जनगणनाय् नेपालभाषा मखु, नेवारी भाषा

राष्ट्रिय जनगणना वंगु भाद्र २५ गतेनिसें सुरु जूगु दु । थ्व झिंनिक्वःगु राष्ट्रि«य जनगणना खः । न्हापालिपासिबें नं थुगुसीया जनगणनायात यक्वसिनं चासो तःगु दु । नेवाःतय्सं नं अप्वः हे चासो तयाच्वंगु दु । विशेष याना नेवाःतय्गु भाषा व धर्मया सवालय् यक्व सरोकार क्यनाच्वंगु दु । नेवाःतय्सं थःपिनिगु भाषाया सवालनिसें धर्मया सवाल गम्भीर जुइमाः धकाः सः नं तया वयाच्वंगु दु । थुगुसी जूवनाच्वंगु राष्ट्रि«य जनगणनापाखें यक्व कथंया विवरण तयार यायेत्यंगु खनेदु । उकिया नितिं गणकतय्सं यक्व कथंया खँ न्यनी ।

स्वयेबलय् गुलि जक कनेमाःगु धकाः तकं तायेकेफु । तर उमिसं न्यनीगु न्ह्यसःया लिसः सही कथं दुथ्याके मफुत धाःसा उकिं तःधंगु लिच्वः लाइ । जनगणनायात बेवास्ता यात धाःसां थःगु ब्यक्तिगत जीवनय् ला खास लिच्वः लाइमखु तर समुदायया ल्याखं धाःसा तःधंगु लिच्वः लायेफु । जनगणना धइगु मात्र मनूतय्गु गणना अर्थात मनूत ल्याः खायेगु जक मखु ।

जनगणना धयागु कर कायेगु नितिं, व्यक्तिगत विवरण कयाः कन्हय् वनाः समस्या वयेकाबीगु अले राज्य खनाः ग्याना जुइमालीगु अवस्था नं वयेफु धकाः यक्वसिनं तायेकेगु यानाच्वंगु दु । उकिं जनगणनायात बेवास्ता याइपिं नं मदुगु मखु । तर छता खँ छु थुइकेमाः धाःसा राष्ट्रि«य जनगणना धयागु ब्यक्तिया निंतिं मखु थ्व समुदायया नितिं खः अले राज्यं नीति निर्माण यायेगु नितिं छगू आधार दयेकेगु नितिं खः धकाः थुइकेमाः ।

गथेकि थुगुसी भाषा आयोगपाखें वागमती प्रदेशय् सरकारी कामकाजया भाषा नेवारी भाषा अर्थात नेपालभाषा नं जुइ धकाः सिफारिस यायेगु ज्या गुगु कथं यात थ्व धइगु न्हापाया जनगणनाया तथ्यांकया आधारय् खः । अबले जनगणनाय् नेवाःत म्हो खनेदुगु जूसा नेवाः भाय् बागमती प्रदेशया सरकारी कामकाजया भाय् नेवाः भाय् यायेमाः धायेफइमखु । थ्व ला छगू उदाहरण जक खः । राज्यया हरेक नीति निर्माण याइगु इलय् व हे जनगणनाया आधारय् याइ धकाः थुइकेमाः । उकिं थ्व छगू देय्या नीति निर्माणया तःधंगु आधार खः धकाः थुइकेमाः ।

राष्ट्रिय जनगणना याइबलय् सहि तथ्यांक मजुल धकाः न्ह्याबलें नं नेवाःत नाप नापं आदिवासी जनजातिय्सं धायेगु यानाच्वंगु दु । थुकिया मूल कारण धयागु नेवाःतय्गु सहि तथ्यांक मवःगुलिं खः । आबंलि जनगणनायात सहि तथ्यांक मखु धकाः धाये म्वायेक नेवाःतय्सं थःथःगु कथंया भूमिका म्हिताः जनगणनाय् वास्तविकता पिब्वइगु कथंया नितिं माःगु कथंया अभियान न्ह्याकेमाःगु अवस्था दु ।

वंगु भदौ ३० गतेनिसें सुरु जूगु जनगणनाया झ्वलय् हे फुक्क कथंया न्ह्यसःत न्यनेत गणकत थःथःगु छेँय् वइगु जुल धकाः मनूतय्सं थुइकाच्वंगु दु । तर बास्तविकता व मखु । भदौ ३० गतेनिसें असोज १८ गते तकया न्हापांगु चरणया जनगणनाय् मूल रुपं गणकत मखु सुपर भाइजरत वइगु खः । उमिसं विषयया ल्याखं छेँया विवरण, कृषिया विवरण, परिवारया विवरण, बालं च्वनाच्वंपिनिगु धलःनिसें बैंकया सवाल जक न्यनाः भरेयाइ ।

सुपरभाइजरपिंसं छेँया विवरण कथं छेँ ग्वःतँ दु अर्थात गपाय् जाः ? गुलि पुलांगु ? छेँ प्रयोग याइपिं सु सु ? गुलि परिवार च्वनी ? भुतू ब्यागलं ब्यागलं गुलि दु ? छेँय् च्वनीपिं मुक्कं याना गुलि दु ? छेँजःया मुलीया नां, छेँ नापं कृषि प्रयोगया निंतिं गुलि जग्गा दु ? वस्तुत दु कि मदु ? सा, म्येय्, दुगु, खा, हेँ नापं खिचात तकं दु कि मदु ? दुसा गुलि दु ? सरकारी अनुदान कयाः छेँ दनागु खः ला कि मखु ? छेँ जःपिं मध्ये गुलिसिया बैंक खाता संचालनय् दु ? व्यावसायीक शिक्षा वा तालिम काःगु दु कि मदु ? वित्तिय संस्था बाय् बैंकय् ऋण दु कि मदु धइगु सवाल तकं विवरणय् दुथ्याकेगु याइ । थ्व धइगु पूवंक विवरण कायेगु नितिं न्हापांगु चरणया ज्या खः ।

न्हापांगु चरणया जनगणना क्वचाये धुंकाः कार्तिक २५ गतेनिसें मंसीर ९ गते तक निगूगु चरणया विवरण कायेत छेँय् छेँय् वइ । अबले धाःसा गणकत हे वइगु खः । इमिसं व्यक्तिगतनिसें परिवार नाप स्वापू दुगु विषययात दुथ्याकी । शिक्षानिसें लजगाः, मोबाईलनिसें कम्युटर प्रयोग अले गज्वःगु छेँ खःनिसें त्वनेगु लः गन वयाच्वंगु तकं न्यनी । वासिन मेसिनंनिसें सवारी साधन छु छु दु ? उलि जक मखु छिगू भुतूया नितिं छ्यलीगु इन्धन छु खः ? छुकिं मत च्याकीगु ? छिगू चःबि गज्याःगु खः धकाः तकं न्यनी ।

दच्छिया दुने सुं छेँजःपिं सिइगु दुसा इमिगु बारेनिसें छेँजःपिनिगु व्यक्तिगत विवरण तकं न्यनी । शैक्षिक विरणनिसें गुलि मचा बुइकागु दु ? गुलि दँ दत धइगु खँनिसें हरेक सवाल न्यनी । जात बाय् जातीया नां छु खः ? पुर्खाया भाषा छु खः ? मातृभाषा छु खः ? निगूगु भाषा छु खः ? धर्म छु खः ?

थथे यक्व कथंया खँ न्यनाः विवरण कायेगु याइ । उकिया नितिं येँ महानगरपालिका नापं येँ जिल्लाया छुं छुं जिल्लाय् धाःसा ट्याबलेट ज्वना वयाः विवरण भरेयायेगु याइ । मेमेगु थासय् न्हापा थें हे फारम ज्वनावयाः भरे याइगु खः । परम्परागत रुपं हे राष्ट्रि«य जनगणनाया फारम भरे याइ । उकी सुयागु नं ल्हाःचिं नं आवश्यकता जुइमखु । थ्व गोप्य हे छगू कथं जुइ । अले समुहगत रुपय् जक तथ्यांक पिहां वइगु खः । थुगुसी कोड नम्बर दइ अले कोड नम्बर च्वःगु हे आधारय् जनगणनाया विवरण भरे यायेगु खः ।

थुगुसी नेवाःतय्गु दथुइ थःगु मांभाय्, पुर्खाया भाय् नेपालभाषा धकाः च्वकेगु ला कि नेवारी भाषा धकाः च्वकेगु धइगु सवालय् छगू कथंया बहस जुयाच्वंगु दु । फोरमया विवरणय् कोड नम्बरं भरे यायेमाःगु जुयाः कोड नम्बर कथं नेपालभाषा धकाः मदु । तथ्यांक विभागं तयार याःगुलिइ नेवारी भाषा धकाः हे दु । उकिं नेवारी भाषा धकाः भरे यात धाःसा व नेवाःतय्गु भाषाया धलखय् लः वनीगु निश्चित दु । तर नेपालभाषा धकाः छिं च्वकेत स्वल धाःसा व धइगु अन्य भाषाय् लाःवनीगु अवस्था दु । उलि जक मखु नेपालभाषा धकाः च्वइगु इलय् गणकतय्सं नेपालया थासय् नेपाली यायेत थाकूगु विषय मखु । इकार छगू जक तयेवं गाः । उकिं याना नेपालभाषा धकाः धाल धाःसा उकिं कन्हय् वनाः नेवाःतय्गु भाषा ल्हाइपिनिगु ल्याः म्हो जूवनीगु संभावना दु ।

आः नेवारी भाषा धकाः उल्लेख जूसां कन्हय् राष्ट्रि«य जनगणनाया पूवंक विवरण पिहां वये न्ह्यः नेवारी भाषा धइगु थासय् नेपालभाषा धकाः पिकायेमाल धकाः सः तये फइ । मखुसा मेगु जनगणनाय् जूसां नेपालभाषा धकाः दुथ्याके फइ । तर नेवारी भाषा धकाः मतल धाःसा ल्याः हे उखेथुखे लाःवने फु । उकिं थुगु खँ गम्भीर जुइमाः । भावनां जक ज्या जुइमखु । थुगु खँय् सकल सचेत नेवाःत ब्यापक रुपं सहलह ब्याका वनेमाः । अ

थे हे नेवाः खलःपुचःनिसें नेवाः अभियन्ता व नेतृत्व तकं गम्भीर जुया थुगुसी नेवाःतय्सं थःपिनिगु पुर्खाया भाय् नेवारी भाषा, थःगु मांभाय् नेवारी भाषा धकाः तयेकेमाः । नापं निगूगु भाय् धइगु थासय् बागमती प्रदेशयापिं नेवाःतय्सं तामाङ भाय् अले तामाङतय्सं नेवारी भाय् धकाः तयेकेगु नापं मेमेगु प्रदेशयापिंसं नं थःपिनिगु आदिवासीया भाषायात हे निगू भाय्या रुपय् दुथ्याके फत धाःसा उकिं नेपाःया जनजातितय्गु मातृभाषा ल्हाइपिनिगु ल्याः अप्वः क्यनेफइ धकाः थुइकेमाः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS