थाैंया परिपे्रक्ष्यय् धर्मोदय सभा

नेपालय् बुद्धधर्मया उत्थान व विकासया लागि स्थापना जूगु धर्मोदय सभा धाधांमधां ७६ दँ क्यने धुंकल । थुगु संस्थाया थःगु ऐतिहासिक महत्व जक मखु थौंतक नं जीवन्तताया लागि आपाःसिगु महान देन लुमंकेबहजू । नेपाःया बौद्ध धर्म थेरवाद, महायान व वज्रयान स्वंगू निकायया छपाः कुसाय् च्वनाः धर्मोदय सभां थौंतक नं बुद्धधर्म, बौद्ध संस्कृति, सम्पदा संरक्षण व भाषा साहित्यया विकास याना वयाच्वंगु दु । उकिं धर्मोदय सभाया इतिहास थांैया पुस्तातय्सं लुमंकेमाः ।

ने.सं १०६४ (वि.सं २००० श्रावण महिना) स गुंलाबलय् बुद्धधर्म प्रचार यात धकाः प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेरं च्याम्ह भिक्षु व श्रामणेरपिं कर्मशील (प्रज्ञानन्द), धर्मालोक, सुबोधानन्द, प्रज्ञारश्मि व श्रामणेरपिं प्रज्ञारस, रत्नज्योति, अग्गधम्म व कुमार काश्यपपिंत नेपालं पितिना छ्वत । नेपालं पित्युंपिं भिक्षुपिंं भारतया कलकत्ता, बनारस, कालिम्पाेंग, कुशीनगर वनाः च्वंवन ।

गुलिं बर्मा व श्रीलंका वनाः च्वंवन । थुकिं यानाः भिक्षुपिं उखेलाः थुखेलाः मंत । थज्याःगु अवस्थायात कयाः भारतया सारनाथया मूलगन्धकुटीइ च्वनाबिज्याःपिं भिक्षुपिं ऊ चन्द्रमणि महास्थविर, भदन्त आनन्द कौशल्यायन, भिक्षु महाप्रज्ञा, भिक्षु धर्मालोक व साहु मणिहर्ष ज्योतिपिं छपुचःमुनाः ने.स १०६५ सालया कछलाय् (वि.सं २००१ मंसीर) आर्यसंघाराम धकाः छगू गुथि थें नीस्वनेगु यात ।

थ्वहे लिपा संगठित रूपं धर्मोदय सभाया रूपय् ने. सं १०६५ स (वि.सं २००१ मंसीर) जन्म जुल ।थुगु सभां बौद्धधर्मया भिक्षुपिनिगु लागि जक मखु नेवाः जातियात क्वत्यलाच्वंगुया विरुद्धय् व नेपालभाषायात थाय् बिइकेगु उद्देश्य ज्वनाः थ्व धर्मोदय सभा न्ह्यज्यां वनेत विशेष समितिया निर्माण जुल ।

दकलय् न्हापांम्ह सभापति ऊ चन्द्रमणि महास्थविर, उपसभापति भदन्त आनन्द कौशल्यायन, मन्त्री भिक्षु अमृतानन्द, उपमन्त्री भिक्षु महानाम कोविद, कोषाध्यक्ष साहु मणिहर्ष ज्योति व सदस्यपिं ऊ कित्तिमा महास्थविर, भिक्षु धम्र्मालोक, भिक्षु अनिरुद्र, श्री एम. पि प्रधान जुयादीगु खः (जनक नेवाः “धमोदय सभा हिजो र आज”, धर्मोदय स्मारिका, ने.सं १११६) ।

स्वंगू निकायया बौद्धपिं छधीछप्पँ जुयाः सहभागि जुयाः बौद्ध जागरण हयेगु वातावरण मिले यायेमाःगु परिस्थिति दु । अले तिनि धर्मोदय सभा स्थापनाया उद्देश्य कथंया ज्या यानायंकेगुया औचित्य खनेदइ ।

धर्मोदय सभा सारनाथय् च्वने मछिना वसेंलि थ्व कालिम्पोंगय् सरे जुल । अन च्वंपिं आपालं नेवाःतय्त थुकी सहभागि जुइगु मौका चूलात । थुगु सभां बौद्ध धर्मया संरक्षण जक मखु नेवाः जातिया संरक्षण व नेपालभाषाया उत्थान यायेगु लागि आपालं कुतः यात । अथे हे धर्मोदय नांया लय्पौ ने.सं १०६७ कौलागाया न्हापांगु अंक पिथनेगु यात ।

अथे हे नेपालभाषाया सफू प्रकाशन यानाः भाषायात संरक्षण जक मखु आपालं नेपालभाषाया साहित्यकारपिंतं नं जन्म बिल । दकलय् न्हापां भिक्षु अमृतानन्दं अनुवाद यानाबिज्याःगु “धम्मपदट्ठ कथा“ सफू प्रकाशन जुल । लिपा नेपालय् प्रजातन्त्र वसेंलि ने.सं १०७२ ( वि.सं २००८)य् सारिपुत्र मौदगल्यायनया पवित्र अस्थिधातु नेपालय् सिन्दुरजात्रा यानाः हसेंलि धर्मोदय सभा नं स्वदेशया श्रीघः विहारय् अफिस दयेकाः नीस्वन ।

थबलय् थुगु शाखाया कार्यकारिणी समिति भिक्षु कर्मशील महास्थविरया अध्यक्षताय् गठन जुल । सन् १९५० स श्रीलंकाया राजधानी कोलोम्बोय् २७ गू देय्या प्रतिनिधिपिं मुनाः बुद्धधर्मया माध्यमं शान्ति कायम यायेत विश्व बौद्ध भातृत्व संघ ध्यचमि ँभिियधकजष्उ या द्यगममजष्कत छगू संस्था नं स्थापना जुल ।

थुगु संस्थाया संस्थापक सदस्य जुइत धर्मोदय सभाया कुतः अतिकं महत्वपूर्ण जूवन । अन्तर्राष्ट्रिय जगतय् लोकंह्वाये फइकथंया दकलय् न्हापांगु चतुर्थ विश्व बौद्ध सम्मेलन विश्व बौद्ध भातृत्वसंघया व धर्मोदय सभाया संयुक्त प्रयासं नेपालय् सन् १९५६ नोभेम्बर १५ निसें २१ तक (ने.सं १०७७ ) जूवन ।

थुगु सम्मेलनया सफलतां धर्मोदय सभायात आपालं ग्वाहालि जूवन । थुगु इलय्या कार्यकारिणी समितिया दुजःपिं अध्यक्ष अमृतानन्द महास्थविर, उपाध्यक्षपिं अनिरुद्ध महास्थविर, चित्तधर हृदय, महासचिव आशाराम शाक्य, सहसचिव पूर्णकाजी ताम्राकार व कोषाध्यक्ष साहु मणिहर्ष ज्योति व मेमेपिं कार्यकारिणी सदस्यपिं भिक्षु सुबोधानन्द, भिक्षु महानाम, प्रो. सूर्यबहादुर शाक्य, दयावीरसिं, कृष्णबहादुर मानन्धर, सत्यमोहन जोशी, मूर्तिमान शाक्य, पुष्परत्न सागर, सम्यकरत्न वज्राचार्य व सम्मेलनया व्यवस्थापनया निंति लोकदर्शन वज्राचार्यपिनिगु नां अविस्मरणिय कथं लुमंके माः ।

अन्तर्राष्ट्रिय जगतय् तकं बुद्धभूमि लुम्बिनीयात न्ह्यब्वयेत थुगु विश्व बौद्ध सम्मेलन सफल जूवन । अथे हे वि.सं २०४६ मंसीरय् (सन् १९८६ नोभेम्वर २६ निसें डिसेम्वर २ तक) झिंन्याक्वःगु विश्व बौद्ध सम्मेलन थन हे येँय् भव्य रूपं आयोजना जुल गुकी धर्मोदय सभांं माःगुतक सकारात्मक भूमिका निर्वाह यात ।

थुगु संस्थाय् समान रूपं स्वंगू निकायया प्रतिनिधित्व जुयाच्वने माःगु खः तर व नं जूगु मदु । धर्मोदय सभाय् स्वंगू थीथी बौद्धयान थेरवाद, महायान व वज्रयान बीचय् थवंथवय् समन्वय कायम यायेगु उद्देश्य तयाः प्रत्येक यानया वरिष्ठ धर्मगुरुपिं भाःपिसे पालंपाः अध्यक्ष यायेगु व्यवस्था जुयाच्वंगु दु ।

धर्मोदयया थीथी ज्याकथं नेपाःया कुंकुलामय् नं बौद्धधर्म प्रति सचेतना हयेया लागि वि.सं २०४४ साल निसें निदँय् छक्वः क्षेत्रिय सम्मेलन निरन्तर रूपं याना वयाच्वन । लुम्विनीइ थीथी राष्ट्रया विहार निर्माण यायेगु यानाहसेंलि धर्मोदय सभापाखें नं लुम्बिनी स्वयम्भू महाचैत्य धर्मोदय विहारया निर्माणया ज्या जुल ।

हानं छगू लसताया खँ लम्विनी धर्मोदय वज्रयानी महाविहारया निर्माणया लागि शिलान्यास नं थ्व हे वि.सं २०७६ कार्तिक महिनाय् जुल । थीथी इलय् याना वयाच्वंगु राष्ट्रिय बौद्ध सम्मेलनया झ्वलय् धर्मोदय सभां झिंनिक्वःगु राष्ट्रिय सम्मेलन लमजुंग बेँसीशहरय् वि.सं २०७६ य् सम्पन्न यात ।

वि.सं २०५२ निसें बौद्धधर्म प्रचार प्रसार व विशिष्ट ज्या यानावःपिं बौद्ध विद्वानपिंत हने कथं धर्मोदय “धम्म पुरस्कार” नगद रु.२०,००० हजार व प्रशंसापत्र नं निदँय् छक्वः राष्ट्रिय बौद्ध सम्मेलनय् बिया वयाच्वंगु दु । धर्मोदयया थीथी क्रियाकलाप अन्तर्गत धर्मनिरक्षेप यायेगु अभियानय् बः बिया वयाच्वंगु दुसा, राष्ट्रिय जनगणनाय् बौद्ध धर्मावलम्वीतय्गु ल्याः अप्वयकेत सचेतना बिइगु व बौद्ध जनगणनाय् वःगु ल्याः न्यून यानातःगु विषय् आपालं विरोध याना वयाच्वंगु दु ।

उलिजक मखु इलय्ब्यलय् स्वास्थ्य शिविर संचालन व विशेष प्रवचन, गोष्ठी थेंजाःगु ज्या याना वयाच्वंगु दु । अथेहे सुर्खेतया काँक्रेविहारय् बुद्धमूर्तियात अपमान याःगु विरोध, गुठी विधेयकया विरुद्धय् व थीथी विषयस नं जुलुुस वनाः विरोध यायेगु ज्या जूगु दु । थुकथं धर्मोदय सभाया निरन्तर ज्याया झवलय् गोष्ठी यायेगु मेमेगु कथंया बोेैद्ध धर्मया प्रचार प्रसार व ”धर्मोदय’ नांया पत्रिका इलय्ब्यलय् पिथनेगु याना वयाच्वंगु दु ।

धर्मोदय सभा गुलि ऐतिहासिक संघया रूपय् जन्म जुल तर थौंतकया दुने थुगु धर्मोदय सभां गुलि च्वन्ह्याके माःगु खः उलि न्ह्याके मफु धयागु हुइनाभुइना वयाच्वंंगु मदुगु नं मखु । थ्व सभा अन्तराष्र्टि«य बौद्ध जगतय् वृहत् कार्यक्रम ज्वनाः न्ह्या वनाच्वंगु मदु । थ्व धर्मोदय सभाया आयु नाप ल्याः स्वयेवं धायेफु थ्वयात च्वन्ह्याकेत सकसिगुं ग्वाहालि माःगु दु ।

थौंया युवा पुस्तां थुकी भतिचा हे च्यूताः तःगु खने मदु । थुकिया कारण छु ? व्यवस्थापनया कमजोरी ला वा राजनैतिक हस्तक्षेप जक ला ? थौया परिस्थितिइ धर्म प्रति चेतना मदुगु ला ? थुगु संस्थाय् समान रूपं स्वंगू निकायया प्रतिनिधित्व जुयाच्वने माःगु खः तर व नं जूगु मदु । धर्मोदय सभाय् स्वंगू थीथी बौद्धयान थेरवाद, महायान व वज्रयान बीचय् थवंथवय् समन्वय कायम यायेगु उद्देश्य तयाः प्रत्येक यानया वरिष्ठ धर्मगुरुपिं भाःपिसे पालंपाः अध्यक्ष यायेगु व्यवस्था जुयाच्वंगु दु ।

थुकी सकल बौद्ध धर्मावलम्बीतय्त कःघाना यंकेमाःगु खः । नेपाःया आपालं जातजातित दु गथे गुरुङ्ग, शेर्पा, थकाली, मगर, थारु, नेवाः व मेमेपिं जातिया बौद्धत दु । थुगु संघय् नेपाल अधिराज्यया सकल बौद्धजनपिंत दुथ्याकाः सदस्यता याकाः थ्वयात नेपाःया कुंकुलामय् थ्यंकेमाःगु खः । स्वंगू निकायया बौद्धपिं छधीछप्पँ जुयाः सहभागि जुयाः बौद्ध जागरण हयेगु वातावरण मिले यायेमाःगु परिस्थिति दु ।

अले तिनि धर्मोदय सभा स्थापनाया उद्देश्य कथंया ज्या यानायंकेगुया औचित्य खनेदइ । धर्मोदय सभाया त्रिमूर्तिया स्वरूप पिलूवइ । नत्र दँय्दँय् वइगु नखःचखः हने थें जक जुइ । तर अय्सां धर्मादय सभा थौंतक स्थीर जुयाच्वंगु दु । झीसं सुविचार कयाः भगवान बुद्धया उपदेश लुमंकेमाः गथे “करपिनिगु दोष व करपिसं छुयात, छु मयात धका स्वयेगु स्वयां थःपिनिगु दोष व थम्हं छु याना, छु मयाना धयागु मूल्यांकन यायेगु हे बेस जुइ ।” भब्वतु सब्ब मंगल ।

munindra.bajracharya@gmail.com

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS