स्थानीय तहलय् स्थानीय भाषाया छ्यला

सुरेश किरण

येँ महानगरपालिकाय् स्थानीय विषय ब्वंकेगु माध्यम भाय्या रूपय् नेपालभाषायात ल्ययेगु ऐतिहासिक पलाःयात सकल नेवाः समुदायं लसकुस याःगु दु । थुकियात येँ मनपाया मेयर भाजु विद्यासुन्दर शाक्यया छगू साहसिक पलाःया रूपय् नं व्याख्या याना हःगु दु । निश्चय नं नेपालभाषाया माध्यमं स्थानीय विषय ब्वंकेगु येँ महानगरपालिकाया थ्व निर्णय छगू ऐतिहासिक व साहसिक पलाः हे खः ।

खतुं येँ नगरपालिकाय् स्थानीय जनताया भाषाया रुपय् नेपालभाषायात प्रवेश याकेगु कुतः वि.सं. २०१४ सालंनिसें हे जुयाच्वंगु खँ नकतिनि मदुम्ह प्रो. माणिकलाल श्रेष्ठया जीवनी ब्वनेधुंकाः झी यक्वस्यां सिल । वय्कलं अबलय् याकःचा हे जूसां नेपालभाषायात नं छ्यलाबुलाया भाय् दयेकेगु धकाः कुतः यानादीगु जुयाच्वन । गुगु सफल नं जुल । तर वि.सं. २०१७ सालया राजनीतिक काण्ड लिपा येँ मनपाय् प्राप्त जुइधुंकूगु थ्व अधिकार हनन् जू वन ।

वयां लिपा वि.सं. २०५२ सालया स्थानीय चुनावपाखें निर्वाचित जुयादीम्ह मेयर केशव स्थापितं नेपालभाषायात नं खस नेपाली सरह मनपाय् छ्यलाबुला याये दइगु व्यवस्था यानादिल । उगु इलय् वर्तमान मेयर भाजु विद्यासुन्दर शाक्य नं वडा अध्यक्षया रुपय् उगु अभियानय् सहभागी जुयादीगु खः । तर उकिया विरुद्ध सर्वोच्च अदालतय् लाःगु छगू रिटया कारणं उगु व्यवस्था खारेज जू वन । लिपा संविधानसभाया चुनाव धुंकाः दयेकूगु अन्तरिम संविधानय् उगु अधिकारयात पुनःस्थापित नं यात ।

थ्वयांलि आः न्हूगु संविधान जारी जुइधुंकाः प्रदेश सरकार व स्थानीय सरकारयात बियातःगु अधिकार छ्यलाः थुगुसी येँ महानगरपालिकां स्थानीय विषय नेपालभाषां ब्वंकेगु निर्णय याःगु खः । संविधानय् यानातःगु व्यवस्था कथं आः हरेक स्थानीय तहतय्सं थःथःगु लागाय् छगू विषय थःपिंसं हे ब्वंके फइ । उकिया विषयवस्तु व पाठ्यक्रम समेत थःपिंसं हे तयार यायेगु तकया अधिकार स्थानीय तहयात बियातःगु दु । येँ महानगरपालिकां संविधान व कानूनं बियातःगु वहे अधिकार प्रयोग यानाः थः मातहत लानाच्वंगु संस्थागत व सामुदायिक सम्पूर्ण स्कुलय् स्थानीय विषय ब्वंकेगु ज्या न्ह्याकूगु खः ।

येँ महानगरपालिकां आः ब्वंकेत्यंगु मू विषय ‘स्थानीय विषय’ खः । थुकी येँ महानगरपालिकाया भाषा, कला, संस्कृति, संस्कार, सम्पदा, रहनसहन, भौगोलिक ज्ञान, लिपि, व्यक्तित्व म्हसीका आदि थेंज्याःगु विषयत दुथ्यानाच्वंगु दु । थ्व छगू विषय ब्वन धाःसा येँ देय्यात बांलाक म्हसीके फइ । उकिं मनपां थ्व पाठ्यक्रम ब्वंकीगु सफूया नां हे ‘येँ देय् म्हसीके’ धकाः तःगु दु । ब्वंकेगु विषयवस्तु येँ देय् म्हसीके खः । अले व ब्वंकेगु माध्यम भाषा नेपालभाषा खः । थ्व तप्यंक नेपालभाषा ब्वंकेत्यंगु मखु । यदि थ्व नेपालभाषा ब्वंकेत्यंगु खःसा उकी नेपालभाषाया व्याकरण, कविता, बाखं आदि साहित्य दुथ्याइगु खः । तर आः ब्वंकेत्यंगु सफुतिइ अज्याःगु विषयवस्तु दुथ्यानाच्वंगु मदु । मात्र येँ देय्या म्हसीका जक दुथ्यानाच्वंगु दु ।

येँ महानगरपालिकाया ७ क्वःगु नगर परिषद् बैठकं स्थानीय विषय नेपालभाषामा माध्यमं ब्वंकेगु धकाः सर्वसम्मत निर्णय याःगु खः । थ्व स्वयां न्ह्यः उगु स्थानीय विषय छु भासं ब्वंकेगु धयागु बारे थीथी कथंया न्ह्यसःया नापनापं अन्यौल नं जुयाच्वंगु खः । येँ मनपाया शिक्षा विभागं शुरुइ स्थानीय विषय खस नेपाली, नेपालभाषा व अंग्रेजी भासं समेत ब्वंकेगु धकाः तयारी याःगु खः । स्थानीय विषय पाठ्यक्रम निर्माण समिति गठन याःगु इलय् स्वंगुलिं भासं पाठ्यक्रम तयार यायेगु धकाः स्वंगू हे पुचः दयेकाः ज्या न्ह्याकूगु खः ।

पाठ्यक्रमया विषयवस्तु धाःसा छगू हे खः, येँ देय्या म्हसीका । तर ज्या न्ह्याकु न्ह्याकुं वंबलय् अन छु महसुस जुल धायेबलय् येँ देय्या म्हसीका बीबलय् यःसां मयःसां स्थानीय नेपालभाषाया छ्यलाबुला यक्व हे जुइ । ल्वहंहिति, यःमरि, मोहनि, म्हपुजा, देगः, फल्चा, बहाः, बही आदि थेंज्याःगु अधिकांश खँग्वःत नेपालभाषायागु हे जुइगु कारणं उकिया बारे ध्वाथुइकेगु ज्या नं नेपालभाषां हे यात धाःसा अझ अःपुइ । नेपालभाषा छगू थुइसातकि येँ देय्या म्हसीका बीत हरेक पटक व्याख्या यानाच्वने माली मखु । उकिं थुकिया माध्यम नेपालभाषा हे जूसा बांलाइ धइगु महसुस यासें येँ महानगरपालिकां थ्व पलाः न्ह्यःने न्ह्याकूगु खः ।

थ्व धुंकाः वि.सं. २०७६ असार ४ गते च्वंगु मनपाया न्हय्क्वःगु नगर परिषद् (थ्व निकाय धइगु मनपाया संसद सरह खः) बैठकय् येँ मनपाया प्रमुख विद्यासुन्दर शाक्यं न्ह्यब्वयादीगु नीति तथा कार्यक्रमय् महानगरपालिकां ब्वंकेत्यंगु स्थानीय विषयया शिक्षण माध्यम नेपालभाषा हे यायेगु धकाः प्रस्ताव यानातःगु खः । उकियात नगर परिषदं सर्वसम्मतं पारित यायेवं नेपालभाषाया माध्यमं हे स्थानीय विषय ब्वंकेगु तयारी न्ह्याःगु खः ।

थ्व धुंकाः ‘येँ देय् म्हसीके’ नामं नेपालभाषाया पाठ्यक्रम तयारी यायेगु ज्या न्ह्यात । तयार जूगु पाठ्यक्रमयात येँ मनपाया कार्यसमितिया बैठकं स्वीकृत यायेवं उकिया हे लिधंसाय् पाठ्यसफू च्वयेगु ज्या न्ह्यात । थ्व विषय १ निसें ८ तगिं तक ब्वंकीगु जूगुलिं पाठ्यसफू नं १ निसें ८ तगिं तक हे तयार यायेगु ज्या न्ह्याः वन । थुकी भाषा, नखःचखः व भेषभूषा, संस्कार, सम्पदा, सीप कलाकौशल, नैतिक शिक्षा, भौगोलिक स्वरुप, स्वास्थ्य शारीरिक व कासा, व्यक्ति म्हसीका अले लिपि यानाः मुक्क झिगू विषय दुथ्याकातःगु दु । छगूनिसें च्यागुलिं तगिंया सफुतिइ थीथी तहया थ्वहे झिगू विषय समावेश जुयाच्वंगु दु ।

पाठ्यसफुतिइ खास याना स्वनिगःया थीथी थाय्बाय्, नखःचखः, संस्कृति, सम्पदा आदिया बारे ज्ञान बियातःगु दु । थ्व सफू छगूया अध्ययनं येँ देय् व अझ विशेष यानाः स्वनिगःयात बांलाक म्हसीके फइ । नेपाःया शिक्षा थौंकन्हय् स्वदेशमुखी स्वयां नं विदेशमुखी अप्वः जुयाच्वंगु द्वपं दु । विद्यार्थीतय्त यक्व आखः ब्वनाः विदेशय् छ्वयेगु हे झीगु शिक्षाया मू उद्देश्य थें जुयाच्वंगु दु । तर ‘येँ देय् म्हसीके’ सफुतिं विद्यार्थीयात विदेश मखु स्वदेश म्हसीकेत तिबः बी ।

गन तक नेपालभाषाया माध्यमं ब्वंकेगु खँ दु, स्वनिगःया मूल भाषा नेपालभाषा हे खः । छगू इलय् थ्व थनया राज्य सञ्चालन याइगु भाय् तकं जुयाच्वंगु खः । भाषा धयागु गुगुं छगू जातिइ लिकुनी मखु । नेवाः भाय् नेवाः जातिं जक ल्हायेमाः धयागु मदु । यदि सम्बन्धित जातिं जक भाय् ल्हाये मालीगु खःसा खस नेपाली भाय् ला ब्रम्हू व क्षेत्री जातिं जक ल्हायेमाःगु खः । अथे हे तामाङ वस्तीपाखे वन धाःसा अन नेवाः जातिं नं तामाङ भाय् हे ल्हानाच्वंगु दइ । बारा, पर्सा आदि जिल्लाय् स्वः वन धाःसा अन च्वंपिं नेवाःतय्सं नेवाः मखु भोजपुरी ल्हानाच्वंगु खनी । पाय्छि उकथं हे नेपालभाषा नं नेपालमण्डल दुनेया स्वनिगलय् ल्हाइगु भाय् खः । थ्वयात नेवाःतय्गु जक भाय् धायेगु पाय्छि मखु । उकिं स्वनिगलय् च्वनीपिं वासिन्दातय्सं नेपालभाषा सयेकाः उमित छुं नोक्सानी जुइगु खने मदु । थुकिं उमित स्वनिगः म्हसीकेगु, स्वनिगःया रहनसहनय् च्वनाः म्वायेत अःपुइका बी ।

न्हूगु संविधानं स्थानीय तहयात स्थानीय भाषा, संस्कृतिया संरक्षण व संवद्र्धन यायेगु अधिकार बियातःगु दु । उकिं येँ महानगरपालिकां नं वहे अधिकार छ्यलाः थनया भाषा संरक्षण व संवद्र्धनया पलाः न्ह्याकूगु खः । स्कुलय् नेपालभाषा ब्वंकेगु थ्व ज्यां स्थानीय भाषा कला संस्कृति संवद्र्धन यायेगु स्थानीय तहया कर्तव्य पूवंगु जुइ । महानगरपालिकां थ्व ज्या शिक्षा ख्यलय् च्वनाः याःगु दु । थुकिया लागिं सफू व्यवस्था, शिक्षक (प्रशिक्षण सहायक) व्यवस्था यानाः छुं भचा बजेट नं व्यवस्थापन याःगु दु । मनपां थ्व शिक्षा ख्यलय् याःगु लगानी खः । शिक्षा ख्यलय् याःगु लगानीयात आलोचना यायेमाःगु छुं आवश्यकता मदु ।

मनपां याःगु थ्व निर्णय आः मेमेगु स्थानीय तहतय् लागिं नं अनुकरणीय खः । थुकियात देशव्यापी याना यंकल धाःसा स्थानीय तहया कर्तव्य पूवनीगु निसें सम्बन्धित भाषा व संस्कृतिया संरक्षण व संवद्र्धन नं जू वनी ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS