ने. सं. ११४६ बछलागा तृतीया -

खँय् मखु व्यवहारय् हिउपाः आवश्यक

हरेक देशय् आदिवासी समुदाययात राज्य, धार्मिक संस्था वा शासकतय्सं याःगु दमनया मुद्दायात सुच्केगु कुतः जुयाच्वंगु दइ, यक्व थासय् अझ नं दनि । न्ह्याक्व हे सुच्केगु कुतः जूसां आदिवासी समुदाय दुने अज्याःगु दमनया घाः अझं ल्यनाच्वंगु दनी । थःगु इतिहास व पूर्खापिंत याःगु नरसंहारया बाखं पुस्तान्तरण जुयावनाच्वंगु दु । थज्याःगु हे छगू नरसंहार क्यानाडाया आदिवासी समुदायय् नं जूगु खः । सन् १८७० निसें १९९६ तक रोमन क्याथोलिक चर्चं क्यानाडाय् चायेकूगु आवासिय ब्वनेकुथि दुने अनया आदिवासी विद्यार्थीतय् नरसंहार जूगु खः । अज्याःगु ब्वनेकुथिइ ब्वँपिं आदिवासी समुदायया विद्यार्थीत दुव्र्यवहार, रोग व कुपोषणया सिकार जुयाः सिनावंगु खः । अले थुपिं फुक्कं अदिवासी समुदायया विद्यार्थीत जूगुलिं हे थज्याःगु ज्यादति जूगु खः ।

क्यानाडाया सत्यनिरुपण तथा मेलमिलाप आयोगं सन् २०१५य् न्ह्यब्वःगु प्रतिवेदनं थुगु ज्यायात आदिवासी समुदाय विरुद्धया ‘सांस्कृतिक नरसंहार’ धाःगु दु । आवासीय ब्वनेकुथिया मू आज्जू धयागु आदिवासी समुदायया मस्तय्त उमिगु समुदायपाखें तापाक तयाः विद्यार्थीतय्त ईशाइकरण यायेगु खः । आदिवासी समुदायया मनूतय्त ब्वनेमबीगु, तर प्राथमिक रुपं उमिगु समुदायनापया स्वापू त्वाःथलेगु कथं ब्वनेकुथिं योजना दयेकातःगु खः ।

आयोगया प्रतिवेदन कथं ब्वनेकुथि दुने शाररीक व यौन शोषण यायेगु ज्यां यानाः नं आपालं विद्यार्थी सीगु खः । सरकारी तथ्यांक कथं प्यद्वः मस्त थज्याःगु हुनिं मदुगु धाःसां थुकीया ल्याः तसकं अप्वः जुइफुगु आदिवासी समुदायया दावी दु । थगुने जक न्हापा काललुप्स इन्डियन आवासिय ब्वनेकुथि दुगु थासय् २१५ म्ह विद्यार्थीतय् चिहान लुइकूगु खः ।

तःदँया शोसन व अत्याचारयात कयाः वंगु वालय् पोप फ्रान्सिसं क्षमायाचना यात । क्यानाडा भ्रमणया झ्वलय् पोप फ्रान्सिसं अल्बर्टाया मास्कोचिसय् न्ववासें रोमन क्याथोलिक चर्चं संचालन याःगु आवासिय ब्वनेकुथि दुने आदिवासी मस्तय्त जूगु ज्यादतिया विषयय् क्षमायाचना याःगु खः । थ्व स्वयां न्ह्यः नं थुगु हे दँय् पोप फ्रान्सिसं आदिवासी समुदायया संस्कृति प्रति क्याथोलिक चर्चं सम्मान मयाःगु धासें लज्जा व शोक व्यक्त याःगु खः ।

क्यानाडाया आदिवासी समुदायतय्सं पोपया आत्मआलोचना सकारात्मक जूसां थुलिं ऐतिहासिक नरसंहारयात न्याय मबीगु तर्क तयाच्वंगु दु । खँय् स्वयां ज्या यानाः क्यंसा जक धाथेंया न्याय जुइगु व उकिया निंतिं नरसंहारया निष्पक्ष छानबिन जुइमाःगु माग आदिवासी समुदायया दु । नापं आदिवासी समुदायया थाय्, संस्कृति व भाय्यात उपनिवेश दयेकाः ध्वस्त यायेगु ज्या जूगुलिं उकीया पुनःउत्थान यायेगुपाखे नं ज्या जुइमाःगु माग जुयाच्वंगु दु । क्याथोलिक चर्चं थःपिनि संस्कृति, भाषा व मनूतय् छेँजःया जीवन विनाशय् भूमिका म्हितूगुलिं आः खँल्हाबल्हाय् व्यक्त जूगु भावयात ज्या हे यानाक्यनेफुसा जक अज्याःगु क्षमायाचनां सार्थकता काइगु दाबी क्यानाडाया आदिवासी समुदायया दु ।

क्यानाडाय् थें आपालं देशय् आदिवासी समुदायतय्त सुनियोजित तवरं थःगु इतिहास, संस्कृति व भाय्पाखें तापाक तयेगु निंतिं राज्यपाखें तःक्वः कुतः जूगु दु । हलिंन्यंक च्वंपिं आदिवासीत छप्पँ जुयाः आदिवासीतय् मुद्दा जवर्जस्तढंगं न्ह्यःने यंकेगु सुरु जुइवं आदिवासीतय् छुं छुं मुद्दात सम्बोधन जुयाच्वंगु नं दु । गुलिखय् देय्या प्रमुखतय्सं आदिवासीत प्रति राज्यपाखें न्हापा याःगु ज्यादति प्रति क्षमाफ्वनेगु तकं जुयाच्वंगु दु ।

आदिवासी समुदायतय्त राज्यपाखें सम्बोधन जुइगु छगू सकारात्मक पक्ष खत । तर अझ नं आदिवासी समुदायपाखें ल्ह्वनाच्वंगु आपालं मुद्दायात कयाः शासक वर्ग अनुदार खनेदु । गथेकी पोप फ्रान्सिसं क्षमायाचना याःसां अनया आदिवासी समुदाय प्रति जूगु उपनिवेशयात भिंकेगु, उमिगु थाय्यात कब्जा याःगु, संस्कृति व भाय्यात षड्यन्त्रपूर्वक विनाश याःगुलिं उमिगु संरक्षण लगायतया मुद्दात अझ ल्यंं दनि ।

क्यानाडा, अष्ट्रेलिया, मेक्सिको, ब्राजिल निसें संयुक्त राज्य अमेरिकाय् नं उपनिवेश कायम जुइधुंकाः अनया आदिवासी समुदाय प्रति जुयाच्वंगु अत्याचार व उकीया न्ययोचित समाधान यायेगु ज्या जुइ ल्यंदनि । हलिंन्यंक थें नेपाःया आदिवासी समुदाय आन्तरिक उपनिवेशया शिकार जूगु खः । २०७२ सालय् न्हूगु संविधानय् आदिवासी जनजातिय् मुद्दा सम्बोधन यायेगु छुं भचा कुतः जूसां थन यायेल्यं दनिगु ज्याखँ यक्व दनि ।

क्यानाडाया रैथाने सभा (एसेम्बली अफ फस्ट नेशन) या प्रमुख रोज एनि आर्किबाल्डया कथं क्यानाडाय् रैथानेतय्त क्षमा फ्वना जक मगाः, ज्या स्वयां तःसलं ज्या जुइमा । वय्कलं धयादी, ‘आदिवासीतय् संस्कृति व भाषा विनास नापं मस्त सीगु खँय् क्याथोलिक चर्चया भूमिका दुगु धकाः संस्थागत रुपं स्वीकार यायेमाः । दकलय् तःधंगु क्षमा धयागु व्यवहारय् हिउपाः खः । झी खँल्हाबल्हाय् स्वयां न्ह्यःने न्ह्याःवनेमाः, झीसं ज्या यानाः क्यनेमाः ।’

क्यानाडाया आदिवासी समुदायतय्सं धाःथें थौं हलिन्यंकया आदिवासी समुदायप्रति सहाणुभूति क्यनेगु ज्या जुयाच्वंसां थुकीयात व्यवहारय् क्यनेगु तःधंगु खँ खः । नेपालय् नं आदिवासी समुदायया बारे राज्यपाखें यक्व खँ जूसां उमिगु इतिहासयात गुकथं ल्यंकेगु, संस्कृतियात गुकथं ल्यंकेगु व भाय्यात गुकथं म्वाकातयेगु धयागु प्रमुख खँ खः ।

न्हूगु संविधान लिपा आदिवासी आयोग, समावेशी आयोग, भाषा आयोग नीस्वनेगु ज्या जुल । तर गनं प्रमुख बाहेकया पदाधिकारी मदु । गनं आयोगं तयार याःगु प्रतिवेदन व्यवहारय् छ्यलेत राजनीतिक दलतय् इच्छा मदु ।

आदिवासीत नेपाःया तिसा खः । उमिगु भाषा व संस्कृति नेपाःया पहिचान खः । खँल्हाबल्हाय् फुक्क राजनीतिक दलतय्सं थुकीयात स्वीकार यानाच्वंगु दु । तर व्यवहारय् व हे संस्कृति व भाय् ल्यंकेगु निंतिं आवश्यक ऐन कानून दयेके धाःसा इच्छुक मजू । छवाः लिपा विश्व आदिवासी दिवस वयेत्यंगु दु । राज्यपाखें आदिवासी दिवसया भिंतुना ला बी, तर थौं झीसं राज्यपाखें कायेमाःगु केवल भिंतुना मखु निश्चित कार्ययोजना खः ।

आदिवासी समुदाययया मुद्दाया सम्बोधन जुइगु व्यवहारिक ज्याखँ माःगु दु । क्यानाडाया रैथाने सभाया प्रमुख रोज एनि आर्किबाल्डया खँग्वः त्यासा कायेगु खःसा आदिवासीतय्त दकलय् बांलागु क्षमायाचना धयागु खँय् मखु, व्यवहारय् हिउपाः हयेगु खः । थुगु दँया आदिवासी दिवस निसें झीगु राजनीतिक दलतय्सं नं थःगु व्यवहारय् हिउपाः हयेफयेमाः । नेपाःया आदिवासीतय्त राज्यपाखें जुयाच्वंगु दमनया दकलय् तःधंगु क्षमायाचना थ्वहे जुइ ।