बाग्मती प्रदेशया निंतिं नेवाः मंकाः मुद्दा
वइगु मंसिर ४ गते आम निर्वाचन जूवनाच्वंगु दु । आम निर्वाचनय् प्रदेशया सांसदतय्गु निंतिं नं चुनाव जुइ । थुकी बाग्मती प्रदेशया निंतिं नं चुनाव जुइ हे जुल । देशय् न्हूगु संविधान जारी जुइधुंकाः थ्व निक्वःखुसि प्रदेशया चुनाव जुइत्यंगु खः । प्रदेश धयागु देय् संघीयताय् वंगुया छगू बल्लाःगु आधार खः । तर प्रदेशयात केन्द्रीय सरकारं अधिकार मबिल । देय् संघीयताय् वंसां केन्द्रीय सरकारं अधिकार केन्द्रीकृत हे यानातल । उकिं प्रदेशं गुलि ज्या यायेमाःगु खः, उलि याये मखन धायेगु यानाच्वंगु दु ।
केन्द्रीय सरकारलिसे ला छगू कथं प्रदेशतय् तसल हे जुयाच्वंगु दु । उकिसनं छुं छुं प्रदेशं ला केन्द्रविरुद्ध आन्दोलन हे यात । अथेहे गुलिं गुलिं प्रदेशया मूख्यमन्त्रीतय्सं प्रदेशया अधिकारया मामिलाय् सार्वजनिक रुपं हे केन्द्र सरकारया आलोचना याःगु दु । थुगु ल्याखं स्वल धाःसा देय् संघीयताय् वने धुंकाः प्रदेशया सवालय् केन्द्रीय सरकारनिसें राजनीतिक दलया प्रमुख नेतात हे अलमल जूगु, उमिसं प्रदेशयात अधिकार बीगु हे चाहना मयाःगु, प्रदेशयात अधिकार बिलकी देय् धाथें संघीयताय् वंगु जनतां महसुस याइ धकाः तायेकाः संघीयता विरुद्ध सः थ्वयेके बिइगु निंतिं उमिसं थथे भूमिका म्हितूगु जुइफु ।
उकिं प्रदेशया आवश्यकता मदु धकाः धाइपिं नं झन् झन् अप्वया वःगु दु । वास्तवय् संघीयताया छगू तःधंगु आधार हे प्रदेश खः । उकिं प्रदेश सरकारं ज्या यायेमफुत धाःसा संघीयताय् वंगु महसुस यायेफइमखु । तर दुःखया खँ थुकियात प्रमुख दलया प्रमुख नेतातय्सं गुगु कथं कायेमाःगु खः उगु कथं ध्यान बियाच्वंगु खनेमदु ।
प्रदेशया नितिं केन्द्रीय सरकारं माःगु कथंया पलाः ल्ह्वनेगु ज्या मयाः धकाः जक प्रदेश सांसद, प्रदेशया मन्त्रीत बिसिउँ वनेधाःसा दइमखु । वाग्मती प्रदेशया सांसदतय्गु खँ ल्हायेगु खःसा प्रदेशया नां तयेगु सवालय् गुगु कथं भूमिका म्हितल व धयागु पहिचानवादी पक्षधरपिनिगु निंतिं मछालेपुसेच्वंगु हे ज्या जूगु दु । उलि जक मखु प्रदेशया नां बाग्मती धकाः तःगु ईयात स्वल धाःसा पुरा हे नश्लवादी व आदिवासी जनजातिया भावना अःखः याःगु खनेदु ।
पृथ्वीनारायण शाहं नेपाः एकीकरण याःगु हे मखु गोरखा राज्य विस्तार याःगु जक खः, भूगोलयात विस्तार याःगु जक खः भावनात्मक रुपं एकता यायेगु ज्या याःगु हे मदु । उकिं व गुगु नं हालतय् एकीकरण मखु धकाः पृथ्वीनारायण शाहया बुन्हियात राष्ट्रिय एकता दिवस धकाः नेवाः नापं तामाङ अले मेमेपिं आदिवासी जनजाति व उत्पीडित समुदायं स्वीकार यानाच्वंगु मदु । तर राज्यं धाःसा एकीकरण याःम्ह महान व्यक्तित्व धायेगु यानाच्वन– पृथ्वी नारायण शाहयात । अले पृथ्वी नारायण शाहया बुन्हियात राष्ट्रिय एकता दिवस धायेगु यानाच्वन । थ्व हे पृथ्वी नारायण शाहया बुन्हिया दिनय् लाकाः गुगु कथं ३ नम्बर प्रदेशया नां बाग्मती धकाः घोषणा यात थुकिं स्पष्ट जू कि नेवाः व तामाङ नापं आदिवासी जनजातितय्त दलया केन्द्रीय नेतृत्वया निर्देशनय् प्रदेश सांसदतय्सं म्वाय् चुइकाबिउगु दु । थुगु खँ नेवाः व तामाङतय्सं गबलें ल्वःमंके फइमखु ।
आः हाकनं बाग्मती प्रदेशया सांसदत ल्ययेगु ई वःगु दु । व धयागु मंसीर ४ गते । उकिं बाग्मती प्रदेशया नेवाः व तामाङतयसं गम्भीर जुया बिचाः यायेमाःगु ई वःगु दु । उकिया निंतिं ब्यापक सहलह ब्याकेमाःगु दु । चुनावया निंतिं नेवाःतयसं छु यायेगु ? नेवाःतय्सं थःपिनिगु मुद्दा छु ल्ह्वनेगु धयागु सवाल नं थ्व इलय् महत्वपूर्ण जुयाच्वंगु दु । नेवाःतयगु मंकाःगु राष्ट्रिय संगठन नेवाः देय् दबूया स्वनिगः विशेष प्रदेशं स्थानीय तहया चुनावया इलय् राजनीतिक दल व उम्मेदवारपिंत नेवाः मंकाः अडान पौ लःल्हायेगु ज्या याःगु खः । झिंच्यागू नगरपालिका स्वनिगलय् दुगुलिं झिंच्यागू हे मुद्दायात नेवाः मंकाः अडान पौ धकाः लःल्हाःगु खः । उकिं यानाः आः नेवाःतयगु मुद्दा स्थानीय तहलय् स्थापित यायेत अःपुगु दु ।
जनप्रतिनिधितय्सं नेवाःतय्गु मुद्दा बांलाक्क हे थू । उकियात कार्यान्वयनया निंतिं थीथी पालिकाय् सम्वन्धित नेवाः खलः पुचःनिसें नेवाः देय् दबूया पालिका समितितपाखें पहल यानाच्वंगु दु । नेवाःतय्सं पालिकाय् थःपिनिगु अधिकार थुगु कथं कायेफइगु धकाः थुइका बिउगु दु ।
आः वया नेवाः देय् दबू स्वनिगः विशेष प्रदेशपाखें वाग्मती प्रदेशया नितिं नेवाः मुद्दा तयार यानाच्वंगु दु । उकियात अन्तिम रुप बिइगु ल्यंदनि धाःगु दु । वाग्मती प्रदेशया नितिं उम्मेदवार जुइपिंत नापं राजनीतिक दलतय्त लःल्हायेगु निंतिं उगु कथंया नेवाः मंकाः मुद्दा तयार यायेगु ज्या यानाच्वंगु खः । गुगु मुद्दा नेवाःतयगु मंकाःगु मुद्दा धकाः सार्वजनिक यायेगु नापं उगु मुद्दायात सम्वोधन याइगु दल व उम्मेदवारयात जक नेवाःतय्सं मत बिइ धकाः घोषणा यायेगु ज्या याइ । अले नेवाःतय्त नं प्रदेशय् थुगु कथं नेवाःतयगु अधिकार कायेफइगु अवस्था दु धकाः थुइकेगु छगू कथंया अभियान हे न्ह्याकेगु तयारी यानाच्वंगु दु ।
प्रदेशया नितिं नेवाः मुद्दा छु छु खः ?
नेवाः देय् दबू स्वनिगः विशेष प्रदेशं आः तत्काल हे थीथी कथंया मुद्दायात ज्वनाः सहलह ब्याकाच्वंगु दु । उगु कथंया मुद्दा थथे दु–
१) स्वनिगः व स्वनिगः जःखःयात स्वाका नेवाः स्वायत्त क्षेत्र बाय् नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा यायेगु, २) बाग्मती प्रदेशय् नेपालभाषायात नं सरकारी कामकाजि भाषाया रुपय् कार्यान्वयन यायेगु, ३) बाग्मती प्रदेशय् प्रदेश स्तरया प्रज्ञा प्रतिष्ठान दयेकेगु, ४) नेपाल संवत्यात वाग्मती प्रदेशय् लागू यायेगु, ५) वाग्मती प्रदेश दुने विकसित जूगु लिपियात छ्यला यंकेगु व विकास यायेगु निंतिं लिपि सम्वन्धि ब्यागलं कथंया कानुन दयेकेगु, ६) कक्षा ९ निसें १२ कक्षा तक ऐच्छिक विषय भाषाया विकल्प भाषा हे लागू यायेगु, ७) बाग्मती प्रदेशय् ब्यागलं कथंया भू उपयोग नीति दयेका लागू यायेगु ।
आःया नितिं थुगु कथंया मुद्दा नेवाः मुद्दाया रुपय् तयार याना सहलह ब्याकेगु ज्या यानाच्वंगु दु । थुकिं थप छुं दुथ्याकेमाःगु दुसा सरोकारवाला पक्षलिसे ब्यापक सहलह ब्याकाः अन्तिम रुप बियाः मोहनी नखः लिपा सार्वजनिक यायेगु तयारी दु ।
वाग्मती प्रदेश धयागु सरकार खः । सरकारं थःगु क्षेत्राधिकारय् दुने च्वनाः कानुन दयेकेगु व लागू यायेगु ज्या याइ । आः नेवाः मंकाः मुद्दा धकाः गुगु कथं स्वनिगः विशेष प्रदेशं ल्ह्वानाच्वंगु खँ खः व फुक्क प्रदेश सरकारया अधिकार दुने लाःगु खँ खः । नेपाःया संविधानं हे बियातःगु अधिकार खः । थुगु कथंया अधिकार लागू यायेत केन्द्रीय सरकारया ख्वाः स्वयाच्वनेमाःगु खँ अवश्य नं मखु ।
उकिं थुगु खँयात आः प्रदेश सांसद जुइपिं उम्मेदवार व उम्मेदवारयात थनीगु दलतपाखें स्वीकार याइ कि याइमखु ? थ्व महत्वपूर्णगु पक्ष खः । अथे जुया नेवाःतयसं तयार याइगु वाग्मती प्रदेशया नेवाः मंकाः मुद्दायात थुइकेगु, राजनीतिक दलतयत बिइगु, उम्मेदवारपिंत बिइगु नापनापं स्वयं नेवाःतय्त नं थुइकेगु अभियान न्ह्याकेमाःगु अवस्था दु । चुनावया इलय् थुगु कथंया मुद्दायात ज्वना वनफत अले प्रत्येक उम्मेदवारयात नापं दलयात नेवाःतय्सं न्ह्यसः तयेफत धाःसा छगू बांलाःगु ज्या जुइ । चुनाव धुंकाः उकियात कार्यान्वयन याकेगु निंतिं नेवाःत जानाः वनेमाःगु अवस्था वइ ।
उकिया नितिं नं सकल नेवाःत छवाः जुया छगू हे सः जुया वनेमाःगु आवश्यकता जुइ । थुगु खँय् आवंनिसें हे नेवाःतय्सं बहस न्ह्याकेमाःगु दु । सहलह ब्याकेमाःगु दु । छेँय् छेँय् अले त्वाः त्वालय् नापं पुचलय् तकं सहलह ब्याकेगु अभियान न्ह्याकेगु ज्या आवंनिसें हे शुरु याये ।
LEAVE YOUR COMMENTS