७ सालया क्रान्तिइ मिस्तय्गु योगदान

सन्दर्भ : प्रजातन्त्र दिवस

नेपाःया इतिहासय् शिक्षाया विषययात कयाः धायेगु खःसा जंगबहादुरया इलय् ब्रिटिश रेजिडेन्सी सर्जन जुया वःम्ह डेनियल राइटया धापू कथं नेपालय् स्कुल, कलेज मालेगु धयागु आयरल्यान्डय् सर्प माले थें खः अर्थात सून्य खः । जंगबहादुरया इलय् थापाथली दरबारय् दरबारया मस्त ब्वंकेत, कलकतां बंगाली मास्टरत सःता हयाः वि.सं. १९१० साल पाखे दरबार स्कुल नामाकरण यानाः छगू स्कुल चायेकूगु खनेदु ।

थ्वहे स्कुल लिपा वीरशम्शेरया इलय् वयाः लानीपुखूया पश्चिमपाखे भव्य भवन निर्माण यानाः तयेहःगु खः । थापाथलीं थन स्थापना याये हसेलिं भवनयात ल्वयेक ब्वनीपिं मस्तय्गु नं आवश्यक जुल । उकिं दुनियादारया मस्त ब्वंकेत श्री ३ याके हुकुम प्रमाङ्गीं ब्वंकेदइगु व्यवस्था नं याःगु खनेदु । तर थ्व स्कुलय् मिजंमस्त जक ब्वने दइगु खः ।

अथे हे चन्द्र शम्शेरं स्थापना याःगु त्रिचन्द्र कलेजय् नं मिजंमस्त हे जक ब्वने दइगु व्यवस्था यानातःगु खः । खासय् धायेगु खःसा उगु इलय् संसारया बछि आकाश क्वबिया च्वनीपिं मिसामस्तय्त आखः ब्वनेगु स्यनेगु थाय् हे मदु । थथे मिसामस्तय्त आखलं वञ्चित यानातःसां राणा शासनया धूर्त धकाः नांजाःम्ह श्री ३ महाराज चन्द्र शम्शेरया पालय् अर्थात वि.सं. १९८४ पाखे येँ देय्या यटखा त्वालय् कन्या पाठशाला छगू स्थापना जूगु खनेदु ।

थुगु इलय् मिसामस्तय्त थःगु हे छेँय् तयाः पाठशाला थें चायेकाः शहीद शुक्रराज शास्त्रीया केहेँ चन्द्रकान्त मल्लं आखः ब्वंका वंगु नं खनेदु । थनथाय् वयाः मिसा शिक्षाया प्रारम्भ जूगु खः धकाः धायेमाःगु अवस्था खनेदु । उगु इलय् मध्यम परिवारया म्ह्याय्मस्तय्त छेँय् हे आखः स्यंसां च्वयेगु धाःसा मस्यनीगु जुयाच्वन ।

थ्व हे पंक्तिया च्वमिया मां नं देवनागरि आखः धाःसा ब्वने सः, च्वय् धाःसा पटक्क हे मसः । चन्द्र शम्शेरया पालय् स्थापना जूगु कन्या पाठशाला त्वःताः भीमशम्शेर व जुद्ध शम्शेरया पालय् मिसा शिक्षायात कयाः छुं हे चिउताः तःगु खनेमदु । अर्थात छुं नं पाठशाला स्थापना जूगु मदु । खास धायेगु खःसा नेपालय् चेतनाया लहर धाःसा थुगु इलय् वःगु खनेदु ।

जुद्ध शम्शेरया पालय् प्यम्ह वीरत स्वतन्त्रताया लागि ज्यान पानाः शहीद जूगु खः । चेतनाया लहरयात पनेत स्वःम्ह थःगु हे शासन अवस्थाय् रोलवाला ‘ए’ क्लासया जक ढलिमलि यानाच्वनेत रोलवाला ‘सी’ क्लास राणात फुक्कं निष्काशन याःम्ह जुद्ध शम्शेरं थःगु हे छेँय् ‘ए’ क्लास व ‘सी’ क्लासय् विभाजन जुयाच्वंपिं कायपिंत मिले यानाः तयेमफुत ।

धाये त्यनागु छु धाःसा जुद्ध शम्शेर मोजी व भोगी जूगुलिं वया अबु धीर शम्शेरया थें हे १७ म्ह काय दुगु खः । उपिं थ्याःपिं मथ्याःपिं यानाः खः । राणा शासनया इलय् श्री ३ महाराजया हजुरीया जर्नेल जुइम्ह थ्याः पाखेयाम्ह श्री ३ या तःधिकःम्ह काय जुइगु खः । राणा शासनय् श्री ३ या ज्यानं निसें कयाः सम्पूर्ण सुरक्षाया जिम्मा हजुरीया जर्नेलया ल्हातिइ लानाच्वनीगु खः ।

व हे कथं श्री ३ जुद्धया हजुरीया जर्नेल थ्याःपाखें तःधिकःम्ह काय बहादुर शम्शेर यानातःगु खः । तर जुद्ध शम्शेरया मनंनिसें यःम्ह काय धाःसा मथ्याःपाखें दुम्ह शान्त शम्शेर जुयाच्वन । जुद्ध शम्शेरं बहादुर शम्शेरया स्वयां शान्त शम्शेरया आपाः खँ न्यनीगु जुयाच्वन । हानं बहादुर शम्शेर व शान्त शम्शेर दथुइ पटक्क हे मेल मदुगु जुयाच्वन ।

थ्व क्रम थहां वँवं जुद्ध शम्शेरया ज्यानय् हे तकं खतरा वयेधुंकूगु जुयाच्वन । थज्याःगु हे थीथी कारणं जुद्ध शम्शेरं वि.सं. २००२ सालय् राज्य त्याग यानावंगु खः । जुद्ध शम्शेरं प्यम्हेसित शहीद यानाबी धुंकुसेलिं राणातय्सं थःगु शासन सत्ता आः मेगु सछि दँ नेपालय् कायम जुयाच्वनीगु खंकूगु खः ।

प्यम्ह शहीद जूगुयां कन्हय् कुन्हु हे मोहन शम्शेरं थःगु महल लक्ष्मी निवास (आःया भैरवनाथ गण, महाराजगंजय्) भ्वय् न्यायेकूगु खः (नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा नेपाल प्रजा परिषद्को भूमिका, राजेश गौतम, प्रे.ले. स्वयम, वि.सं. २०४६, पृ.सं. २३४) । खास धायेगु खःसा वि.सं. १९९७ साल पर्वं यानाः नेपाःया नागरिकत छुं ई ग्यानाः थरथर हे खाःगु खनेदु ।

मायेकं म्वायेकं पिने लाछिइ च्वनाः ल्याय्म्हत मुनाः खँ मल्हायेगु, राणा शासनया विरोधया विषयय् सः छसः तकं मतयेगु, ९७ सालया पर्वय् लाकाः जरिवानाः यानाः वा छुं कथं रिहाइ जूपिं व्यक्तितय्त मायेकं म्वायेकं न्वमवायेगु, थःथितिपिंसं फयांफछि भ्वय् न्यायेकीबलय् अज्याःपिंत मसःतेत स्वइगु खः ।

थ्व खँ जिं जिमि तःधि बाः आनन्दराम श्रेष्ठ(–महावीर स्कूलया संस्थापक शिक्षक, नागरिक अधिकार समितिया सदस्य, शहीद शुक्रराज शास्त्रीया सहयोग–९७ साल पर्वय् जेल यातना फःम्ह लिपा रु ५०।– तका जरिवानां यानाः त्वःताहःम्ह) पाखें न्यनातयागु खः । तर थथे समाजय् ग्यानाः थरथर खानाच्वंसां तानाशाहीया विरोध यायेत अदम्य साहस दुपिं नं दइगु जुयाच्वन ।

प्रेमबहादुर कंसाकारं थःगु हे अध्यक्षताय् राणा शासन विरोध यानाः ‘नेपाल प्रजातन्त्र संघ’ चायेकल थुगु संगठनया विशेषता धयागु कामाक्षादेवी नं सदस्य जू वःगु खः, छाय्धाःसा थ्व स्वयां न्हापा नेपाःया छुं नं समाजसेवीया संगठनय् मिस्त सदस्य जुयाः जागरणया लँपुइ न्ह्याःगु खनेमदु ।

अज्याःगु अदम्य साहस दुम्ह छम्ह येँ देय्या मासंगल्लीइ च्वंम्ह प्रेमबहादुर कंसाकार नं खः । वि.सं. १९९७ साल पाखे थ्वहे प्रेमबहादुर कंसाकारं थःगु हे अध्यक्षताय् राणा शासन विरोध यानाः प्रजातन्त्र स्थापनाया निरन्तरताया लागिं गोप्य संगठन छगू चायेकल । थ्व संघया नां ‘नेपाल प्रजातन्त्र संघ’ खः ।

थ्व संगठनय् पुष्पलाल श्रेष्ठ, कामाक्षादेवी, सूर्यबहादुर भारद्वाज, शम्भुराम श्रेष्ठ, जगतप्रकाश जंग शाह, कृष्णबहादुर मिश्र, राजदास वाडे श्रेष्ठ (बनेपा) यक्षराज ढुंगाना आदिपिंत सदस्य दयेकूगु खनेदु । थुगु संगठनया विशेषता धयागु कामाक्षादेवी नं सदस्य जू वःगु खः, छाय्धाःसा थ्व स्वयां न्हापा नेपाःया छुं नं समाजसेवीया संगठनय् मिस्त सदस्य जुयाः जागरणया लँपुइ न्ह्याःगु खनेमदु ।

खास धायेगु खःसा कामाक्षादेवी जागरणया लँपुइ प्रथम महिला खः । थुम्ह मिसां थ्व ‘नेपाल प्रजातन्त्र संघ’य् सदस्यता कयाः मिसा शिक्षाया चेतना विस्तार यानाजूगु खःसा भ्वँतय् (बनेपा) मस्तय्त खोपय् यायेमाःगु व मिस्तय्सं आखः ब्वनेमाःगु आवश्यकताया प्रचार प्रसार यानाजूगु खः ।

प्रेमबहादुर कंसाकारया अध्यक्षताय् गठन जूगु थुगु संघं स्कुल चायेकेगु, पुस्तकालय चायेकाः जनताय् चेतना हयेगुया नापं वि.सं. २००१ साल असारया ७ गते भद्रगोल जेलं चान्हय् बिसिउँ वःम्ह गणेशमान सिंहयात सुरक्षित रुपं येँ देशं पितछ्वयेगुली थ्व हे संस्थां ग्वाहालि याःगु खः ।
राणा शासनया रोलक्रम कथं जुद्ध शम्शेरं वि.सं. २००२ साल मंसिरया १४ गते राज्य त्याग याना वसेलिं भीम शम्शेरया काय पद्मशम्शेर राणा शासनया श्री ३ महाराज जूगु खः ।

थव राणा शासनया तेस्रो पुस्ताय् हस्तान्तरणया ई खः । पद्म शम्शेरं श्री ३ महाराज जुयाः छुं न्हि लिपा हे छगू घोषणा सभाय् थःत ‘म राष्ट्रको नोकर हुँ’ धकाः धासेंलि वयात उगु ईया जनतां श्रद्धाया दृष्टिं स्वःगु खनेदु । पद्मशम्शेर आपालं सुधारवादी खनेदत, मिसामस्तय्सं आखः ब्वनेदइगु स्कुल चायेकेगु स्वीकृति बिल ।

उकी मध्ये पद्मकन्या विद्याश्रम, कन्या मन्दिर हाइस्कुल आदि खःसा थ्व हे इलय् नेपाःया लागि न्हू कथंया स्कूल शान्ति निकुञ्ज सहशिक्षालय धकाः चेतनशील युवकत जानाः मिसामस्त व मिजंमस्त नापनापं आखः ब्वनेदइगु स्कुलया स्थापना जूगु खनेदु । पद्मशम्शेरं देशय् वैधानिक रुपं शासन न्ह्याकेत वि.सं. २००४ सालय् ‘नेपाल सरकारको वैधानिक कानून’ नं तयार याःगु खः ।

थ्व विधान तयार जूसां नेपालय् लागु धाःसा मजू । खास धायेगु खःसा पद्मशम्शेरया ई धयागु मिसा जागरणया प्रारम्भ खः । थःत थम्हं अबला तायेकाच्वंपिं मिस्त थ्व इलय् वयाः थःत थःम्हं छुं यायेफु जक मखु न्ह्यागुं यायेफु धयागु आत्मविश्वासं बिलिबिलि जायेकाः न्ह्यज्यांवंगु खनेदु ।

पद्मशम्शेरया इलय् वयाः वि.सं. १९७५ सालय् स्थापना जूगु ‘सफाइ अड्डा’यात ‘काठमाडौं नगरपालिका’ नां बियाः येँ देय्यात २१ वडाय् विभाजन यानाः निर्वाचन मार्फत वडा अध्यक्षत हयेगु निंतिं वि.सं. २००३ सालया चैत्रपाखे निर्वाचन याःगु खः । थथे निर्वाचनं वडा अध्यक्षत चयन याःबलय् मिसातय्त धाःसा मताधिकारं बञ्चित याःगु खः ।

सरकारया थ्व ज्यायात नं उगु ईया मिस्तय् विरोध जक मखु सशक्त रुपं विरोध याःगु खनेदु । नगरपालिकाया चुनावय् मताधिकार प्रयोग यायेमखंसेंलि छगू जत्था चेतनशील मिस्त जुलुसया रुपं वनाः विशालनगर स्थित पद्मशम्शेरया दरबारय् वनाः पद्मशम्शेरयात हे नापलानाः मिस्तय्त नं नगरपालिकाया चुनावय् भोट बिइ दयेमाः धकाः धाःवंगु खः ।

थ्व विषययात कयाः उगु ईया महिला नेतृ मंगलादेवी सिंहं थुकथं वर्णन यानातःगु दु, ‘पद्मशम्शेरले सोधे– के भन्न आयौ तिमिहरू’, मैले भनें – ‘नगरपालिकाको चुनाव हुन लागेको छ । हामी महिलाहरूलाई पनि भोट दिने अधिकार दिइनु पर्छ भन्न आएको सरकार ।’ ‘चुनाव हुने भनेर कसले भन्यो’ पद्मशम्शेरले सोधे । ‘हामीले मानिसहरूबाट सुनेका हौं’ मैले भनें ।

‘महिलाहरूले भोट दिने अधिकार कहाँ छ ?’ उनले फेरि प्रश्न गरे । मैले भनें, ‘सबैतिर नहोला, जहाँ जहाँ अधिकार दिइएको छ, ती समाजहरूमा महिलाहरूको स्थिति राम्रो छ । जनता खुसी छन् ।’ ‘अरु केही छ ?’ पद्म शम्शेरले सोधे । ‘महिलाहरूलाई पनि स्कुलमा पढ्न जाने व्यवस्था हुनु पर्दछ सरकार’ मैले भनें । ‘स्कुल खोले पनि कसले पढ्छ ?’ उनले सोधे ।

‘स्कुल मात्र खोलियोस सरकार, सरकारको नाम रहने, हामीपनि पढ्न पाउने’ हामीले भन्यौं । ‘ल एले जाओ, भोट दिने अधिकारपनि पाउँछौ, स्कुलको कुरोपनि राम्रो छ । म बिचार गर्छु’ यति भनेर पद्मशम्शेरले हामीलाई पठाए । –नारी संघर्षका पाइलाहरू, मंगलादेवी सिंह, प्र– पी एल सिंह २०५१, पृ.सं. ५५) ।

थथे पद्मशम्शेरनाप मिस्तय् अधिकार फ्वंवंम्ह मंगलादेवीं पद्मशम्शेरया थुकथं मूल्यांकन याःगु खनेदु, ‘अधर्म बोल्नु हुँदैन । जुद्ध शम्शेरको तुलनामा पद्मशम्शेर उदार र दयालु भावनाका थिए ।’ (नारी संघर्षका पाइलाहरू, एैएै, पृ.सं. ५६) । थथे थः अधिकार प्राप्त यायेत पद्मशम्शेरयात धाःवःपिं उगु ईया मिसात थुकथं दु– मंगलादेवी सिंह, श्रीमाया, स्नेहलता, शीलवन्ती शाह, सामलक्ष्मी मानन्धर, शान्ता श्रेष्ठ, चम्पादेवी वज्राचार्य आदि ।

पद्म शम्शेरया पालय् हे थ्वहे मिसा पुचलं येँ देय्या उत्तरपाखे च्वंगु म्हय्पिया जंगलय् वंजला (छगू पिकनिक) थें न्यायेकाः महिला संघ छगू चायेकल ।

थुगु पिकनिकय् उपस्थित खनेदुपिं मिस्त थुकथं खनेदु, मंगलादेवी सिंह, साधना प्रधान, सहना प्रधान, स्नेहलता, मिठुदेवी राणा, प्रेमलता कंसाकार, कनकलता नकःमि, प्रतिभा कर्माचार्य, गुलवदन ताम्राकार, कोकिला तुलाधर, शान्ता श्रेष्ठ, सरोजिनी मानन्धर, नानीमैँया श्रेष्ठ, मिठाइ महर्जन, भानुदेवी, सुवर्णमैंया जोशी, उमादेवी महर्जन, हिरादेवी तुलाधर, मिठुदेवी तुलाधर, मैनु प्रधान, कृष्णकुमारी मानन्धर (छत्रपाटी, ९७ पर्वय् लानाः जेल जीवन यापना यानाच्वंम्ह चन्द्रमान सैंजुया म्हयाय्) केशरी देवी मानन्धर, तारा मानन्धर, हसिनादेवी श्रेष्ठ, मोहिनी अमात्य व नानु प्रधान ।

लिपा थुगु महिला संघया स्थापना यानाः राणा शाही विरोध यायेगु तातुनाः लिपा वनाः रक्तकालीइ च्वंपिं नैंत व धोवीचौरया धोवीनीत नं सदस्य दुकाल । महिला संघया सदस्यतय् दथुइ छुवाछुट भेद नं मदयेकल । थुकियात क्रान्तिकारी कदमया सुरुवात धकाः अवश्य हे धायेमाः । थ्व महिला संघया महत्व धयागु सक्वं वर्मा वनाः बनेज्या यानाः लिहां वःम्ह साहुया म्हयाय्पिं साधना प्रधान व साहना प्रधान निम्ह तःकेहेँ नं खः ।

थुपिं महिला संघया सदस्य जूगु महत्व धायेमाःगु कारण छु धाःसा थुपिं बर्माय् च्वनाः आखः ब्वनाः चेतनाया महत्व थुइकावःपिं अर्थात उगु ईया मिस्तय्त आपालं स्यनेकने यानाः जागरुक यायेफुपिं, याःपिं जुयाः खः । राणा शासनया आठौं श्री ३ महाराज पद्मशम्शेरया पालय् एकतन्त्री, जहानिया शासन छुं भचा जक मखु आपाः हे खुुकुलोपन वःगु खनेदु ।

गुगु राणा शासनया लागि अहित जक मखु, उगु इलय् शासन तहलय् शक्तिशाली जुयाच्वंपिं मोहन शम्शेर, बबर शम्शेर, बहादुर शम्शेरपिंसं तसकं खतरा हे तायेकूगु खनेदु । उकिं उमिसं पद्म शम्शेरयात ज्या हे याके मबिल । हानं पद्म शम्शेरयाके आँट नं मदु, नापं जमात नं मदु । पद्म शम्शेर, भीम शम्शेरया थ्याःपाखें याकः काय्, व नं मयःम्ह ।

मांयात अबु भीम शम्शेरं सास्ना बियाः उँइ जुयाः मत्यवं मदुम्ह, अबुं वांछ्वयातःम्ह । लिपा तक थःगु स्वार्थया लागि बिचाः याइम्ह चन्द्र शम्शेरया रेखदेखय् ब्वलंम्ह । खास धायेगु खःसा अबु दयां नं अनाथम्ह । थ्व हे कारणं यानाः पद्म शम्शेर चन्द्र शम्शेरया कायपिं व जुद्ध शम्शेरया कायपिं खनाः किमिसिक्क ग्याः । न्ह्यागु जूसां ख्वये निं हथाय्म्ह ।

न्ह्याक्व हे सुधारवादी जूसां ग्याफर पद्मशम्शेरं शासन न्ह्याके मफुत । आखिर वासः यायेगु त्वह चिनाः वि.सं. २००४ साल फागुन १८ गते भारत वंम्ह पद्मशम्शेरं थः नापं वंम्ह मोहन शम्शेरया चिधिकःम्ह किजा विजय शम्शेरया ल्हातं थःगु श्री ३ महाराज पदया राजीनामा बियाः छ्वयाहल ।

पद्म शम्शेरया राजीनामा थ्यनेसाथं राणा शासनया रोलक्रम कथं मोहन शम्शेर विधिवत् रुपं नेपाःया श्री ३ महाराज व प्रधानमन्त्री जुल । मोहन शम्शेर श्री ३ महाराज जुइसातं सुधारया खँ मंत । भारतय् च्वनाः राणा शासनया विरोध यानाच्वंगु ‘नेपाली कांग्रेस पार्टी’यात अवैध घोषणा यात । देशय् व्यापक रुपं धरपकड सुरु जुल ।

राणा शासन खतम यायेत हातहतियार सहित नेपाः दुहां वःगु गणेशमान सिंह मिसनया सदस्यतय्त ज्वनसा उगु मिसन असफल जुयाः भारत वनेत बिसिउँ वनाच्वंम्ह गणेशमानयात नं ठोरीया जंगलय् ज्वनाहयाः शासन बिइ फक्व बियाः कैदय् तल । खास धायेगु खःसा चन्द्र शम्शेरया शासन लिहां वल ।

मोहन शम्शेरया शासन व्यवस्था जनअधिकारया लागि छुं हे विकास मजुइगु प्रस्ट खने दसेंलि राणा शासनया विरोधय् संघर्ष धाये वा आन्दोलन याना वयाच्वंगु नेपाली कांग्रेस वि.सं. २००७ साल आश्विन १० व ११ गते भारतया विहार राज्य अन्तर्गत वैरगनिया धइगु थासय् राणा शासनया विरोध वार कि पार यायेगुया लागि सम्मेलन सःतल ।

उगु सम्मेलनय् नेपाली कांग्रेस क्रान्तिया लागि सुप्रिम कमाण्डर निसें पूर्व, पश्चिम, मध्य, सुदूरया थासंथाय्या लागि मुक्ति सेना व उकिया कमाण्डरत नं घोषणा यात । नापं वैरगनिया सम्मेलनं सशस्त्र क्रान्तिया घोषणा यात । घोषणा अनुरुप वि.सं. २००७ साल कार्तिक महिना निसें नेपाली कांग्रेसं थःगु क्रान्ति न्ह्याकल ।

थाय्थासय् जिल्ला कब्जा नं यात । यातायातया सुविधा मदुगुया कारणं जिल्ला कब्जा याःवःपिं क्रान्तिकारीतय्त राणा सरकारं मजबूत नक्सां दमन याये मफुत । फलस्वरुप थुकिं यानाः क्रान्तिकारीतय् आत्मबल उच्च जुजुं वन । राणा शासन खतम यायेफइगु प्रष्ट रुपं खंकल । थथे क्रान्तिकारीतय् आत्मबल उच्च जुया वनाच्वंबलय् मेगु छगू घटना नं देतंवन, गुगु देशया लागि गुगुं हालतय् हीतया खँ मखुत ।

व छु धाःसा उगु ईया नेपाःया सार्वभौम शक्तिया हर्ताकर्ता जुयाच्वंम्ह जुजु त्रिभुवन कात्तिकया २१ गते मोहनशम्शेरयाके वनभोज वनेगु धकाः हुकुम प्रमाङ्गी कयाः वनभोज मवंसे गोप्य रुपं भारतीय दूतवासय् शरण काःवना बिल । थथे जुजु त्रिभुवनं भारतीय दूतावासय् शरण काःवनेत ‘नेपाली कांग्रेस’याके सल्हा साहुति यानावंगु मखु ।

व त्रिभुवनया व्यक्तिगत निर्णय खः । नेपाली कांग्रेसं वैरगनिया सम्मेलन याये न्ह्यः छक्वः त्रिभुवनयात गोप्यरुपं पाल्पा यंकाः अनं हे राणा शासन विरुद्ध क्रान्ति न्ह्याकेत त्रिभुवनया न्ह्यःने प्रस्ताव तःगु खः । अथे यायेत हे कांग्रेसं तोरण शम्शेर ल्हाति कयाः वायरलेस सेट वयात जिम्मा बिउगु खः । लिपा थ्व खँ मिले मजुसेलिं अथें जुयावंगु ।

उगु इलय् ‘गद्दीया बाजी तयाः’ भारत शरण काःवंम्ह धकाः बय्बय् जूम्ह त्रिभुवन भारतीय दूतावासय् फुक्कं परिवार हे शरण काःवंसां पाजुपिंथाय् लानाच्वंम्ह छय् ज्ञानेन्द्र व दछि हे मदुनिम्ह छय् धिरेन्द्र नारायणहितिइ हे त्वःतावंगु खः । थथे त्वःता वनेगुलिइ नं अर्थ दुगु खः ।

व छु धाःसा जुजु त्रिभुवनं बांलाक सिउ कि थःम्हं राजगद्दी त्वःतावनेसाथ उकियात खाली मयासे जुजुया सतीम्ह व्यक्तियात गद्दीइ आसन यायेहइ । उकिं नं छय्पिं निम्ह त्वःता वंगु खः (मोहन शम्शेरयात क्यंगु कुलक्षण, योगेन्द्रमान श्रेष्ठ, सन्ध्या टाइम्स) । थथे त्वःता मवसें उमित नं यंकूगु खःसा उगु इलय् दीपक विक्रम (जुजु वीरेन्द्रयात दागवति बिउम्हया अबु) जगाजग हे दनिगु खःसां वयात हे हयाः गद्दीइ आसिन याकीगु जुइ ।

उकिं नं छय्पिं त्वःतावंगु खः ।जुजु त्रिभुवन भारतीय दूतावासय् शरण काःवनाः लिपा भारत हे वनाः छ्वसेंलि सात सालया क्रान्तिया हर्ताकर्ता स्वाभाविक रुपं भारत जूवन । थ्व विषययात कयाः इतिहासकार राजेश गौतमं ‘ यो सिर्जना गर्नमा भारत सरकारको ठूला कुटनीतिक विजय थियो… ।

पछिका अहिले सम्म पनि सरकारहरू सबैको टुप्पी भारत सरकारको हातमा रहनुमा उक्त घटना नै मुख्य रुपले उत्तरदायी हुन पुगेको देखिन्छ (नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलन र डा. के आइ सिंह– राजेश गौतम, नूर प्रताप जंगबहादुर राणा– २०६३ पृ ३४)
जुजु त्रिभुवन भारतय् शरण काःवसेंलि छगू तरंग पिहां वल ।

थ्व तरंग नेपाल, भारतय् जक मखु उगु ईया बेलायत, अमेरिका व पाकिस्तानय् समेत वल । बेलायत व अमेरिका थम्हं पुलांम्ह मित्र राणायात लय्तायेकेत गद्दीइ आसिन यानातःम्ह ज्ञानेन्द्रयात हे नेपाःया जुजु माने यायेत तयार, तर उमिगु थुगु मनंनिसेंया इरादायात भारतं यदि थथे यानाः ज्ञानेन्द्रयात मान्यता बिल धाःसा थःपिं कमनवेल्थं पिहां वये धकाः ख्याच्वः बियाः मान्यता मबिकुसे तयातःगु खः ।

पाकिस्तानं धाःसा भारतया सेखी झारे यायेत लिखित रुपं हे मान्यता बियातःगु खःसा नेपाःया अनुरोधं हे पाकिस्तानया रेडियोय् प्रचार मयाकूगु खः । थथे अन्तर्राष्ट्रिय रुपं हे छु याये छु याये जुयाच्वंबलय् बेलायतं छगू जुक्ति पिकयाः नेपाःया जनतायात बाज्या जुजु माःकि छय् जुजु धयागु जनमत कायेत डेनिङ्ग कमिशन वइगु जुल ।

जब जनमत कायेत डेनिङ्ग कमिशन नेपाः वइगु जुल, राणा सरकार व क्रान्तिकारीतय्सं थःथःगु हे कथं तरिका म्हितल । राणा सरकारपाखें डेनिङ्ग कमिशन वइगुयात अति गोप्य तयेगु, राणातय् मनूत सछि निसःति एयरपोर्ट यंकाः जुजु ज्ञानेन्द्र हे माः धयागु पत्रय् हस्ताक्षर यानाः डेनिङ्गयात लःल्हाना छ्वयेगु धयागु बिचाः खःसा भारतीय दूतावास मार्फत नेपाली जनतां नं थ्व हे खँ न्हापा हे सिइकल ।

वि.सं. २००७ साल मंसिरया ४ गते डेनिङ्ग कमिशन वइगु धयागु सिइवं स्वनिगःया जनता सुथंनिसें गौचरण विमानस्थलय् हा भुं थें भुंवन । थथे असंख्य मनू भेल जुयाच्वंथाय् मिस्त मिस्त जक च्वनावःगु छगः लहरी मोटर नं थ्यंकःवल । थ्व ट्रकय् अधिकांश महिला संघया सक्रिय सदस्य व मेपिं नं दुगु खः ।

दुइ बजे थ्यंकः वइ धाःगु डेनिङ्ग कमिशनया जहाज छुं भचा लिपा थ्यंकःवल । जब डेनिङ्ग कमिशनया जहाज अवतरण यात, जम्मा जुयाच्वंपिं मनूतय्सं त्रिभुवनया समर्थनय् ज्यान पानाः नारा थ्वयेकल । थथे मिस्त नं क्रान्तिइ थुकथं सशक्त रुपं सहभागी जुइफुगु धयागु थ्व हे नेपाःया न्हापांगु प्रमाण खः ।

थथे मिसातय्सं क्यंगु अदम्य साहसय् १४ दँ जक दुम्ह शान्ति निकुञ्जया छात्रा ज्वलन्त उदाहरण जुयाः क्यनाबिल । डेनिङ्ग किमशनया न्ह्यःने जूगु थ्व क्रान्तिइ प्रहरीं लाठीचार्ज, गोली व टियर ग्यास फुक्क प्रयोग यात । शान्ता श्रेष्ठयाया छ्यं तज्याक लाठीचार्ज जुल । म्ह छम्हं हि भ्याः जुइधुंकाः बेहोस मजूतले विरोध यानां च्वन । शान्ता श्रेष्ठया नापं मेमेपिं मिस्तय्सं नं उकथं हे उगु इलय् योगदान याःगु खः ।

थुकथं न्हापांगु चरणया क्रान्ति हे नेपाःया मिसापिंसं अझ छपलाः न्ह्यज्यानाः धायेगु खःसा नेवाःतय् म्ह्याय्मस्तय्सं नारी समानता व स्वतन्त्रताया लागि ज्यान न्यौछावर यानाः क्रान्ति याःगु खः । थौं नेपालय् अटो चालकंनिसें कयाः विमान चालक, पिउनं निसें राष्ट्रपति तकया अभियानया योगदान व हे मिस्तय्गु योगदान खः । उकिया अनुसरण व नमन फुकसिनं याना हे च्वनेमाः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS