कठपात्र

थौं छम्ह मनू बैंशया मूलुखाय् थ्यना आकाझाकां जूवन । छुं दँ न्ह्योया छगू कोलाहल अबोध ख्वसःया हूलमूलं छं वयात तिफ्याना हया वइत सुवा ब्यु- ताः आयु म्वायेमा ! बिचराअथे थथे छुं मसिक छगू म्हगस म्हं वल । (लुमंके बहगु खँ म्हगस न्ह्याबलें दथु जक जुइ च्वः-प्वः बिनाया ।) आः छंगु कर्तव्य वयागु म्हगस यात्राया छ छम्ह बांलाःम्ह देतं जुयाब्यु । वयात छगू समस्वरताय् म्वाकेत, व दुने छगू सामूहिक उपस्थिति थनेत ताकि वं थुइ थब्यु म्हगस न्ह्यलं मचातले छगू गतिया नां नं खः, गन भतिचा जीवन, भतिचा मृत्यु व भतिचा बेहोशीता नापनापं दइ । वः मचायेक, वं मचायेक हे वनीगु दथुइया गुगु हाकः दु, थुइका ब्यु- व ई अनन्त खः । छं थःगु अस्तित्व व ई दुने मालेफु, उच्चताय् म्हगस चफुइगु छगू बांलाःगु त्वह खः । अूँ न्यं जुइनि गुगुं जातक, उपनिषद अथवा कुरान इपिं थुइका ब्यु ।

ब्यस्तिइ थ्व दिं छगू मू वंगु दिं । छगू हे एकसरोयात खलबल याइगु दिं । व न्हू पाहाँयात लसकुस गुकथं याये ? आशिका दु, कामना दु, सुवाः दु तमाम इपिं भिं मनोवृति दु। आखिर नःलि तिनि खः, लिच्व झ्वपियावनीगु गुगुं लँया निर्माण हे मजूनि । थुलि शुद्ध, पावन व नीलः जुइ ! न्ह्याबलें थुकथं उद्घाटन याये मफु। धयाब्यू छगू छगू मर्माहतं थुं दिनावनीगु लिच्वःया छता घटना खः थ्व उद्घाटन । माफया थौं स्पेशलिष्ट न्ह्यया ए, तमास पूर्वज पिढी उकिं । न्ह्याबलें बाः वनीगु खुसीयात थौं गतिशील भाःपियाच्वना । बिचाःया थ्व छबः पाखें द्याःपिं ए पूर्वजपिढी दसिया अभावय् चिच्चा दनाच्वंगु अनाम छिमिगु अस्तित्व प्रति जिगु सहानुभूति दु। तर थौं सजग जुयाच्वना । मति दु थ्व अचेतनता हे बाः वनेगु अमया छगू ब्व जूसा ? छगू असंयमित ख्युँ लँय् झुग्लुब्वाय् माली । दुर्घटनाया थ्वति त्रैआयामिक लिच्वः मेथाय् गन माःवने ? ए बाः थौं उकि महान सजगताया थ्व महत्वपूर्ण दिं खुन्हु छगू नखः न्यायेके । छगू सामुहिकताया उपस्थितिइ वयागु पदार्पणया न्हापांगु सुचं बिइ ।

– नखः न्यायेके धुंकूगु दु÷जिगु लघुतायात क्षमा ब्यू ए पूर्वज पिंढी । जि थौं न्यायेकागु जुल ।
– नखः न्यायेका च्वंगु दु÷जि नापं न्ह्यलं चाःपिं फुक्कसित जिगु सुभाय् दु। थ्व समस्वरताया निंतिं, थ्व न्हापांगु पेग –चियर्स !
– नखः न्यायेका च्वनितिनि-मतितये मनू थःम्हं गुब्सं चिरि थमबाः ! थ्व संभावित अड्कल क्रियान्वयनया नितिं थ्व निगूगु पेग-चियर्स !

थौं छम्ह मनू बूगु दिं । बुइधुंका क्रमशया जिन्दगीइ थौं हानं व हे दिं । चिरायुया कामना व सतहलय् दनाच्वंपिनिगु सामुहिक उपस्थिति गनं हे मृत्युया किञ्चित जः मदु। थ्व हर्षोल्लास जीवन्तया छगू नमूना खः । व जीवन दुने आरम्भया संकेत व विकास दइ अन्तया सूचं व पूर्वाधार दइमखु। व आकाझाकां प्वंकः वनेमालिगु जीवनया समवेदना प्रति छतिं हे तयार जुयामच्वंगु परिवेश ख्याकं त्यगु अनुभूतिं विमुढ जुइ ।

जिं थ्वयात अनिवार्य मृत्यु धया ।

जिं थ्वयात अनिवार्य जीवनया संभावित दुर्घटना सत्य धया ।

गन मनू जुं वनेगु आकृतिइ वनागु अभिप्राय थुइकि ।

अले दँयदसंया व हर्षोल्लास व जीवन्तता मात्र छगू हुयावंगु पलाःचिंया अशक्त पलाः थें लँय् गुगुं न मोडय् पराजित जुइ ।

मचाय्क हे वयाः मचाय्क हे वनीगु दथुया छगू हाकः म्हुनावनि ।

थ्व हे परम्पराया छगू न्हि खुन्हु म्हगस चब्बुइभनं मनू छम्ह सित । बैशया मुलुखाय् आकाझाकां पिहांवये मखंक जूं वन । म्वायेगु झ्वलय् अथवा जीवन्तताया पलाखय् क्रमशः गयावनाच्वंगु त्वाथः या न्हपांगु चरण जूगुलि यांकया धायेमफुत मृत्यु थ्व, गुलि सहज अले मान्य ? व नाप छुं नःलि स्वापु तक्यनाच्वंगु दु अथवा वयागु आकृतिं मेगु पक्ष यात मा कथं लिजःबियाच्वंगु दु। मेगु पक्ष या अस्तित्वया नितिं थ्व छता सापेक्ष सम्बन्ध भापा । थ्व पूर्वस्मृतिं सिम्ह ल्यू ल्यू सनावनेगुलि छगू असंगठन हल धाय्फु । धात्थें अनियतिग्रस्त भापिइ जिन्दगी व जिन्दगीया सिमित दिनचर्याप्रति, वयागु अबोध मृत्यु प्रति ।

तुमछ्यायँ !

सिगु मतिना व असमय चब्बूगु भावनाया चिच्चालय् छगू सुसांदगु संगीत ।

तुमछ्यायँ !

लुमंकि -प्रस्थानय् स्वाँ न्ह्यकेगु पदार्पण या बांलागु सूचं खः ।

तुमछ्यायँ !

ह्यू पाः या झ्वलय् थ्व छता अंश खः live alone or die !

तुमछ्यायँ !

न्हयोने पूगु का व ल्यूनेया बिलकुल मौन व सांकेतिक लश्कर या दथुं दु फांगा तसकं भुइसंगु खनेदु ।

वातावरण त्यानुक व करिब करिब सुनां मंमदेक लुयाहःगु पलासः खय् बिलकुल मौन व झ्यातु खनेदु ।

थ्व सिथं यंका च्वंगु लश्कर ।
जन्मन्हिया थ्व छकूचा अंश
अले न्हि सतकया छहाकः
तप्यंगु नियतिइ

थ्व दृश्यमानय् न्हू पलां गुथाय् दु मालाच्वना ।

गुकें म्वाय्गु या सम्पूर्ण तन्त्र असामयिक भ्वखाचं त्रस्त जुइ । अले मनू गन व गुथाय क्वदइ व व तनिगु लँ सम्भवतः थ्व निर्धारण याइ ।

म्वाय्गु छता सामान्य औपचारिकता जक खः । पाय्छि जू म्वाना जक च्वंसा म्वाय्गु क्रमय् गुगु दुर्घटना थमय्ब्यू । तर नियतिग्रस्त जिन्दगीया आरोह अवरोध खय् थ्व सतिकता गन? भतिचा धेचुला वा म्वेहिलाबि, म्वायेगु तृष्णा प्रति अले जिजीविषा छगू किसिद्वम्व जुइधुंकि । मानो स्वघोषित सूत्रत नाप आवद्ध पलाःया प्रत्येक इन्च इन्च असमय श्रृंखलाहिन जुइगु परिवेश प्रति गाक्वं मू हा, वाराक्वारा सं । जिन्दगीया भय्ब्यूगु घः थन्थनय् बिना हुनि सनाबि व लिक्क लिक्क ध्याचः जुइक लः वानाबि । तर संवेदनशील या थ्व उकुमुखु धंगु लकस प्रति छगू न्हयसः दु

– सम्भोग या व ई बिना वंगु नं ला जुइफु अले थौं या थ्व मृत्यु या गुंजायश हे गन दत !

तर्क खः छता हा काय् धुंकुगु संस्कारया चाकलय् हास्यास्पद मजुइ धका धाय्मफु अले इमिगु प्रति गुगुं ब्यंग न याना मच्वना ।

तर निर्वाण या त्वाथः गइगु मनूया पलाः प्रत्येक मनूया पदार्पण यात छगू बांलागु दुर्घटना गथे माने मयाये ?

छन्त हे ज्वने, वयात हे ज्वने अथवा जित हे ज्वने आखिर सुनां बांमलाक था था मथा याइगु झ्वलय् निरुत्तर या विकल्प गन व गुथाय् सुला च्वंगु दइ !

खत खइ छम्ह निम्ह सिनं
थ्व झ्वलय् वंगलसिमा या बः कावन,
हाराकिरि या बः कावन,
स्वैर कल्पना या बः कावन

व थःत माछि लुधंकल निरुतरया छता प्रतिक्रिया कथं ।

प्रकृति प्रदत खः बिनावनिगु पहर । मनू थ्व दुने हे म्वाय्मा, सिमा व सनेमा । जीवन कटुभास नं मखु पलाः या मूल्यात्मक स्थिति नं मखु गुकि या लिधंसाय् मनू मचाय्क धलि हाक्क तिं न्हुइ । थ्वनितां या समवेत् मिश्रण जिन्दगीया घात प्रतिघात खः । जिं थ्वयात जीवन्त धाय् पहर मब्यूतले जुइगु जीवन्त । खः, धाय्मफु खंक खक या जिन्दगी तप्यंक आत्म हत्या जुइ अथवा चेतनताया न्हापांगु पलाखं हे थःत त्यलि । धइच्वंगु दु छगू तप्यंगु धो नापं मनू म्वातले मृत्यु स्याये म्हा थः दुने-प्रकृति-प्रदन थ्वहे खः सम्भावित शताब्दी ता आयु उकें जुइ-अपशोच दु महत्व कांक्षा थ्व सिबें अप्व थां मवनेगु संस्कारय् स्वताक कैद दु ) यथार्थय गमन न्ह्याइपुगु खँ खः मेगु उगुंथुगुं यात चिका ।

मखुसा परिवेशया सम्मोहन प्रति थुलि आकर्षित छाय् मनू ?

निस्तब्धताय् थुकथंया कोलाहलया लुना गुकथं मनू पाखें ?

तच्वकं निकृष्त जीवया नां खः मनू
अय्नं थ्व नापयासम्बन्ध थुलि क्वातु,
मृत्यु प्रति आतङ्कया दकले सशक्त हुनि खः मनू ।
अले बैशय् जीवनान्त थुकेया छगू अकाट्य तर्क !

जिं मस्यू छगू अस्वीकृत मृत्यु सि मालिबले मुक्ति व गनथाय् सुला च्वंगु दइ अथवा जीवन वयात गुलित नियतिपूर्ण खः ।

छकः दुघर्टनायात पना लुइगु जीवन म्वाना स्वये मास्ते वः
छकः दुघर्टनायात चिका दैगु जीवन हने मास्तेवः ।
थुलि लाछि म्वानाच्वना छकूचा संभावनायात चिके मफु ।
मानो पदार्पण छगू निश्चित गति नाप बा वनेगु या नां खः ।

गन व्यक्तिया स्वहरण न्ह्याबलें खण्डित जुयाच्वनि । छगू खण्ड सत्य म्वानाच्वनि । छम्ह सिम्ह लिसे उकिं यक्व बाकिदनिगु खण्ड अंश सनावनि ।

व थौं जि छम्ह मनूया सिम्ह लिसे ल्यू ल्यू सनावनाच्वनागु झ्वलय् अझ छम्हसित वयागु मृत्युया भलासा बिया वनाच्वनागु झ्वलय् तिकिनंगु वयागु ख्वबियात न्हू न्हूं वनाच्वना । वयागु ब्वह निरन्तर ज्वनेगु जित भतिचा गर्खेसे च्वंगु खयफु लकस रोदन व शोकाकुलं झचाय्क प्यागु दत्थुं । घात तक्कया थ्व हाकःया निम्ति वास्तवय् छक्वय्या मौन कुगागु खः । छघौया भावहिनता औला दौला खः । मेगु अप्व लिक्कच्वंपिसं हचि धयाच्वंगु नं मदु। आखिर थः नं व हे झ्वया छगू नियमबद्ध कडि खत । गुकेयात लुधंकेत थौंया गा वंगु घाः कथंया समवेदना प्वंकेगु थः जः खः जि दुनेया सामान्य मनू आदेशित जुइ । व धात्थेंला छताजि तर्कना जक खः झ्वेपियाच्वंगु। घात थ्यनिन, न्हाच निसें जि उन्मुक्त जुइ फयाच्वंगु मदु ।

ता आयु म्वाय्गु फछि झ्वलय् सनावनाच्वंपिनिगु प्रत्येक झ्व दु फांगा फायाच्वंम्ह तक्कया भाग थें जक भापिइ काल व कालगति । इमित जिगु सुवा दु कमसेकम थौं ज्वछि नि इपिं कुगाक्क म्वाय्मा । संस्कारित स्तरया थ्व इलय् खंक खंकया फांसी अथवा मृत्युडण्ड धात्थें अमानवीय पलाःया सूचक भापिइ ।

लँय् वं वं या त्रासदी पलाखय् व झ्यातु पह,
अस्तित्वप्रति व महान चेतना
(मृत्यु तक्क लुयायंका च्वंम्ह मनू )
लँ या सिथं सिथं
इल्ल भिडं यानाच्वनिगु
ब्यंग आभासया व भयंकर क्रुरता
मनू थुलि आवेग नाप गन धस्वाना च्वने फु धकाः व,
व फाँसीया त्वाथ : गय् न्ह्यो हे जुं वनेधुंकि ।
मृत्यु इमित हानं छकः शरीर छे्डन जुइम्वा ।

जीवन प्रति अत्याधिक मोह म्वाय्गु झ्वलय् न्हापांगु चरण खः । थ्वयात छता नियति भापा बैंशया मूलुखाय् थ्यना जुइगु मृत्यु प्रति छगू समवेदना धयाच्वना स्याक्क जूगु छंगु मृत्यु प्रति जिगु सखेद अपशोच दु। वाक्क वइगु जीवन प्रति धाय् छन्त सुनां मोहनि तया मृत्यु ब्यथित यानाबिल ।

धात्थें जीवन जीवन मजुइक म्वाय्गु व मृत्यु मृत्यु मजुइक सिगु मनूया दकले तःधंगु त्रासदी खः ।

मृत्यु थुलि निर्दयी छाय् हं, अले जीवन थुलि सुस्क गुकथं ?
सखे मृत्यु दुने झीसं समस्ति मालाच्वना जीवन
लिसे सत्ता निवेदित यानाच्वना ।
जीवन म्वाय्गु व मृत्यु घय्सुइगु थ्व हाकः दथुया एकासरोतां मनू चिच्चा दनि ।
छ्यालबछ्याल जुइक चिच्चा दनिगु थ्व जीवन्ततां सखे मनू निरपेक्ष,
गन जीवन व मृत्युया मूल्य तना मनू मात्र इरुथिरु जुयाच्वनि
गन मृत्यु कुतिं न्याय् म्वाय्क स्यानाच्वनि ।
छकूचा हाकः गुगु वयागु मुक्कं जीवनया चाकः खः,
तसकं दंगु आजुप्रति समर्पित जुया
मनूया मूल्य हास्यास्पद स्तरय कुतुंवयाच्वनि ।
थ्व तज्यागु मूल्य सुनां खन ?
थ्व मृत्यु आडम्बर दुनेया मृत्यु खना सु त्रस्त जुल ?
मानो जिन्दगी बेपर्वाह वनेगुया पर्याय जुयाबिल,
मूढताया प्रतिक जुयाबिल ।
गन छम्ह मनू सिगुया थ्व छीणं संवाहक प्रक्रिया
अभिसप्तया छगू चिं खः ।
व मृत्यु गुगुं अन्वेषण जुइ मफय्क
युगया गुगुं कालपात्र अंकित जुइमफय्क
मानो अभिसप्त परिवेश,
अभिसप्त जिजीविषा
फुक्क फुक्क जाना
मनूयात तः थासं चिरिफागु दु
वयागु अस्तित्वया गुगुं बां कि मफय्क ।

व छुं दँ न्होया छगू कोलाहल ख्वसः या हूलमूलं तिफ्याना हयाम्ह वयात थौं वयागु हे बैशया सिम्हया ल्यू ल्यू सनावनाच्वनागु दु – तुमछ्यायँ !

मंगलमान शाक्य

च्वमिया मेमेगु

• स्याक्क यग्गाइगु कन्हय्, छपु स्वप्न सुका