अमेरिका, बेलायत व अस्ट्रेलिया छाय् चीन खनाः ग्यात ?

अमेरिका, बेलायत व अस्ट्रेलियां निवाः न्ह्यः अकुस ब्ग्प्ग्क् सम्झौता यानाः विश्वय् हलचल यानाबिल । थ्व सम्झौतां यानाः हिन्द प्रशान्त क्षेत्रय् शान्ति व स्थिरतायात खतराय् लाकीगु व हतियारया ब्वाज्या तच्वइगु दावी चीनं याःगु दु । थ्व सम्झौतां यानाः फ्रान्स नं तसकं तम्वःगु दु । थ्व सम्झौतां यानाः फ्रान्सया हतियार उद्योगय् तःधंगु नोक्सान जूगु दु ।

फ्रान्स व अस्ट्रेलिया दथुइ अर्बौ डलरया सम्झौता थ्व अकुस सम्झौतां यानाः त्वाःदःगु दु । फ्रान्स व अस्ट्रेलिया दथुइ सम्झौता जूबलय् फ्रान्सं ‘सदीया हे सम्झौता’ उत्सव हे न्यायेकूगु खः । थ्व सम्झौता कथं फ्रान्सं अस्ट्रेलियाया नौसेनाया निंतिं झिंनिगः पनडुब्बी दयेकाः बीमाःगु खः । तर अकुस सम्झौतां यानाः थ्व सम्झौता त्वाःदःगु दु, गुकिं यानाः फ्रान्सयात अर्बौं डलरया घाटा जूवंगु दु । फ्रान्सया विदेशमन्त्रीं लाः अकुस सम्झौतायात लिउनें छुरो सूगु बराबर खः धकाः तकं धाःगु दु ।

अस्ट्रेलिया, युनाइटेड किंगडम व युनाइटेड स्टेट्सया न्ह्यःनेया आखः स्वानाः थ्व सम्झौतायात ब्ग्प्ग्क् सम्झौता धायेगु यानाच्वंगु खः । थ्व सम्झौताया मू उद्देश्य हिन्द प्रशान्त क्षेत्रय् थ्व स्वंगुलिं देय्या हीतया रक्षा यायेगु खः । थ्व सम्झौता अन्तर्गर्त अमेरिकां अस्ट्रेलियाया निंतिं न्हापांखुसी परमाणु क्षमताया पनडुब्बली दयेकाबी । अमेरिकां थ्व पनडुब्बीया प्रविधि आःतक बेलायतयात जक बिउगु दु । अमेरिका व बेलायत दथुइ थ्व सम्झौता न्यय्दँ न्ह्यः जूगु खः ।

अमेरिकी अधिकारीतय्सं थ्व सम्झौताया उद्देश्य चीनया निशाना दयेकेगु मखु धयाच्वंगु दु, तर विशेषज्ञतय्सं धाःसा थ्व सम्झौतां यानाः हिन्द प्रशान्त क्षेत्रया रणनीति व नीतिइ हे हिउपाः हइ ।
किंग्स कलेज लन्दनया अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धय् एशिया प्रशान्त क्षेत्रया विशेषज्ञ रेमोन पचेको पार्दों धयादीगु दु, ‘हिन्द प्रशान्त क्षेत्र थ्व इलय् विश्वया हे अर्थव्यवस्थाया ताःचाः जुयाच्वंगु दु । थ्व थाय् चीनया निंतिं जक मखु जापान, दक्षिण कोरिया, भारत लिसें मेमेगु यक्व देय्या अर्थव्यवस्थाया केन्द्र जुइधुंकूगु दु ।

हिन्द प्रशान्त क्षेत्र संसारया निगूगु दकलय् अप्वः जनसंख्या दुगु देय् भारत व चीनया छेँ खः । उकिसनं थुकी इन्डोनेशिया थेंज्याःगु देय् नं लाः । थ्व क्षेत्रय् विश्वया बछि धयाथें जनसंख्या लानाच्वंगु दु । अथेहे हिन्द प्रशान्त क्षेत्रय् विश्वया बछि धयाथें वस्तुया उत्पादन जुइसा विश्वया निगूगु तःधंगु व स्वंगूगु तःधंगु अर्थव्यवस्था दुगु देय् चीन व जापान नं थ्व हे क्षेत्रय् दुसा दक्षिण कोरिया थेंज्याःगु शीर्ष झिगुलिइ लाःगु अर्थव्यवस्था नं थन हे दु

थ्व क्षेत्रया विशाल अर्थव्यवस्था व जनसंख्याया भारं तापाक लानाच्वंगु अमेरिका व वया पश्चिमी ग्वाहालिमि देय्तय् चिन्ता धाःसा थन अप्वया वनाच्वंगु चीनया दबदबायात कयाः खः । थुकिया लिसें चीन गुगु कथं थ्व क्षेत्रय् न्ह्याः वनाच्वंगु व हतियारया क्षेत्रय् नं थःत गुकथं मजबूत याना वनाच्वंगु उकिं यानाः नं थुपिं देय्त चिन्तित जुयाच्वंगु दु । उकिं बेलायतया रक्षा मन्त्री बेन वालेस बिबिसीलिसे खँ ल्हासें धाःगु दु, ‘चीनं थःगु नौसेना व वायु सेनाया शक्तियात तसकं तेज गतिं अप्वयेका यंकाच्वंगु दु, थ्व क्षेत्रय् जुयाच्वंगु विवादय् नं चीन खनेदयाच्वंगु खः । उकिं जिमि साझेदारतय्सं थःगु इलाकाया रक्षा यायेत स्वयाच्वंगु दु, उकी सुं तंचायेमाःगु कारण मदु ।’

छुं दँ न्ह्यव निसें हिन्द प्रशान्त क्षेत्रया विवादित इलाकाय् चीनं लगातार विवाद ब्वलंकाच्वंगु द्वपं नं लानाच्वंगु दु ।  चीनं हिन्द प्रशान्त क्षेत्रया दक्षिण चीन सागर पूवंक थःपिनिगु हे खः धकाः दावी यानाच्वंगु दु, अले राष्ट्रपति शी जिनपिंगया नेतृत्वय् थन कृत्रिम द्वीप दयेकाः शहर, विमानस्थल, पर्यटन व सैन्य केन्द्र स्थापना यानाच्वंगु दु ।
मेखे थ्व क्षेत्रयात फिलिपिन्स, भियतनाम, ताइवान, मलेसिया व बु्रनाइ नं नं थःपिनिगु इलाका धकाः दावी यानाच्वंगु दु । दशकौं न्ह्यवनिसें थीथी देशं थनया बिस्कं बिस्कं टापु, बिस्कं बिस्कं जलक्षेत्रय् थःपिनिगु दावी यानाच्वंगु दु ।

अमेरिकां थ्व क्षेत्रया सम्प्रभुताया मुद्दायात कयाः गुबलें न्वमवाः, न्ह्याबलें थनया जल परिवहनया स्वतन्त्रताया तर्क तयाः थन थःपिनि सैन्य उपस्थिति क्यनाच्वंगुदु । छाय्कि थ्व थ्व जुयाः विश्वया ३० प्रतिशत व्यापार जुइ । अथेहे थ्व इलाकाय् बहुमूल्य चिकं व ग्यासया भन्डार दु धयागु तायेका वयाच्वंगु दु ।

लन्दनया आरयुएसआइलय् एशिया व प्रशान्त क्षेत्रय् भू राजनीतिक सम्बन्धया विशेषज्ञ फियरले नावेन्सं धयादी कथं थ्व क्षेत्रया अनुमानित आर्थिक वृद्धि व थनया जलपरिवहन रुटया कारणं थ्व क्षेत्र दुने लाःगु व थनं पिने लाःगु यक्व देय्या राष्ट्रिय हितलिसे थ्व थाय् तप्यंक स्वानाच्वंगु दु । अन्तर्राष्ट्रिय नियमया आधारय् थ्व क्षेत्रय् स्थिरता आवश्यक दुगु खँ वय्कलं धयादी ।
‘चीनया अप्वया वनाच्वंगु सैन्य शक्तिया कारणं थनया भूराजनीतिक चिन्ता नं अप्वया वनाच्वंगु दु । लन्दन व वाशिंगटन लिसें थुगु क्षेत्रया उमि साझेदारतय्त चीनया शक्तिं हीमी चायेकाच्वंगु दु’ वय्कलं धयादी ।

किंग्स कलेज लन्दनया पचेका पार्दोया कथं अकुस सम्झौतां थ्व क्षेत्रय् पश्चिमी शक्तियात अप्वयेका बी । थुकिं हिन्द प्रशान्त क्षेत्रय् चीनया व्यवहारयात नियन्त्रण यायेत नं ज्या याइगु बिचाः वय्कःया दु ।
थ्व सम्झौतां यानाः अस्ट्रेलियायात नं परमाणु शक्तिसम्पन्न पनडुब्बी दुगु छुं देय्तय् पुचलय् दुथ्याकाबी । थज्याःगु शक्ति दुगु देय् अमेरिका, बेलायत, फ्रान्स, भारत व रुस जक खः ।
परमाणु पनडुब्बी तसकं तेज जुइ, अले पारम्पारिक पनडुब्बीयात स्वयां थ्व पनडुब्बीयात काचाक्क लुइके नं फइमखु । थ्व पनडुब्बी महिनौं तक लखय् दुने च्वनेफु, अले ताःहाकःगु दूरीया मिसाइल कयेफुसा तसकं झ्यातुगु हतियार नं क्वबिया यंकेफु ।

वाशिंगटनया स्टिमसन सेन्टर्स इस्ट एशिया प्रोग्रामया सह निर्देशक युन सनं बिबिसीलिसे खँ ल्हासें धयादी, ‘थ्व परमाणु पनडुब्बी दत धायेवं अस्ट्रेलिया चीन स्वयां ताकतवर ला जुइगु मखु, तर थुकिं थ्व क्षेत्रया सन्तुलन धाःसा हिलाबीफु ।’

विश्लेषकतय् कथं थ्व पनडुब्बी अस्ट्रेलियायाके दुगु धयागु मतलब थ्व क्षेत्रय् अमेरिकाया प्रभाव नं अप्वइगु हे खः । तर थुकिया लिच्वः धाःसा अस्ट्रेलिया व चीनया स्वापूतिइ लाइगु पक्का दु । थ्व सम्झौतां थुपिं निगू देय्या स्वपुतिइ विषया ज्या याइ । अकुस सम्झौता लिपा चीनया सरकारी मिडिया ग्लोबल टाइम्सं ला अस्ट्रेलिया चीनया दुश्मन जुल धकाः तकं च्वेधुंकूगु दु ।

बिबिसीपाखे‌

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS