विद्वान् ‘राशसा’या टिप्पणीया लिसः

#डा. विजयप्रकाश सैंजू

न्ह्यखँ
नेवाः जाति नेपाःया करीव १२५ गू थीथी आदिवासी जनजातिमध्ये छगू उत्कृष्ट जातिकथं स्थापित जुया च्वंगुली सुयागुं निगू मत मदु । थुकियात थीथी आादिवासी जनजातित जकमखु खस ब्राम्हणतसें नं स्वीकार यानाच्वंगु सकसिनं सिउगु हे खँ जुल । थ्यंमथ्यं १६ लाख नेवाःत नेपाः देय्न्यंकं पूर्व मेचीनिसें पश्चिम महाकालीतक विस्तार जुयाच्वंगु दु ।

नेवाःत गन गन थ्यनी अन अन आर्थिक उन्नति जुयावं वनी । नेवाःत छथाय् च्वनाः थीथी बन्द व्यापार यायेसःपिं समुदाय खः, अथे जुयाः सकल नापं भ्यलय् पुनाः नं च्वने सः । मेमेगु जनजाति स्वयां नं नेवाःतय्गु शिक्षाया स्तर च्वछाय्बहःजू । नेपाःया साक्षरता सालाखाला ६८ प्रतिशतया ल्याखय् दु ।

तर थ्वहे प्रतिशत नेवाःतय् दथुइ स्वयेमाःसा साक्षरता थ्यंमथ्यं ८२ प्रतिशतया ल्याखय् दु । नेवाःत आपाः याना स्वनिगः दुने अथवा पिनेया सामुदायिक विद्यालयं हे शिक्षादिक्षा कया वया थीथी महत्वपूर्ण उच्च सरकारी वा गैर सरकारी पदय् च्वना ज्या याना वयाच्वंगु जाति खः । राष्ट्र हाँके यायेफुगु ताकत ज्वना च्वंपिं समुदाय खः ।

थ्व सन्दर्भय् आःया गुगु स्कूलया प्राइभेटाइजेसन वा कमर्सियलाइजेसन जुंयावं वना च्वंगु खः थुकियात नेवाः बुद्धिजीवीतसें ययेकाच्वंगु मदु । नेपाःया शिक्षा नीति न्हियान्हिथं ¥हास जुयावं वनाच्वंगु झीसं सज्र्यान्त खना च्वना ।

नेपाः पार्टीया शिक्षा नीति विषयक ज्याझ्वः
नेपाःया शिक्षा नीतिया विषययात कयाः नेवाः बुद्धिजीवीतय् दथुइ न्हापांगु कुतः कथं छगू अन्तक्र्रिया सहलह मुँज्या जुल । येँया नेपाः बैंक्वेतय् जूगु उगु मुँज्याया विषय खः “नेपाःया सामाजिक व आर्थिक विकासया निंतिं शिक्षाय् समसामयिक आवश्यक परिवर्तन ।” थ्व विषयस न्वचु बीत मूवक्ता कथं त्रिविविया पूर्व उपकुलपति व जापानया पूर्व राजदूत केदार भक्त माथेमाजुं न्ववानादीगु खः ।

अथेहे वरिष्ठ टिप्पणीकार कथं उच्च ओहदाया नेवाः बुद्धिजीवीपिं छसीकथं पूर्व मुख्यसचिव केशवराज राजभण्डारी, पूर्वमुख्य सचिव तीर्थमान शाक्य, राष्ट्र बैंकया पूर्व डेपुटी गभर्नर कृष्णबहादुर मानन्धर नापं नेपाल प्रशासनिक प्रशिक्षण केन्द्रया पूर्व का.वा. कार्यकारी निर्देशक डा. शंकरप्रसाद राजभण्डारीजुपिं उपस्थित जुयादीगु खः ।

ज्याझ्वलय् प्रा. डा. दुर्गालाल श्रेष्ठ, विष्णु चित्रकार, पवनराज मास्केलिसें थीथी कलेज व स्कूलया प्रिन्सिपलपिं यानाः अथेहे १०० म्ह नेवाः न्ह्यलुवा, बुद्धिजीवीपिं उपस्थित जुयादीगु खः ।

ज्याझ्वलय् मूवक्तालिसें सकसिनं नेपाःया शिक्षा नीति भयाबहकथं क्वह्यंगु अवस्थाय् लानाच्वंगु व थुकिया मू कारण देश न्ह्याकाच्वंपिं पार्टीया नेतातय्के राजनीतिक इच्छाशक्ति व प्रतिबद्धता मदुगु विश्लेषण याःगु खः । उगु महत्वपूर्ण ज्याझ्वःया अध्यक्षता नेपाः पार्टीया अध्यक्ष्यया हैसियतं जि थम्हं हे यानागु थन लुमंकाच्वना ।

विद्वान ‘राशसा’या क्वह्यंगुुु वाहियात टिप्पणी
थ्व हे सन्दर्भय्, ‘नेपालभाषा टाइम्स’ न्हिपतिइ ने.सं. ११३९ कौलाथ्व ५, असोज १६ गते विहीवाः पिदंगु विद्वान् ‘राशसा’या च्वसुप्रति जिगु व नेपाः पार्टीया समेत गम्भीर ध्यानआकर्षण जूगु दु ।

नेपाः राष्ट्रिय पार्टीया न्हापांखुसी जूगु छगू ज्वःमदुगु ज्याझ्वःयात कयाः ज्याझ्वः हे वाहियात धाइम्ह ‘राशसा’ सु ? देय्या शिक्षा नीतियात कयाः जूगु सहलह ज्याझ्वलय् मूवक्ताकथं झायादीम्ह नेवाः वरिष्ठ बुद्धिजीवी पूर्व राजदूत नापं पूर्व उपकुलपति, नापं टिप्पणीकारपिं पूर्व गभर्नर, पूर्व मुख्यसचिवपिं निम्ह, स्टाफ कलेजया पूर्व कार्यकारी निर्देशक, नापं स्कुल कलेजया नेवाः प्राध्यापक, डाक्टर, प्रिन्सिपतय्त वाहियात मनू धका संज्ञा बीम्ह ‘राशसा’ थः हे सु ले ? वय्कःया हैसियत छु खः ?

उगु सहलह ज्याझ्वलय् ‘राशसा’या आरोप ज्याझ्वः खँय् भासं जुल धाल । तर उगु सहलह मुँज्याय् खस भाय् जक मखु अंग्रेजी भाय् नं छ्यलेगु ज्या जूगु खः । थ्व बारे वय्क ‘राशसा’या छुं प्रतिक्रिया मवः छाय् थें ? वय्कःयात अंगे्रजी भाय् यःगु खः वा मथूगु खः ?

व्यक्तिगत कथं व ‘राशसा’ धाःम्ह मनूयात जिं बांलाक्क हे म्हसिउ, तर छद्म नां तयाः च्वसु पिकाइम्ह वय्कः सु ? झी नेवाःतय् दथुइ प्रस्ट जुइमाः । थौंकन्हय् पत्रकारिताया नियम कथं, गुगु नं च्वसुइ लेखकया नां व फोटो तकं तया छापे यायेमाः ।

थ्व छता खँ हे मसिउम्ह ‘राशसा’ झी वरिष्ठ नेवाः बुद्धिजीवितय्त वाहियात धायेगु गुलित पाय्छि खः । अले नेपाः राष्ट्रिय पार्टीया ज्याझ्वःयात वाहियात धायेफुम्ह व थः हे वाहियात मखुला ? विद्वान् छद्म नां “राशसा”या थ्व क्वह्यंगु अभिव्यक्ति जक मखु छगूकथं घच्चाइपुसे च्वंगु टिप्पणी खः ।

नेपाः पार्टीया ज्याझ्वलय् अंग्रेजी खँग्वः नं दु
नेपाः राष्ट्रिय पार्टीया उगु सहलह ज्याझ्वलय् ‘राशसा’या आरोप ज्याझ्वः खँय् भासं जुल धाल । तर उगु सहलह मुँज्याय् खस भाय् जक मखु अंग्रेजी भाय् नं छ्यलेगु ज्या जूगु खः । थ्व बारे वय्क ‘राशसा’या छुं प्रतिक्रिया मवः छाय् थें ? वय्कःयात अंगे्रजी भाय् यःगु खः वा मथूगु खः ?

विद्वान् राशसां थुइकेमाःगु खँ छु धायेबलय्, गुगु नं भाषायात पूर्वाग्रह तयेमजिउ धकाः झी हाला जुइगु, अले खस नेपाली भाय्यात छाय् पूर्वाग्रही रूपं झीसं स्वयेगु ? । “राशसा”जुया थःहे छेँजः दथुइ स्वयेगु खःसा अन खसभाय् न्ववाइपिं आपालं दु, वय्कलं थ्व छाय् बिचाः मयात ? नेपाः पार्टीप्रति वय्कःया गम्भीर पूर्वाग्रह छाय् ?

वय्कः नेपाः पार्टीया मू दुजः जुइ धुंकाः ताःई तक निष्क्रिय जुयाच्वंगु दु । वय्कः थः पार्टीया दुजः मखुत धकाः नं मधाः तर ज्या नं मयाः । राशसा थःत तसकं हे दूरदर्शी तायेकी, आपाः तर्क वितर्क याइ तर पार्टी यागु ज्यायात छाय् पूर्वाग्रही ?

सरकारया भाषानीति प्रति सका झीसं विरोध यायेगु खः नकि भाषाप्रति हे छाय् झी पूर्वाग्रही जुइगु ? थ्व सरासर गलत भाषा नीति नालाकया च्वंम्ह सरकारी ज्याया पलाःयात हे झीसं तिबः बी थें मजूला ? विद्वान् ‘राशसां’ न्ह्याबलें हे दुनियायात न्हिइकेगु ज्या यानादी ।

नेपाः पार्टी राष्ट्रिय राजनीतिक पार्टी खः,
नेवाःतय् दथुइ व्याक्कं प्रचार जुया च्वंगु नेपाः पार्टी राजनीतिक रूपं राष्ट्रिय पार्टी हे खः । तर मात्र थुकिया ज्या क्षेत्रीय जुया च्वन, आपाः यानाः नेवाः समुदाय दथुइ जक सीमित ‘राशसा’जुं धयादी कथं निर्वाचन आयोगय् न्हापा नेवाः पार्टी धकाः पलिस्था यायेगु ता तुनागु खः तर अबलेया अन्तरिम संविधानया व्याख्याकथं मछिंगु अवस्था ब्वलंगुलिं नेपाःराष्ट्रिय पार्टी जूवंगु खः ।

पार्टीं निर्वाचन आयोगं क्वःजिउगु लिपांगु संसदीय चुनावय् ब्वति कयाबलय् समानुपातिक नीतिकथं खस, ब्राम्हण, जनजाति आदिवासी, मधेसी, दलित, अपांग, इत्यादि दुथ्याकाः संविधानकथं चुनावय् ब्वति कयागु खः । थ्व पार्टी आःया संघीय संरचना कथं ७गू हे प्रदेशय्, ७७ गू जिल्लाय् व ७५३गू इकाइलय् थी थी शाखा उपशाखा चायेका पार्टीया ज्याया विस्तार यायेगु अधिकार सम्पन्न पार्टी खः ।

उकिं आःया संविधान माने याये माःगु अवस्था कथं नेपाली खँग्वः छ्यलेगुली छाय् आपत्ति? नेपाः पार्टी धयागु गुगुनं खलः, पुचः, दबू, गुथि वा मण्डल मखु । संविधान संशोधन मजुया च्वंगु बिस्कं मुद्दाया खँ जुल, तर ‘राशसा’ धाःम्ह आःया संविधान माने याइम्ह कि मयाइम्ह, वय्कः छु ‘बिप्लब’ वा मोहन वैद्य किरणजु खःला? प्रस्ट जुइमाः ।

थः हे स्थानीय व संसदीय चुनावया प्रचारय् व्वति काः जुइगु अले संविधान अःखः ज्याया जुइगु गुलि पाय्छि खः ? सरकारं माध्यम भाषाकथं छ्यला च्वंगु खस नेपाली भाय्या विरोधया ज्या छु संविधान विरोध मखुला ? झीसं गुगु नं छगू भाय्या विरोध मखु सरकारया एकल भाषानीतियात जक विरोध यायेगु खः ।

विद्वान् ‘राशसा’या च्वसुइ खय् भाय्या खँग्वः
‘राशसा’ धात्थें हे नेवाः भाषा हिमायती व ह्यःमि खःसा वय्कःया च्वसुइ छाय् खसभाषाया खँग्वः छ्यःगु ? वय्कलं पिथंगु बःचाहाकगु च्वसुइ थीथी खस् भाय्या खँग्वःत गथेकि, हावि, कार्यकर्ता, दर्शक, स्थानीय, पहिचान, जवर्जस्ती, सुरु, अन्त, सभा, होला, टिप्पणी, आदि आदि ४० गू मल्याकं खस खँग्वः छ्यःगु खनेदु ।

थ्व छाय्, लिसः बी फुला ? वाहियात ला वय्कः धकाः खः, झी हे नेवाः अग्रज बुद्धिजीवीतय्त म्वाःमदुगु विश्लेषण याइम्ह वय्कः सु ? प्रस्ष्ट सीदु “राशसा”या गलत अभिव्यक्तिइ नेवाः दिप्रेसन पिब्वयाच्वंगु थें ताः । उकिं झी नेवाःत दिप्रेशन मजुइनु, नापं दिपे्रसनय् मवनेनु । थःगु अधिकारया निंतिं संघर्ष जारी यानाः तयेनु ।

अन्तय्,
‘राशसा’या टिप्पणी, नकारात्मक हे जूसां जिमिसं वांलाःगु कथं हे ग्रहण यानाः । तर थांैया सरकारया गलत शिक्षा नीति, पूर्वाग्रही व्यवहार, गलत नीति कथं डोजर आतंक सिर्जना यानाः नेवाः वस्ती उठिवास यानाः च्वंम्ह नापं सकल नेपाःमि पिन्त क्वत्यलाः न्हया्वना च्वंम्ह अधिनायकवादी सरकारयात नसिहत विइगु खःसा झी नेवाः बुद्धिजीवीपिंत सम्मान विइ सयेकेनु, वाहियात संज्ञा वियाः हेवाय्चवाय् यायेगु मखु ।

न्हापान्हापा गलत ज्या सुनां मया धका । झी नेवाःत ‘राशसा’या मिखां जक स्वयेगु खःसा झी गुवले नं थहाँ वने फइमखु नापं शत्रुतय्त क्वत्यले फइमखु, अःखवतं इपिसं हे झीत सल गया च्वनी ।

“राशसा”या थज्यापिनिगु चिन्तन ज्वना च्वंतले नेवाः तयेगु अवस्था सुथां लाइ मखु, थ्व पक्का खः, झन जक नेवाःतय्गु भविष्य अन्धकारमय जुजुं ंवनी, थुकि झीसं दुग्यंक बिचाः याये । अन्तय्, सकलसित मोहनि नखःनापं ने.सं ११४० न्हूदँया लसताय् नं भिंतुना देछायाच्वना । सुभाय् ।
(च्वमि नेपाः राष्ट्रिय पार्टीया नायः खः ।)

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS