ने. सं. ११४६ अनलागा षष्ठी -

संविधान तःधं कि देश ?

उबलय् जुजु तःधं कि वीपी ? धाःबलय् जुजु धयाम्ह नारांद्यः, वीपी धयाम्ह झी थुज्वःम्ह मनू धकाः छुं मसिउपिं सर्वसाधारणं म्हासुगु रंगय् हे छाप तयाबिल । तर उकिं गुगुं न्ह्यसः व तुलनासिं च्वय् लाःम्ह जुजुयात नं ताल्जुइ लनेगु ज्या यात, न्ह्यसःया घेराय् तयेगु ज्या यात । थुकिं हे जुजुयात विरोध याना वंसां जिउगु मनस्थिति तयार जुल । उकिया लिच्वः छु जुल? थ्व धयाच्वनेमाःगु खँ मखु ।

आः नं देय् तःधं कि संविधान धयागु खँ ह्वनाः देय्यात हे ताल्जुइ तयाः लनेगु ज्या जूगु दु । छथ्व देय् हे तःधं धकाः धाइपिं मनूत पिकायेगु ज्या जूसां मेथ्वःसिनं देय्या ना मकाःसां संविधान तःधं संविधान कथं राष्ट्रपति मजू धकाः खँ पिकयाः बबाल मचे यायेगु ज्या याःगु दु । थुकिं झीगु देय्यात गन थ्यंकी ? न्हापा पञ्चतय्सं पञ्चायत त्याकेगु नितिं जुजुया नां मियाः नयेगु ज्या याःथें आः गुलिसिनं देय्या नां व गुलिसिनं संविधानया नां मियाः नयेगु् ज्या याःगु दु । वास्तवय् थ्व निथिसिके नं निहित स्वार्थ ला सुलाच्वंगु दु ।

आः हानं थुगु विधेयक प्रमाणीकरण मजुल धाःसा थःपिं अनागरिक जुइगु जुल, जिमि अबुं नागरिकता कायेधुंकल, आः जिमित नागरिकता म्वाःला ? धकाः ऋषि धमलाया प्राइम टेलिभिजनय् वयाः न्ववाइम्ह मनू नाप खनेदयेधुंकल । इमिसं राष्ट्रपतियात नाप लायेत स्वयां नाप लाके मबिउ हँ धकाः धाल । वया अबु गनं वःम्ह सु खः ? २०६३ सालय् ऐन दयेकाः वया अबुयात नागरिकता सुनां बिल? थौंकन्हय् व्यापारी घराना धाःपिनि अबुपिं नं भारतं वःपिं खः, वंघः, मखं त्वालय् उलिमछि मारवाडीत द हे दु । वयांलिउ नं वयाच्वंपिं दु । तरकारी मिया जुइपिं जक मखु, ठेकेदार जुया जुइपिं व कवाडखाना चायेका जूपिं नं दु । थःथाय् च्वंपिं हे इहिपा याःसां मस्त थन हे बुइकाः ब्वलंकाः आखः ब्वंकाच्वंपिं नं दु ।

नेपालय् वर्कपरमिट कायेमाःगु नं मदु, खुला सीमाना दु । थुमित छुं परे जुल धाःसा थनया प्रशासनया मनूतसें ध्यबा नयेत स्वइ, बरु भारतीय दूतावासय् वन धाःसा थः भाःपियाः फोन यानाबीगु नं जुयाच्वंगु दु । थ्व खँ स्वयेबलय् ला समस्या ला हांनिसें हे दु । खुला सीमाना हे बन्द यायेमाल, ज्या यायेत वर्क पर्मिट बीगु व्यवस्था यायेमाल । ज्या यायेत जक थन वयागु धयागु कथंया पहिचान बियातयेमाल । थुज्वःगु कडाइ मजूतले थुकथंया अवस्था वइगु स्वाभाविक हे खः । अले थुकिया समाधानय् चासो नं मदु । थ्व हे खँय् राजनीति यायेगु ज्या जुयाच्वंगु दु ।

धात्थें धायेगु खःसा २०६३ सालया नागरिकता ऐन हे राष्ट्रघाती खः धकाः धायेफु । थुगु ऐनं हे २०४६ साल तकया दुने नेपालय् जन्म जूपिन्त जन्मसिद्धया आधारय् नागरिकता बीगु धकाः धाःगु खः । आः उमि मस्तय्त वंशजया आधारय् नागरिकता बीगु धकाः धाल । अबुयात नागरिकता बीधुंकाः मस्तय्त नागरिकता बीमखु धकाः धायेगु खँ मिले जुइमखु । तर थ्व सवालय् धाःसा सुं नं नेतां न्ववाःगु मदु । सिक्किमीकरण जुइगु जुल, फिजीकरण जुइगु जुल धकाः ला भातृ संगठनतय्त धायेकातःगु दु, मेपिन्त धायेका तःगु दु । जिम्मेवार नेतात सुम्क हे च्वनाच्वंगु दु । तर सांसदतसें धाःसा वैवाहिक अंगीकृत नागरिकता कायेत ७ दँ पीमाःगु धकाः संशोधन प्रस्ताव दर्ता याकल । दथुइ लाःपिं नेतातसें ७ दँ मखु, ५ दँ धायेगु धकाः नं संशोधन प्रस्ताव तल । तर सत्तापक्षं धाःसा विपक्षीं थुकिइ राजनीति यानाः लवः काःवल । थःत राष्ट्रवादी ब्वः वल, थुकियात कःघात धाःसा उमिसं फाइदा काइ धकाः उकियात निषेध यानाः हे न्ह्याः वन ।

राष्ट्रपतिं नं वंगु साउनय् सन्देश सहित नागरिकता विधेयक लित छ्वया बिउबलय् राष्ट्रपतिं नं राजनीति यात धकाः उकियात टक्कर हे कयाः निगुलिं सदनं विधेयक पारित यानाः छ्वयाबिल । क्यनेत हे जक जूसां छुं सम्झौताया ज्या मजू । थुकिं राष्ट्रपति व सत्तारुढ गठबन्धनया दथुइ टकरावया स्थिति पिथन । राष्ट्रपतिं नं टक्कर सा टक्कर हे धकाः हानं छ्वयाबिउगु नागरिकता ऐन, २०६३ यात संशोधन यायेगु विधेयकयात राष्ट्रपतिं १५ न्हुया दुने अनिवार्य प्रमाणीकरण यानाबीमाःगु मयाः । थ्व हे खँय् संविधान कथं राष्ट्रपति न्ह्याः मवन । संविधानयात हे अपमान व अवमूल्यन यात धकाः सत्तारुढ गठबन्धनया प्यंगू दलया नेतातय्सं वक्तव्य पिकयाः विरोध यात । उकिया लिसलय् संविधान सिकं देय् हे तःधं धकाः धयागु सः नं पिहाँ वल ।

वास्तवय् संविधान तःधं कि देय् तःधं धयागु जुइमखु । त्वालय् ज्याखँ याये धकाः झीसं खलः छगू चायेकल धाःसा उकिया विधान दइ । उकिया नायः न्वकू छ्याञ्जे सकलें व हे विधान कथं हे न्ह्यायेमाल । देय् न्ह्याकेत, देसय् विकास यायेत नं राज्य धयागु खलः छगू चायेका तःगु दु, उगु खलःया विधान हे संविधान खः । झी नं खलःया जःथें देय्या न जः खः । नागरिकता धयागु ला व हे जः धयाथें हे खः । उकिं त्वाः तःधं कि झीगु खलःया विधान तःधं धयागु गनं जुृइ ? साधारण सभां पास याःगु प्रस्तावं त्वाः हे स्यंकेत्यंगु खः कि नायः न्वकूया ल्वापु जक खः ? थुकिया निरुपण आः झीसं नं यायेमाःगु अवस्था पिहां वःगु दु ।

थ्व ल्याखं स्वयेगु खःसा देसय् नायः जुयाजूपिं सु हे चोखोपिं धाःसा मदु, जवं चाःपिं खवं चाःपिं जक दु । २०६३ सालया नागरिकता ऐन स्वत धाःसा उकी राजनीतिक सहमतिया लिधंसाय् दयेकातःगु धाःगु दु । उबलय् ला संसद जीवित हे दु ।

ज्ञानेन्द्रं ला जुजुया हैसियतं वैशाख ११ गते विघटित संसदया पुनस्र्थापना यानाबिउगु खः । उगु हे संसदं प्रतिनिधिसभया घोषणा २०६३ धकाः नेपाःयात धर्मनिरपेक्ष घोषित यायेगु, जुजुया थासय् प्रधानमन्त्री राष्ट्र प्रमुख जुइगु, श्री ५ या सरकार धायेगु थासय् नेपाः सरकार धायेगु, जागिर नयाच्वंपिसं संसदय् वयाः पाः फयेकेमाःगु इत्यादि खँया घोषणा याःगु खः । थ्व खँ ला झीसं बांलाक्क हे लुमंनि । सायद ऐन जारी जूगु इलय् संसदया अधिवेशन जक बन्द जुयाच्वंगु जुइमाः । थुकिं यानाः थ्व ऐन हे खोटपूर्ण खः । थ्व ऐनकथं अथे हे डेढ लाख मनूतसें नागरिकता काःगु दु धकाः धाःगु दु । अथे जूगुलिं आः राष्ट्रवाद ला उबलय् हे मियाः नये धुंकल ।

वैवाहिक अंगीकृत जुयाः राजनीति याःवम्ह सरिता गिरी खः, वयात हे स्वयाः भारतय् छु दु धकाः माला स्वःबलय् ७ दँ पीमाःगु खनाः थन नं माल धाःगु खः । थ्व यानाः वा मयाःसां छुं पाइगु खँ मखु । इहिपा यानाः कन्हय् खुन्ह् हे नागरिकता कयाः सुनां उम्मेदवारी दर्ता याइ ? राजनीति ला अझ नं बाज्यापिनिगु हे ल्हाःतय् दु ।