यल लाय्कुलिइ लूगु शिलापत्रया महत्व

स्वयम्भु धर तुलाधर

विश्व बौद्ध जगत, विशेष यानाः नेवाः बौद्ध जगत व नेपाःया लिच्छवीकालया इतिहासया निंतिं अतिकं हे महŒवपूर्ण जूगु शिलापत्र यल लाय्कुलिइ च्वंगु भिंद्यः देगःया न्ह्यःने वंगु २०७८ सालया पुस ५ गते लुया वःगु समाचार व्यापक कथं प्रचार प्रसार जुइधुंकूगु दु ।
थुगु शिलापत्रया बारे लिपिविज्ञ भाजु श्याम सुन्दर राजवंशीं प्रारम्भिक च्वसु पिकयादीधुंकूगु दु । आः वयाः वय्कलं थुगु शिलापत्रया दुग्यंक अध्ययन यानाः उकियागु लिप्यान्तर पाठ व भाय्हिलाः भावार्थ अनुवाद यानादीगु दु । शिलापत्रया खँग्वःत ज्यला वंगुलिं स्पष्ट खनेमदुगु दनि । वय्कलं यानादीगु लिप्यान्तर व भावार्थ अनुवाद थुकथं दु–
लिप्यान्तर पाठ
१. ॐ स्वस्ति कैलासकूट भवनाद विचलित कर्मफल रत्न सम्यक(१,२)
२. (१,२,३,४,५,६,७,८,९) योब्रङ् ग्राम लवण ग्रामाथः सौपलिङ्गग्राम निवासि
३. न कुटुम्विन (यथा) प्रधानङ्कुशलमाभास्य समाज्ञा पयति विदितम्भवतु भ
४. वताङ(शुवर्मन,१,२,३).श्री वृषदेव राजकारित धातुचैत्य रथ कृ(यन)
५. पश्चाद्भि(१,२,३,४,५) प्रवेशे नवः प्रासाद कृतो भगवद्वाशुदेव
६. (१,२) गौष्ठि (१,२) च निमित्तं योब्रङ्ग्राम पाञ्चालिकेभ्यो दिग विकासार्थ
७.(१,२)विलिविक्ष (१,२,३) दे(१) लवण ग्रामेण सोम्पलिङ्ग ग्राम पाञ्चालिके
८. भ्य तुष्ट (१,२,३,४,५,६,७,८) स्तैरर्धशायद्भिकस्यम्प्रति.(१,२,३)ञ्चतु पण
९. सहित सभव (१,२) तरेव स्नातभूत्र्तरागत्य सर्वै ः सम्य परि धम्म वदा.
१० तद्यथा वदु (१,२,३,४,५)म्परिभ्रम्य स्व मां ७ सन्नसंप्राप्नोती(१,२,३,४,५)
११. प्रसादोपजीविभिण्यैर्वा न कैश्चिदयम्प्रसादोन्यथा कर (१,२)
१२ (१,२,३,४,५,६,७).न्यथाकुर्यात्तम राजाज्ञाव्यतिक्रमकरिण (स्तीवं्र १)
१३. (१,२,३,४,५,६,७,८) भविष्यद्भि भूपतिभि (१,२) कृत प्रसादानुपालना दृतैर्ना
१४. वृति भाव्यञ्चिरस्थितयेचास्य प्रसाद शिलापट्ट शासन मिदन्दत्त मितिस्व.
१५ यमाज्ञा दूतकोत्र कुमारामात्य चन्द्रजीव ।। संवत् ५३६ ज्येष्ठ शुक्ल पूर्णिम्यायाम

भायहिला भावार्थ
कल्याण जुइमा । कैलासकूट भवन दरवार(लायकू दरवार) पाखें उजं जूगु थ्व घोषणा खः । थ्व घोषणास योब्रङ् ग्राम, लवण ग्राम व सोपलिङ्गग्राम थ्व स्वंगू ग्रामया जनतात गुपिं थःगु कर्म व थःगु हे मेहनत परिश्रमय् विश्वास याना भचा हे डगमग मजुइपिं व थनया प्रधानपिंत कुशल मंगल न्यनाः थ्व आज्ञा यानागु जुल । श्री अंशुवर्मानं जुजु श्रीवृषदेवनं दयेकाः स्थापना यानातःगु थ्व धातुचैत्यरथयात न्हूगु मन्दिर कथं हानं दयेका बीगु ज्या जुल । लिसें थ्व मन्दिरय् न्हियान्हिथं पूजा यायेमाल धका भगवद्वाशुदेव गुथियात ज्या लःल्हाना बीगु ज्या जुल । पूजा यायेया लागि मालक्व खर्चया व्यवस्था नं जुइमाःगुलिं थुपिं स्वंगुलिं ग्राम पाञ्चालिकातय्त खर्च व्यवस्था यायेगु अधिकारसहित जिम्मा लःल्हाना बीगु ज्या नं जुल । थुलि खँ छिकपिसंं बांलाक ध्वाथुइके माल । उकी थ्व खँ बांलाक थुइकुसे जिमिगु निगाह नं जीविका चलय् याना च्वंपि जुल । अले मेमेपिं नं न्ह्याम्ह हे जुइमाः थ्व धर्मया ज्यायात अन्यथा यायेमते । छुं जुयाः गुबलें नं जिमिगु थ्व आज्ञायात उल्लङ्घन यानाः अन्यथा यायेत सन धाःसा जिमिसं गुबलें नं सह याये मखु । लिपा लिपा वइपिं जुजुपिं हे छाय् मजुइमा, वय्कःपिंसं नं थुकियात देशया कानून कथं तःधंगु मनंतुनाः थ्व धर्मया ज्यायात सम्मानकथं पालना याना वनी धयागु भलसा कया । संवत् ५३६ ज्येष्ठ शुक्ल पुन्हि ( ज्यापुन्हि) कुन्हु थ्व शिलापत्र तयागु जुल । थ्व फुक्क खँया लागि साक्षी कथं उवलेयाम्ह कुमारामात्य पद कया च्वनादीम्ह चन्द्रजीव जुल ।

थ्व शिलापत्रं झीसं सिइकेमाःगु खँ आपालं दनि धयागु क्यंगु दु । जिं थन न्यागू मदयेक मगाःगु सत्य व तथ्यत प्रष्ट कथं न्ह्यब्वयाच्वनागु दु –
१. जुजु श्री बृष्यदेवनं बौद्ध धातुचैत्यरथया स्थापना याःगु खँ थन उल्लेख यानातःगु दु । थ्वसिबें न्हापा थुगु खँ गनं हे धया तःगु मदु । जुजु श्री बृष्यदेव जुजु मानदेवया घाँय्घाँय् बाज्या धकाः मानदेवया पशुपति शिलापत्र (संबत् ३८१) व चंगुनारायण शिलापत्र (संवत् ३८६) य् उल्लेख यानातःगु जुल । राजगोपाल वंशावलीइ जुजु श्री बृष्यदेव बौद्ध अनुयायी धकाः च्वयातःगु दु । थुगु खँया ऐतिहासिक पुष्टि थ्व शिलापत्रय् सीदत ।
२. थ्वयां न्हापा इतिहासय् जुजु श्री मानदेवयात नेपाःयाम्ह न्हापांम्ह ऐतिहासिक जुजु धकाः मान्यता बियातःगु खः, तर थ्व शिलापत्रं दकसिबे न्हापांम्ह ऐतिहासिक जुजु श्री बृष्यदेव खः धयागु खनेदत ।
३. स्वंगू गां योब्रङ् ग्राम, लवण ग्राम व सोपलिङ्ग ग्रामयात धातुचैत्यया आर्थिक जिम्मेवारी कथं जुजुया आज्ञा घोषणा व भगवतवासुदेव गुथियात पुजायात जिम्मा घोषणां बुद्धधर्मया क्रियाकलाप व्यवस्थित व संगठित ढंगं अबलेय् निसें जुयाच्वंगु दु धयागु सीदत । नापं थुगु इलंनिसें हे गुथियागु प्रचलन दु धयागु ऐतिहासिक प्रमाण दत ।
४. नेपालय् बौद्ध धातुचैत्य दु धयागु थ्व शिलालेख निगूगु पुरातात्विक ऐतिहासिक प्रमाण जूवल । न्हापांगु प्रमाण चाबहिलिइ लुयावःगु धन्दो चैत्य खः ।
५. थ्व शिलालेखय् बियातःगु संवत् ५३६ यात लिपिविज्ञ भाजु श्याम सुन्दर राजवंशीजुं लिच्छवी संवत् खः धयाच्वंगुयात पुष्टि जूगु खने दत । नापं वय्कलं बारम्बार तर्क यानादीगु दु कि थीथी विद्वानतय्सं गबलें शाक्य संबत्, गबलें मानदेब संवत् , गबलें अंशुबर्मा संवत् धकाः नामांकरण यानाच्वंगु गुगुं हे लिच्छबिकालया शिलालेखय् च्वया तःगु मदु । लिच्छबिकालय् छगू हे जक संवत् दु । थथे वय्कलं बः बियाः च्वयातःगु खः, गुगु खँयात थुगु शिलापत्रं आपालं तिबः बिउगु दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS