मीना वज्राचार्य
पुलांगु व न्हूगु दँया स्वन्हू तिथि यंक हनीगु नखःयात हे स्वन्ति नखः धाइगु खः । अथेसां नं थ्व नखःयात यमपंचक धकाः नं धायेगु याः । थ्व यमपंचक कथं हनीगु नखः गनं वल धयागु बारे छत्वाचा खँ थथे दु । छकः स्वर्गया जुजु इन्द्र थः मांया बसुन्धरा धलं दनेत माःगु स्वर्गय् तकं मदुगु पालिजा स्वां कायेत येँय् वःगु जुयाच्वन । येँया छगू स्वांक्यबय् स्वां थ्वयाच्वंगु इलय् अनया क्यबथुवानं खुँ धकाः इन्द्रयात ज्वनाः चिनातल । थनया छम्ह तान्त्रिकं स्वां थ्वयेत वःम्ह स्वर्गया जुजु इन्द्र धइगु खँ सिल । अले इन्द्रयात तान्त्रिकं तन्त्रया बलं कुनाबिल । थ्व खँ सिइकाः चित्रगुप्तं यमदूततय्त इन्द्र कायेके छ्वया हल । इपिं यमदूततय्त नं तान्त्रिकं तन्त्रं ज्वना बिल । इन्द्रयात कायेके छ्वयाहःपिं यमदूतत तकं लिहां मवःगुलिं छु जुल धइगु खबर कायेत चित्रगुप्तं क्वः छ्वयाहल । क्वयात नं ज्वन । वयां लिपा खिचायात छ्वया हल । खिचायात नं तन्त्रं कुनाबिल ।
थुकथं दक्वसित ज्वना तःगुलिं लिपा इन्द्र, यमदूत, क्व व खिचां जिमित थन छाय् कुनातयागु धकाः न्यन । उगु इलय् थन च्वंपिंसं लिसः बिलः, “हे देवराज इन्द्र ! जिमि नं स्वर्गया द्यःपिंसं याःथें म्हपुजा अर्थात् आत्मापुजा यायेमाल । म्हपुजा विधिपूर्वक यायेगु जिमित नं स्यना बिइमाल । अले जक दक्वसित नं सम्मान पूर्वक बिदाइ याये ।”
थथे धासेंलि इन्द्रं आज्ञा बिल, “हे मानव ! अथेखःसा स्वर्गया म्ह्याय् मचा लक्ष्मीयात नि ब्वनेमाल ।” लक्ष्मीयात मृतमण्डलय् हयेत बैतर्णी पार यायेफुम्ह सायात नं ब्वन । कौलागा आंैसिकुन्हु जवःगु ल्हातं ज्वला न्हाय्कं, खवःगु ल्हातं सिन्हःमू, मेगु ल्हातं अभय व वर बियाः काउलेम्हय् पलाः तयाः धुकूया कालबिलया ल्याःचाः तइम्ह कुबेर व धन मुंकिम्ह तुयुम्ह ख्याःलिसें लक्ष्मी कुहां बिज्यात । लक्ष्मीयात पिखालखुंनिसें बँ इलाः सुचुकुचु यानाः स्वांमालं छाय्पियाः झिलिमिलि मत च्याकाः भव्य रुपं लसकुस यानाः दुकाल । लक्ष्मीयात लसकुस यानाः दुकाये धुंकाः पारु कुन्हु स्वर्गया थें विधिपूर्वक म्हपुजाया नितिं तयार यात । मन्दः च्वयाः उकिइ अबिर व स्वांनं छाय्पिया मन्दलय् ताय्, वा व आख्यः तयाः चिकं मन्दः थाना खेलुइता च्याकाः ख्येँ सगं बियाः भिंउसाँय् व ताःआयुया भिंतुना बियाः थःथःगु मन्दलय् च्वनाः म्हपुजा विधिपूर्वक क्वचायेकल ।
द्वितिया खुन्हु म्हपुजा क्वचायेका छम्ह सिकिस्तम्ह मनू ज्वनाः यमदूतत लिहां वनेत्यंबलय् वया तताम्हं इमित बिन्ति यात, “हे यमदूत ! जि किजायात यंकेगु हे जुसेंलि अन्तिम पुजा छक्वः याकेबिउ ।” तताम्हेसिनं बिन्ति यासेंलि अन्तिम पुजा याकेत यमदूतत माने जुल । तताम्हं काचाकाचां पारुया म्हपुजाबले थें हे मन्दः दयेकाः खेलुइताः च्याकाः चिकं मन्दः थानाः ग्वय्स्वां क्वखायेकाः ख्वःसिं लिसें मौसमकथंया फलफूल मरिचरी तयाः जवंखवं यमदूततय्त तकं किजायात सरह पुजा यात ।
थथे यमदूततय्त तकं ससम्मान पुजा याःगुलिं यमदूतत अतिकं लय्तायाः तताम्हेसित धाल, “छिगु थ्व पुजा व सम्मान खनाः जिपिं तसकं लय्ताल । मृत्यु छता बाहेक मेगु छु फ्वनेगु फ्वं ।” यमदूततय्गु खँ न्यनाः तताम्हं बिचाः यानाः लिसः बिल, “हे यमदूत ! जितः छुं म्वाः । जिमि किजायात थ्व मन्दःया चिकं मगंतले, ग्वय्स्वांमां सुकुमचिंतले, ख्वसिं ख्वला मांमबुतले यंके दइमखु ।” थुलि तताम्हं फ्वनेवं यमदूतत बचनबद्ध जुयाः किजाम्हेसित अन हे त्वःताः स्वर्गय् तुं लिहांवनाछ्वल ।
उकिं थ्वहे कथं कौलागा त्रयोदशी कुन्हु क्वःपुजा, चतुर्दशी कुन्हु खिचापुजा व औंसि कुन्हु लक्ष्मीद्यःयात लसकुस यानाः थःथःगु छेँय् दुकयाः पुजा यायेगु लिसें लक्ष्मीयात बैतर्णी खुसि छिकाहःगुलिं साःयात नं पुजा यायेगु व पारु कुन्हु थःगु आत्मायात म्हपुजा यायेगु व द्वितिया कुन्हु किजापुजा यायेगु प्रचलन जूगु खः । थुकथं न्यान्हू यंकं यमलोकयापिं तयाः पुजा याइगुलिं थुकियात यमपंचक नं धाइगु चलन दु ।
थ्व नखःयात सांस्कृतिक मान्यता कथं आःतकं न्यान्हु हे हना वयाच्वंगु दनि । थ्व पंचक स्वन्ति नखःया न्यान्हुया दुने याइगु लोकसंस्कृति कथं याना वयाच्वंगु चलन स्वयेबलय् मानव निर्मित मूर्तिया द्यःपिंत स्वयां नं जीवित प्राणीया देह अर्थात म्हयात हे महत्व बियाः पुजा याना वयाच्वंगु खनेदु ।
थ्व नखः ज्वःछि मूर्तियात वा निर्जिव वस्तुयात मखुसे जीवित प्राणीपिंत पुजा यानाः हनेगु नखःकथं कायेछिं । गथेकी क्वःपुजा कुन्हु क्वःयात, खिचापुजा कुन्हु खिचायात, लक्ष्मी पुजा कुन्हु सायात, म्हपुजा कुन्हु थःथःगु शरीर म्हयात अले किजापुजा कुन्हु तताकेहेँपिंसं थःथः दाजुकिजापिंत पुजा याइगु खः ।
यमपंचकया दकलय् न्हापांगु न्हिं कुन्हु क्वःपुजा याइ । क्वः धयाम्ह छम्ह सूचकया प्रतिक कथं माने यानातःम्ह छम्ह महत्व दुम्ह झंगः खः । थ्व क्वः धयाम्ह झंगः झीगु पुलांगु धापू कथं स्वयेगु खःसा छुं नं कथंया शुभ अशुभ समाचार तुरुन्त माःगु थासय् वा आवश्यक मनूतय्त थ्यंका बीम्ह झंगः खः । मेगु कथं स्वयेगु खःसा थ्व क्वः धयाम्ह झंगः छ्वास अजिमाद्यःया बाहां नं खः । नेवाः धार्मिक संस्कृतिया चलन कथं क्वःयात थुगु कथं महत्व बियावयाच्वंगु खनेदु ।
निन्हूकुन्हू खिचापुचा याइ । खिचायात भैरब बाहान कथं पुजा यायेगु चलन दुसा खिचायात रक्षक व इमान्दारम्ह जनावर कथं कायेगु याः । स्वन्हूकुन्हु सायात लक्ष्मीद्यः कथं माने यानातःगु दु । सां दुरु बिइ । साया दुरु त्वनेत जक मखु साया दुरु, सां फाइगु सौ व मूत्रयात तकं पवित्र रुपं कायेगु याः । छुं नं कथंया धार्मिक ज्याखँय् पुजा यायेबलय् नीसी यायेगु निंतिं साया दुरु माः धाःसा सौ तयाः बँ इलेमाःगु चलन दु । अथेहे साःया च्वकयात तकं गौमुत्र धकाः पवित्र कथं कायेगु यानातःगु दु ।
प्यन्हुकुन्हू थःथःगु म्हपुजा अर्थात् आत्माया पुजा याइ । दच्छियंक छुं नं कथंया विघ्नवाधा मवयेमा । छुं नं कथंया रोगव्याधि मदयेमा धकाः चिकंमन्दः थानाः खेँय् सगं कयाः म्हपुजा याइ । थ्वहे न्हि कुन्हु नेपाल संबत्या न्हूदँया लसताय् भिंतुना कालबिल यानाः भिंतुना ¥यालि वनेगु चलन दु ।
अथेहे दकले लिपांगु न्यान्हुया दिं कुन्हु तताकेहेँपिंसं थः दाजुकिजापिंत ताःआयुया कामना यानाः किजापुजा याइ । थ्वकुन्हु तताकेहेँपिंसं थः दाजुकिजापिंत ग्वय्स्वां थें सुकू मचिनेमा, चिकं थें गुबलें मगनेमा, ख्वसिँ थें बल्लायेमा धकाः मन्दलय् पुजा यानाः खेँय् सगं बियाः पुजा याइसा दाजुकिजापिंसं नं थःगु गच्छेकथं थीथी उपहार बिइगु चलन दु । थुकिं यानाः तताकेहेँ दाजुकिजाया दथुइ सदां माया मतिना ब्वलना च्वनी ।
LEAVE YOUR COMMENTS