विक्रम संवत् व झी नेवाः

विक्रम संवत् व झी नेवाः धाःगु च्वसु सम्बन्धय् दैवज्ञ ज्योतिष रती जोशी श्रेष्ठपाखें च्वयादीगुया प्रतिक्रिया न्ह्यब्वयाः तिथि मिति नेपालसंवत् ११३८ बछलाथ्व ७, विक्रम संवत् २०७५ वैशाख ९ गते आइतवाः च्वयागु च्वसुयात भाजु बद्री मानन्धरपाखें च्वसुयात प्रतिक्रिया व दै.ज्यो. रती जोशीजुयागु विक्रमादित्य जुजुयागु किम्बदन्ती २०७५ असार ८ गते शुक्रवाः कुन्हु प्रकाशित जूगु थुगु नेपालभाषा टाइम्स न्हिपौपाखें ब्वनेगु चूलात ।

नापनापं सक्वया वज्रयोगिनी देवी गुँबहालय् जुयावंगु गतिविधि न्ह्यब्वयेगु जि पुजारी जुयागु कारणं थुगु स्थानयागु परिचय बीगु जिगु जिम्मेवारी तायेकाः छुं भचा च्वयेगु कनेगु अवसर चूलाःगु भाःपिया ।दैवज्ञ रती जोशीजुं च्वयादीगु च्वसुयागु नां ‘विक्रम संवत् व झी नेवाः’ धाःगुली मेगु छुं मस्वसे दक्वसिबय् न्हापां जिं विक्रम संवत् जक च्वयागु खः, छाय्धाःसां थ्व छुं सफू च्वयागु मखसे छगू पत्रिका मार्फत साधारण च्वसु जक बियागु खः ।

अथे जूगुलिं संवत्यागु दिनयागु खयाल मयानागु खः । संवत्यागु आधारय् धायेगु खःसा नेपाल संवत्यागु नामय् धायेगु खःसा सक्वया थ्व गुँबहाः दकसिबय् नां मकासे मगाःगु थाय्या रूपय् काःवनेफु । झी नेवाःत द्यःयात संकल्प मयासे व पितृ पन्छे मयासे छुं हे महत्वपूर्ण कार्य मयाइपिं, न्ह्यागु ज्या यायेमाःसां कुलदेवता आगम देवता व ज्योतिषपिंके सरसल्हा मकासे मयाइपिं खः ।

जिं च्वयागु च्वसु संविधानयागु बारे मखु, न संवत्यागु बारे खः । न जिं संवत्यात कुंखिनागु खः । थःपिंसं खनागु गुँबहाःया सत्य तथ्य जक ब्वयागु खः । थुगु बहाः नेपाल मण्डलया दकसिबय् न्हापांगु बहाः खः । नेपाः देय् लखं जायाच्वंबलय् थन बिज्याःपिं ऋषिमुनि व तथागत बोद्धिसत्वपिंसं दर्शन यानाबिज्याःम्ह थ्व हे श्रीश्रीश्री वज्रयोगिनी देवी धकाः पुलांगु हस्तलिखित ग्रन्थय् उल्लेख जुयाच्वंगु दु ।

थुगु इलय् न महाचैत्य खनेदु, न पशुपतिनाथ दर्शन यायेगु अवस्था दु । थुगु बहालय् च्वनाबिज्याःपिं बरेजु (शाके) व गुँभाजु वज्राचार्यपिं बसोवास यानाबिज्यानाच्वंगु उगु ईयागु ल्वहंयागु ‘पाक्व’ (गुफा) मानव निर्मित क्वथा थौं तकं दनि । थ्वहे थुगु थाय्या पहिचान खः । थन जुइगु गतिविधि हे नेपाल मण्डलय् जुया वयाच्वंगु गतिविधि खः ।

थुकिया बारे झीसं दकसिबय् थुइके माःगु क्रियाकलाप झीगु न्ह्यःने प्रमाणया रूपय् दु, नेवाःतय्सं हना वयाच्वंगु पञ्चदान नखः । थुगु पञ्चदान नखः गुँबहाः पाखें न्ह्याकाबिज्याःम्ह नेपाल मण्डल निर्माता महामञ्जुश्री गुरु व वसपोलं नं हनावंम्ह चैत्य थौं तक जात्रा याना वयाच्वंगु दु ।

उलि जक मखु थन नेपाल मण्डलया दुने गनं मदुगु किसिमं चैत्ययात खतय् विराजमान याकाः चैत्ययागु जात्रा यायेगु चलन दु । नापनापं उग्रतारा वज्रयोगिनी देवीयागु जात्राय् पञ्चबुद्धया नामय् वज्राचार्य व पञ्चबुद्धया पुजारी बुद्धाचार्य खतं कुहां बिज्यानाः ‘बरे क्वब्वायेगु’ धकाः जात्रा थौं तक चलय् जुयाच्वंगु दु ।

नेपाल मण्डलया परम्परा अनुसार आदि अनादि कालनिसें चले जुया वयाच्वंगु किरातकालिन इलय् थुगु पञ्चदान बौद्ध धर्मयागु परम्परा छुं भचा दिउगु खनेदु । थुगु हे समयलय् बौद्ध धर्मया विभिन्न किम्बदन्ति पिहां वःगु खनेदु । अथे हे नेपाःया लिच्छवि शासनकालय् थुगु पञ्चदान परम्परायात मुख्य जात्रा परम्परा दिपंकर बुद्धयागु प्रतिमूर्ति स्थापना यानाः बौद्ध धर्मया नखःयागु रूपय् मानय् याना वयाच्वंगु खनेदु ।

नेपाल मण्डलया दक्वसिबय् प्रख्यात नेपाल बौद्ध विहारय् पशुबली बीगु उद्देश्य ज्वनावःम्ह शंकराचार्यपाखें थनया पुजारी पाखें संकल्प याकाः पशुबलि बीगु चलन यानाथकल ।

थुगु सम्यक महादान परम्परा ज्वःलाःगु तथागत शाक्यमुनी सिद्धार्थ गौतम बुद्ध निर्वाणया १०० दँ धुंकाः बौद्ध भिक्षु पाखें महासंघायानया रूपय् पञ्चदान परम्परा न्ह्याकाबिज्याःगु खनेदु । थुगु हे महासंघयान संघया छगू कचा तृतिय महासंगायान नेपाल मण्डलया गुंबहालय् उगु बखतया भिक्षुपिंसं न्यायेका बिज्याःगु धकाः थीथी ग्रन्थय् उल्लेख यानातःगु खनेदु ।

अथेतुं सक्वया छगू शिलालेखय् नं उल्लेख जुयाच्वंगु दु । मल्लकालिन समयय् नं भब्य रूपं चलय् जुयाच्वंगु बौद्ध नखः पञ्चदान पर्व शाहकालीन जुजु पृथ्वीनारायण शाहपाखें नेपाः देशय् थःगु शासन यानाबिज्याये धुंकाः थुगु सम्यक दान परम्परा कान्तिपुरया सम्यकदान यायेमाःगु बहाः व बहीया गुथियारपिंसं दिका बिउगु खनेदु ।

प्रशासनपाखें हस्तक्षेप जूगु कारणं थुगु पर्व दित । स्वयम् पृथ्वीनारायण शाह पाखें दिनाच्वंगु सम्यक पर्व यथावत् संचालन यायेगु व दँय्दसं मयासे १२ वर्षया छकः नेपालसम्यक यायेत सक्वया गुँबहाःया खड्योगिनीयात सम्मिलित यायेत स्वम्ह खड्योगिनी स्थापना यानाबिज्याःगु सक्वया गुँबहालय् थौंतक प्रमाण स्वरूप उल्लेख जुयाच्वंगु दु ।

रणबहादुर शाहया शासनकालय् जारी जूगु छगू इस्तिहारय् कर्मचारीत नेवाः व पर्वतेया निगू पुचलय् विभाजन यानाः नेवाःतय्सं हना वयाच्वंगु सिथि नखः, सनाः गुथि, गथांमुगः , दिगुपुजा, बिचाः पुजा व बाँडा जात्रा (पञ्चदान) थेंज्याःगु नखःतय्त नेवाःतय्त जक बिदा बिइगु यानाबिज्यात।

रणबहादुर शाहपाखें जातीय व्यवस्थायात कानुनी मान्यता बियाः जारी याःगु ऐनय् नेवाःत मध्येगु दकलय् च्वय् हिन्दू नेवाःतय् पुरोहित राजोपाध्याययात तःगु खनेदु । वयां लिपा थीथी श्रेष्ठ बाँडा (साक्य) व लुँयागु व वहयागु ज्या याइपिंत अलग यानाः उराय्तय्त विभिन्न ज्या अनुसार थर दयेकाबिल ।

दै. ज्यो. रति जोशीजु व बद्री मानन्धरजुपाखें थुगु च्वसुइ हे दिपंकर बुद्धयागु छ्यं व कराहीया सम्बन्धय् दीर्घराज प्रसाइजुं च्वयादीगु नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानपाखें पिहां वःगु व इतिहास शिरोमणि बाबुराम आचार्यया अनुसन्धानमुलक लेख संग्रह १३३ पेजय् विक्रम संवत् नाप जोडे यानाः च्वयादीगु बारे जिं २०५६ साल कार्तिक १३ गते बुधवाः कुन्हु पिदंगु दैनिक पत्रिका नेपाल समाचारपत्रय् ‘साँखु (शंखरापुर), शंखधर साख्वा र नेपाल संवत्’ धयागु च्वसु च्वया खण्डन यायेधुनागु दु, उकी बांलाक अध्ययन यानादिउसा बांलाइगु खनेदु ।

सक्वया पुजारी वज्राचार्य विजयसिद्धि वज्राचार्ययागु धापू बारे उल्लेख यानातःगु बारे वय्कःया अबु भाजु प्रेमसिद्धि वज्राचार्यपाखे तक नं न्यने मखंगु वय्कलं नं छु आधारय् धाल जि अजू चायाच्वनागु दु । नापनापं दीर्घराज प्रसाईँजु नेपाल मण्डलया भूमिपुत्र मखुगु जूगुलिं सक्व देय् थज्याःगु धार्मिक स्थानयागु अध्ययन मगाःगु खनेदु ।

दै. ज्यो. रतिजुपाखें च्वयाः न्ह्यब्वःगु किम्बदन्ति तसकं हे बांलाः, ब्वनेबह जू । झी नेवाः समाजय् थज्याःगु किम्बदन्ती यक्व दु । झीगु समाजय् नुन खाएपछि सोझो गर्नुपर्छ धयागु उखान नं दु । व हे सोझो याःगु जक खः । सक्वया वज्रयोगिनी गुँबहाःया पुजारीपिंत किम्बदन्ती पाखें फाइदा जुयाच्वंगु नं खनेदु ।

जिपिं मचाबलय् द्यःपाः च्वनेबलय् थुगु दिपंकरयागु छ्यंयात विक्रमादित्ययागु छ्यं धायेगु धकाः जिमि अबु, बाज्यापिंसं धायेगु याना वयाच्वंगु अवश्य खः । छाय्धाःसा उगु बखतय् विक्रमादित्ययागु छ्यं मधाःसा थन दर्शन याःवइपिंसं द्यःयात दक्षिणा छाइमखु । उकिं विक्रमादित्य धयाबियां छु स्यनी, थुगु प्रकारं नं विक्रमादित्य जूवंगु खनेदु ।

थुगु छ्यं दर्शन याःवइपिं विशेष यानाः उगु बखतय् महाशिवरात्रीया जःखः ख्वपया प्रसिद्ध महाद्यःया गुरु दत्तात्रय दर्शन यायेधुंकाः थुखेपाखे वइपिं भारतीय हिन्दू धर्मावलम्बीत खः । थुगु बहाः खय्त ला विशुद्ध बौद्ध विहार खः व दकसिबय् पुलांगु बहाः खः । अथे जूगुलिं बौद्ध धर्म नेपाःयागु तहसनहस यायेत लिच्छिवी जुजु शिवदेवया पालय् नेपाल मण्डलय् शंकराचार्य प्रवेश जूगु खनेदु ।

नेपाल मण्डलया दक्वसिबय् प्रख्यात नेपाल बौद्ध विहारय् पशुबली बीगु उद्देश्य ज्वनावःम्ह शंकराचार्यपाखें थनया पुजारी पाखें संकल्प याकाः पशुबलि बीगु चलन यानाथकल । थःगु तान्त्रिक शक्तिपाखें वज्रयोगिनी देवीयात उग्रतारा धकाः हिन्दू धर्मग्रन्थया दश महाविद्याया मुख्य हिन्दू देवतायागु शक्ति प्रतिस्थापन यानाबिज्यात ।

थुगु न्हिनिसें उग्रतारा वज्रयोगिनी देवीयागु नामय् पुजा यायेगु थालनी जुल । थुगु हे आधारय् नेपाल मण्डलय् शासन याना वयाच्वंपिं राणा, थापा, शाह, चौतारी आदि आदिपिनि पुरोहित गुरुजु पाण्डे खलकपिंसं कुलदेवता धकाः माने याना वयाच्वंगु जुल । बडागुरुजु पाण्डे खलकं मानय् याःगुलिं वया जजमानपिंसं कुलदेवता, आंगन देवता, थः इष्ट देवताया रूपय् मानय् यानाः पुजा यायेगु चलन जूवन ।

उग्रतारा वज्रयोगिनी देवीया पुजा व आरधना याइपिं बौद्ध धर्म व हिन्दू धर्म कथं थःथःगु गच्छे अनुसार पुजा यानाः थीथी समयय् लुँ, वह, हिरा, पन्ना आदि तिसा छायेगु गुथियागु व्यवस्था यानाः यक्व हे जग्गा तयाथकूगु खनेदु । अथेहे तुं स्वनिगलय् च्वनाः शासन यानावंपिं राणा, थापा, साहतय्सं थुगु थासय् ब्रृटिश महलयागु ढाँचां भवन निर्माण यानातःगु खनेदु ।

थुकिया उदाहरण अनुरूप श्री ३ महाराज चन्द्र शम्शेरया शासनकालय् वि.सं. १९६१इ विक्रम संवत् संचालन यायेत यक्व ज्योतिषतय्के सरसल्लाह कयाः विक्रम संवत् चल्ति यात । थन तयातःम्ह दिपंकर तथागत बुद्धयात विक्रमादित्यया छ्यं धकाः विशेष किसिमं पुजा यानाः थुगु दिननिसें विक्रमादित्य धायेगु चलन यानाबिज्यात ।

श्री ३ महाराज चन्द्र शम्शेरयागु प्रधानमन्त्रीया शासनकालय् १९७१ साल फागुन महिनाय् थन अखण्ड धुनीयागु मिज्वालापाखें सम्पूर्ण जात्रा यायेमाःम्ह उग्रतारा वज्रयोगिनी देवीयागु द्यःछेँ मिं नयाः ध्वस्त जुल । १९७२ सालय् प्रधानमन्त्री श्री ३ चन्द्र शम्शेरपाखें थुगु थासय् यज्ञ होम व पुरोहित पाखें देवी जगय् यानाः माःगु सम्पूर्ण खर्च यानाः उग्रतारा वज्रयोगिनीया पूर्ण मूर्ति दयेकाबिल ।

थुगु द्यःछेँयात बृटिस ढाँचा कथं दयेकाः छथाय् तयातःपिं विभिन्न सम्यक महादानया द्यः निकू क्वथाय दयेकाः अलग अलग तयाः स्वंगः गजू दुगु द्यःछेँयात कःसि दयेकाः दिपंकर तथागत बुद्धयात विक्रमादित्य धायेगु परम्परा दयेकाः कराही नं छगू हे क्वथाय् तयाबिल । विक्रमादित्ययागु किम्बदन्तीयात प्रमाणया रूपय् धायेगु चलन जुयावन ।

दैवज्ञ ज्योतिष रती जोशीजुपाखें च्वयादीगु ने.सं. ११३८ बछलाथ्व ७ कुन्हुया च्वसुइ भ्वपुइकातःगु कराहिया किपाय् सक्वया कराहि खः कि विक्रमादित्ययागु छ्यं ? धकाः तयादीगु खंबलय् जि अजू चायाच्वना । छु जिपिं सक्वय् च्वनाच्वंपिं कराहि कि छ्यं हे छुटय् यायेमफुपिं गामाःत खः ला धयागु मेगु न्ह्यसःचिं जूवन ।

किम्बदन्ति कथं विक्रमादित्यपाखें थःगु शरीरयात मरमसला तयाः कराहिलय् चिकं दायेकाः वज्रयोगिनीयात भोग चढे याःगु धाःगु अति आपतिजनक किम्बदन्ती खः परापूर्वकालिन बौद्ध विहारया लागि ।अन्तय्, थुगु गुँबहाःयागु विशेषता अनुसारं निगू किमिसं चले जुयाच्वंगु खनेदु ।

प्रथम थुगु बहाः बौद्ध तान्त्रिकया रूपय् वज्रयोगिनी देवीयात काइसा दोस्रो थुम्ह योगिनी पञ्चदान प्रतीक तथागत बौद्ध दिपंकरया रूपय् नं थनया वज्राचार्यपिंसं माने याना वयाच्वंगु खनेदु । थुगु कराहियागु बारे सिइकेगु खःसा उगु समयय् सम्यकदान पंचदान, नराँ पञ्जरां आदि याइबलय् छगू प्रकारयागु जाया खीर दयेकेत छ्यलीगु सामान खः ।

थुगु हे थलय् सम्यकदानयागु पवित्र तरकारि लैंयागु परिकार नं माःगुलिं दयेकेत छ्यलीगु खः । थुगु कराहि विभिन्न थासय् ह्वगनाः छ्यले मजिउबलय् थुकिया पलेसा मेगु सिजःयागु निगः कराहि नं लिपा दयेकातःगु खनेदु । तर पृथ्वीनारायण शाहयागु शासन लिपा थन सम्यक जूगु खनेमदु । छुं दँ न्ह्यः थन दुगु सिजःयागु फ्वसि अथें तयातये माःगुलिं सिजःया फ्वसि स्यंका छ्वयेधुंकल ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS