नेपाःया मौलिक वा धमाधम लोप

येँ – थुगु दँया वा पीगु मौसम नं शुरु जुइन । जेठ वल कि वा पीगु शुरु याना हइ । तर थौंकन्हय् नेपालय् अप्वः यानाः विदेशी जातिया वा पीगु याना हःगुलिं नेपाःया रैथाने जातिया वा धाःसा धमाधम लोप जुजुं वनाच्वंगु खँ कृषिविद्तय्सं धाःगु दु ।
खास यानाः जंगली जातिया वा थौंकन्हय् लोप जुया वनेधुंकूगु खनेदु ।

बजारय् वयाच्वंगु न्हून्हूगु साःया प्रयोग लिसें यक्व सइगु व अःपुक सयेके फइगु पुसा छ्यलेगु याना हःगुलिं नं नेपाःया थःगु हे मौलिक जातिया वा धमाधम लोप जुया वंगु खः । संसारय् आपालं वा अज्याःगु नं दु गुकिया उद्गम स्थल हे नेपाः खः । नेपाःया हिमाली लागाय् समेत सइगु छुं वा नेपालय् दुगु खः । तर आः अज्याःगु वा धमाधम लोप जुया वनाच्वंगु दु ।

कृषिविद्तय्सं अनुमान याः कथं नेपाःया मौलिक वा ८० प्रतिशत ति लोप जुइधुंकूगु दुसा छ्व ला झन शतप्रतिशत हे लोप जुइधुंकल । थज्याःगु वा खास यानाः कपिलवस्तु, सुर्खेत, कैलाली, पाल्पापाखे अप्वः दुगु खः । थज्याःगु वा थौं अर्थहिन जूसां कन्हय् उकिया महत्व अप्वया वयेफुगु जूगुलिं उकिया पुसा जूसां ल्यंका तयेमाःगु खँ कृषि वैज्ञानिकतय्सं धाःगु दु ।

तर थीथी जातिया वा अथवा उकिया पुसा ल्यंकेगु ज्या किसानतय्सं धाःसा याये फइ मखु । उकिया लागिं कृषि विज्ञान सम्बन्धी निकातय्सं हे पहल यायेमाःगु खनेदु । थ्वहे खँयात वाःचायेकाः थौंकन्हय् नेपालं नं वा व छ्वया पुसा संरक्षण यायेगु ज्या न्ह्याकूगु दु । माल धाःसा अज्याःगु वा व छ्वया पेटेन्ट राइट तकं नेपालं कया तयेमाःगु सुझाव तकं विज्ञतय्सं बिया हःगु दु ।