याइपिं चाहिँ नेपालय् च्वने तकं दइ मखु, उपिं देशनिकाला हे जुइ ।

अबले देश निकाला जूपिं आपालं क्रिश्चियन नेवाःत नेपाः त्वःताः भारतया बेतिया धइगु थासय् च्वं वन । मुस्लिम धर्म माने याइपिं नेवाःत धाःसा राज्यया सुविधा मदुसां थन हे च्वनाच्वन । न्हापा न्हापा येँय् च्वंपिं नेवाः मुस्मांतय् दथुइ छेँया अंशबन्डा वा छुं कथंया कालबिलया भ्वं दयेके माल धाःसा व समेत नेवाः भासं च्वयेगु यानातःगु नं लुया वःगु दु ।

इतिहासया थीथी कालखण्डय् गैरहिन्दू, गैर खसभाषी व गैर पहाडीतय्त राज्यपाखें याःगु दमनया लिच्वः कथं नेवाः मुस्मांत नं थःगु म्हसीका लोप जुइकेत बाध्य जुल । तर आः देशय् हानं जागृत जुया वःगु पहिचानया अभियानं धाःसा नेवाः मुस्मांतय्त नं जुरुजारुं थना हःगु दु । नेवाः मुस्मांया म्हसीका बीत लत्या ति न्ह्यः छगू संस्था नीस्वंगु दु ‘नेवाः मुस्लिम समाज’ ।

थःपिं लिच्छिवीकालंनिसें स्वनिगलय् बसोबास याना वयाच्वनागु धकाः दावी याइपिं मुस्मां समाजं थःपिनि लिखित इतिहास धाःसा जुजु रत्न मल्लया पालय् शुरु जूगु खँ कनेगु याः । थःपिं न्हापां इराकं थन वयाः च्वनागु व चुरा पोतेया बजाः चायेकागु जुयाः उगु बजाःयात इराकी बजाः धायेगु याःगु खः धइगु उमिगु तर्क दु ।

इतिहासया थीथी कालखण्डय् गैरहिन्दू, गैर खसभाषी व गैर पहाडीतय्त राज्यपाखें याःगु दमनया लिच्वः कथं नेवाः मुस्मांत नं थःगु म्हसीका लोप जुइकेत बाध्य जुल । तर आः
देशय् हानं जागृत जुया वःगु पहिचानया अभियानं धाःसा नेवाः मुस्मांतय्त नं जुरुजारुं थना हःगु दु ।

न्हूगु गठित नेवाः मुस्लिम समाजया नायः निसाद मुद्दिनया धापू कथं थ्व इराकी बजाःयात थौंकन्हय् ‘राखी बजाः’ धायेगु यानाच्वंगु दु । वंघलय् आजु द्यःया न्ह्यःने च्वंगु बजाःयात राखी बजाः धाइगु खः । थन विशेष यानाः चुरा व पोते मीगु ज्या जुइ । थ्व नेवाः मुस्मांतय् पुर्खा ताः इलंनिसें नेवाः समाजय् हेलमेल जुयाः नेवाः भाय् ल्हायेगु याना वयाच्वंपिं खः ।

स्वनिगःयात न्हापा ‘मेल्टिङ पट’ नं धाइ । पिनें न्ह्यागु हे जाति वा समुदायया मनूत वःसां थ्व नेपाः गालय् दुहां वयेधुंकल कि उपिं नेवाः हे जुया वनी । उकिं धर्मं मुस्मां खःसां भाषां उपिं नं नेवाः जुया वन । स्वनिगःया येँ, यल व ख्वपय् स्वंगुलिं जिल्लाय् नेवाः मुस्मांत च्वनाच्वंगु दु । थ्व फुक्कं नेवाः मुस्मांतय् मू ज्या धाःसा चुरा पोते मीगु हे खः ।

येँया नेवाः मुस्मांतय्सं ला मीगु ज्या छता धाःसा मयाः । नापं थन च्वंपिं नेवाःतय्सं मीगु ला नं न्यानाः मनः । ला नयेमाल धाःसा यलय् च्वंपिं नेवाः मुस्मांतय्सं मी हइगु ला हे न्यानाः नयेगु याइ । थौंकन्हय् धाःसा स्वनिगलय् मुस्मांतय्सं नं ला पसः तयेगु याना हःगुलिं ला नयेत उलि समस्या मंत ।

उपिं हलाल यानाः स्यानातःपिं जीवया ला नयेमाःपिं जूगुलिं मुस्मांतय् पसलं हे ला न्याये माःगु खः । येँया बागबजाः, वंघः थँबही नेवाः मुस्मांत च्वनीगु मू लागा खः । अथेहे यलया मंगलबजाः, तंगः व बालकुमारीइ नं नेवाः मुस्मां वस्ती दु । मुस्मां समाजया दुजः राजीव मुद्दिनया कथं यलया नेवाः मुस्मांतय् दथुइ नेवाःतय् गथे समय्बजि दयेकाः नइगु खः अथे हे समय्बजि ज्वरे यानाः नयेगु चलन दु ।

ख्वपय् धाःसा झिखा ति जक नेवाः मुस्मां परिवार दु । अथे खःसां नेवाः मुस्मांतय् पाय्छि ल्याः गुलि दु धकाः तथ्यांक धाःसा आः तकं पिकाये फुगु मदुनि । आः नेवाः मुस्मांतय् संस्था हे नीस्वने धुंकूगुलिं थ्वहे संस्थां याकनं हे नेवाः मुस्मांतय् तथ्यांक कायेगु ज्या न्ह्याकेत्यनागु खँ नं नायः उद्दिनं कनादी ।

नेवाः मुस्मांत फुकस्यां फुकसितं म्हसिउगु कारणं तथ्यांक कायेत थाकु मजुइगु वय्कःया अनुमान दु ।नायः उद्दिनं धयादी, ‘नेवाः मुस्मांत स्वनिगलय् गुलि दु धकाः मसिउ तर आः वइगु जनगणनाय् जिमिसं थःपिनिगु पहिचान नेवाः मुस्मां धकाः हे खुले याकेगु बिचाः यानाच्वनागु दु ।’

स्वनिगलय् मुस्मां धायेबलय् फुक्कं अथे हे च्वं धकाः थुइकी । थःपिं फरक मुस्मां खः धकाः पहिचान बीगु लागिं नं वय्कःपिंसं जनगणनाय् ‘नेवाः मुस्मां’ धकाः च्वकेत्यंगु खः । धार्मिक रुपं मुस्मां जूसां थ्व समुदायं स्वनिगलय् जुइगु हरेक जात्रा पर्वय् थःगु हे कथं ब्वति कायेगु ज्या नं यानाच्वंगु दु । यँयाः जात्राय् वय्कःपिं स्वय्म सेवक जुयाः ज्या यानाच्वनी ।

अथे हे नखःचखतय् नं गैर मुस्मां पासापिंसं सःतीगु इलय् अन वनाः भ्वय् नयेत वय्कःपिंत छुं हे समस्या मदु । तर भ्वय् हे वंसां नं ला छता धाःसा थःपिंसं हे ज्वना वनेगु खँ नं उद्दिनं कनादी । वय्कलं कनादी, ‘जिपिं हलाल याना तःगु ला जक नयेमाःपिं जूगुलिं अथे ला ज्वना वनेगु खः ।’

ला बाहेक मेमेगु नसात्वँसा धाःसा गथे नेवाःतय्सं नइगु खः अथे वय्कःपिनि भुतुली नं दयेकेगु ज्या जू । वः, चतांमरि, छ्वय्ला, आलु लिसें थीथी नेवाः परिकार छेँजःपिं मुनाः नयेगु याः । धार्मिक ज्याय् धाःसा मुस्मां परिकार हे नयेगु याइ । धार्मिक ज्याय् सावदानाया खिर, ला दुगु समोसा, सेवाइ व भेज पकौडा नयेगु याइ ।

न्हापा न्हापा सेवाइ छेँय् हे दयेकीगु खःसां थौंकन्हय् धाःसा बजारं न्याये मालाच्वंगु दु । छेँय् सेवाइ दयेकीपिं थौंकन्हय् मंत धाःसा जिउ । अय्नं आः समाज दयेधुंकाः तालिम बियाः जूसां पुलांगु हे पहलं सेवाइ दयेकीपिं तयार यायेगु वय्कःपिनि कुतः दु । नेवाः मुस्लिम समाजं आः नेवाःतय् राष्ट्रिय संगठन नेवाः देय् दबूलिसे सहकार्य यानाः न्ह्याः वनेगु तयारी यानाच्वंगु दु ।

उकिया लागिं याकनं हे देय् दबुली नं थ्व संस्था दर्ता यायेत्यंगु दु । थः बाज्या अबुपिंसं बांलाक नेवाः भाय् ल्हायेसःसां आःया पुस्तां बांलाक नेवाः भाय् ल्हाये मसःगुलिं नेवाः मुस्मांतय्त नं चिन्तित यानाच्वंगु दु । उकिं समाजं आः नेवाः भाय्या प्रशिक्षण बीगु तयारी नं जुयाच्वंगु दु । उकिया लागिं नं देय् दबूया ग्वाहालि माःगु खः ।

नेवाः मुस्मां समाजय् इहिपाः धाःसा मुस्मां–मुस्मां दथुइ जक यायेगु प्रचलन दु । अझ विशेष यानाः निनिया म्ह्याय् पाजुया काय् वा पाजुया म्ह्याय् निनियाकाय नाप इहिपा यायेगु चलन थ्व समाजय् दु । अय्नं गनं गनं गैर मुस्मां मिस्तलिसे नं इहिपा जूगु दु । नेवाः मुस्मांया म्ह्याय् मस्त धाःसा गैरजाति लिसे इहिपा जुइगु धाःसा म्हो जक दु ।

थनया नेवाः मुस्मांत लिसे मेमेगु नेवाः जातिया म्ह्याय् मस्त इहिपा जुयाच्वंगु धाःसा यक्व दु । थौंकन्हय् कलेजय् ब्वनीगु व अन हे मतिना जुयाः इहिपा जुइगु कारणं नं थ्व प्रवृत्ति अप्वयाच्वंगु खः । नेवाः मुस्मांतय्सं नं तःधंगु नखः विश्वया मुस्मांतय् थें ईद हे खः । दँय् निक्वः थ्व नखः हनेगु याना वयाच्वंगु दु ।

नेवाः मुस्मांतय्सं ‘इद उल फित्र’ व ‘इद उल हक हजा’ धकाः निक्वः इद माने याइ । दछिया छकः महम्मद जयन्ती नं न्यायेकी । महम्मद जयन्ती न्हापांनिसें न्यायेका वयाच्वंगु मखुसें आः जक न्यायेकेगु शुरु जूगु खः । अथे हे न्हिं न्याक्वः नमाज ब्वनेगु चलन दु । भिंगु महिनाया चन्द्रमा खने दइगु इलंनिसें लछि तक अपसं च्वनाः लछि लिपा इदउल फित्र न्यायेकेगु याइ गुगु आः नकतिनि सम्पन्न जुल ।

मेगु छगू नखः साउदी अरबय् हज याइबलय् कुर्बानी धकाः न्यायेकी । नेवाः मुस्मांतय् मू लजगाः चुरा पोते मीगु खः । उगु ज्यायात थौंतक नं निरन्तरता बिया वयाच्वंगु दुसा न्हू पुस्ता मेमेगु लजगालय् नं स्थापित जुयाच्वंगु दु । नेवाः मुस्मांया दुजःत थौंकन्हय् डाक्टर, पाइलट थेंज्याःगु पेशाय् नं दु ।

स्वनिगः दुने नेवाः मुस्मांतय् जक न्हय्गू मस्जिद दु । येँय् न्यागू मस्जिद दुसा यलय् छगू व ख्वपय् छगू । येँया बागबजारय् पञ्चम कस्मिरी टकिया मस्जिद व जामे मस्जिद यानाः निगू, जनबहालय् एराकी मस्जिद छगू, लुँहितिइ जामे मस्जिद छगू व स्वय्म्भुइ छगू मस्जिद दु । थ्व फुक्कं मस्जिद सलंसःदँ पुलांगु खः ।

न्हापा थ्व मस्जिदय् नेवाः मुस्मांतय्सं जक नमाज ब्वनेगु यानाच्वंगु खःसा थौंकन्हय् भारत लगायत मेमेपिं मुस्मांतय्सं नं अन नमाज ब्वनेगु यानाहःगु दु । यलया बालकुमारी व ख्वपया सुकुलध्वाखां भचा क्वय् नं छगू छगू मस्जिद दु । नेवाः मुस्मांया सुं दुजः सित धाःसा वयागु अन्त्येष्टि मेमेगु समुदायया मुस्मांतय् थें हे ल्हाकेगु चलन दु ।

उकिया निंतिं येँया स्वयम्भुइ छगू समसान दुसा ख्वपय् छगू समसान दु । स्वयम्भुइ च्वंगु समसानय् येँ व यलया मुस्मांतय् अन्त्येष्टि याइ । ख्वपय् मस्जिदया लिउने च्वंगु समसानय् अन्त्येष्टि याना वयाच्वंगु दु । नेवाः मुस्मांतय्सं थःत ‘नेवाः मुस्मां’ धकाः गुगु गौरव यानाच्वंगु खः थ्व नेवाः समाजया निंतिं हे छगू तिसा खः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS