वइला अफगानिस्तानय् शान्ति ?

दाऊद आज्मी, बिबिसी

अमेरिका थौंकन्हय् अफगानिस्तानं थः सेना लित हयेगु खँय् गम्भीर दु । अमेरिकी सेना अफगानिस्तानय् ल्वानाच्वंगु ताःई लिपा युद्ध क्वचायेकेगु खँय् गम्भीर जुयाच्वंगु थ्व हे न्हापांखुसी खः । वंगु अक्टोवर निसें आःतकया दुने अमेरिकी अधिकारी व तालिवानया प्रतिनिधि दथुइ न्याक्वः तक तप्यंक वाता जुइधुंकूगु दु, अले याकनं हे निगुलिं पक्ष खुक्वःगु वार्ताया निंतिं आमने सामने जुइग अपेक्षा नं जुयाच्वंगु दु ।
न्याक्वः तक जूगु वार्ताया मू विषय थ्व जूगु दु कि अमेरिकी सेना अफगानिस्तानय् सुरक्षित व शान्तिपूर्वक पिहां वनेगु जुइ, उकिया पलेसा विद्रोहीतय्सं थ्व ग्यारेन्टि बीमाः कि अफगानिस्तानया जमीन पिनेया विद्रोहीतय्सं छ्यलीमखु, न त थ्व विद्रोही पक्षय् विश्वयाया निंतिं खतरा जुइ ।

तालिवानं अमेरिकाय् जूगु ९/११या आक्रमणकारी अलकायदायात शरण बिउगु कारणं अमेरिकी नेतृत्वया गठबन्धनं सन् २००१ य् तालिवान विरुद्ध आक्रमण याःगु खः । अफगानिस्तानय् युद्धविराम यानाः शान्ति बहाली यायेगु उलि अःपुगु ज्या धाःसा मखु । शान्ति बहालीया निंतिं यायेगु सहमति हे दकलय् तःधंगु मुद्दा जुयाच्वंगु दु । कतारया राजधानी दोहाय् जूगु अमेरिका व तालिवान दथुया वार्ता थ्व मुद्दायात ल्ह्वनेगु पलाः जक खः, गुकिया लिच्वः छु वइ धयागु अझं सुनिश्चित मदुनि । थ्व सहमति चूलाकेगु निंतिं अझ गुलिखे जोखिम व मुश्किलया सामना यायेमालि तिनि ।

तालिवान वार्ताय् च्वनाच्वंसां अफगानिस्तानय् देन्यंकं अझं लगातार युद्ध जुयाच्वंगु हे दनि । आः नं सन् २००१ या तुलनाय्अ फगानिस्तानया तःधंगु ब्व अझ नं उमिगु हे नियन्त्रण दनि, अले अन उमिगु प्रभाव नं अप्वया वनाच्वंगु दु । अफगान विद्रोहीतलिसेया लगातारया ल्वापु लिपा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पं आः युद्धविरामया निंतिं तयार दुगु खनेदयाच्वंगु दु । अमेरिकी अधिकारीतय् कथं थकिया मू कारण अमेरिकां अफगानिस्तान युद्धया निंतिं जक दँय् ४५ अर्ब पाउण्ड खर्च यायेमालाच्वंगुलिं नं खः ।

अमेरिकां छुं ई न्ह्यव जक थ्व संकेत बिउगु दु कि याकनं हे १४ हजार अमेरिकी सैनिक लितयंकेगु जुइ । अमेरिकाया थ्व संकेत सकसितं अन्यौलय् लाका बिउगु ला द हे दु, लिसें तालिवानयात तकं अजू चायेकाबिउगु दु । आःया वार्तां अमेरिका व तालिवान दथुइया मू मू समस्या ज्यंकूसां अझ नं अफगान दुने यक्व हे अज्याःगु दुसुलाच्वंगु मुद्दात ल्यना च्वंगु हे दइ, गुकियात समाधान याये माःगु जुइ । थुकी छगू युद्धविराम नं मू मुद्दा जुइ । थुकिया लिसें सरकार व विद्रोही दथुइ संवादया स्थिति ल्यंकातयेगु हाथ्या नं दनि । थुकिया निंतिं दकलय् महत्वपूर्ण खँ सरकारया गठन न्हूगु कथं यायेमाली, अले पूवंक न्हूगु हे राजनीतिक ढाँचायात आकार बीमालीगु जुइ ।

यदि सकतां खँ बांलाना वन धाःसा युद्धविराम लिपा थ्व दँया अन्त तक न्हूगु ढंगं चुनाव जुइ, गुकी तालिवानं नं ब्वति काइ । तर थ्व धाये जुइ लाकि जुइमखु, आः थथें धायेफइगु अवस्था मदु । गुबलय् तक पूवंक युद्धविराम जुइमखु, या छुं हद तक जुइमखु, उबलय् तक चुनावय् गडबडी जुइगु आशंका दया हे च्वनी । राजनीतिक उथलपुथलया आशंका दयाच्वनी, गुकिं यानाः शान्ति प्रक्रिया कमजोर जुइफु । राजनीतिक अस्थिरता अप्वयेफु ।

सत्ताय् बाँडफाँट यायेफइ ला ?

थ्व सन्दर्भय् खँ ल्हायेगु खःसा यक्व हे परिस्थिति व यक्व हे विकल्प दु । दकलय् न्हापां ला निर्णय तहय् दुपिंं राष्ट्रपति चुनाव सुनियोजित ढंगं जुइगु अवस्था ब्वलंकेमाः । खय्त ला सेप्टेम्बरया अन्त तक जुइमाः चुनाव आः छुं ई लिछ्यायेधुंकूगु दु । यदि चुनाव स्वयां न्ह्यव छुं शान्ति सम्झौता मजुल धाःसा काबुलय् न्हूगु सरकारया निंतिं तालिवान लिसे शर्तसहित वार्ता यायेफइ ।

तालिवान सरकारय् वनीगु विकल्प

छगू अस्थायी तटस्थ सरकार वा गठबन्धन दयेकेगु, गुकी तालिवान नं दुथ्यायेमाः, आःया अवस्थाय् थ्व नं छगू विकल्प जुइफु । अमेरिकी सैनिक वनेधुंकाः अन्तरिम सरकार ल्ययेगु निंतिं विधानसभायात सःते नं फु । थ्व बाहेक तालिवानया सहभागीताय् अफगान सैनिक, प्रमुख शक्ति व जःलाखःला देय्या समन्वयय् नं अन्तरिम सरकार दयेकेफइ । तालिवानया नेतातय्सं आः मू धारय् वयेत व चुनावया तयारी यायेत छुं ई आवश्यक तायेकाच्वंगु अवस्थाय् थ्व नं बांलाःगु विकल्प जुइफु ।

वार्तां शान्ति मवल धाःसा

सन् १९७९ य् सोभियत संघं अफगानिस्तानय् आक्रमण याःगु खः । थ्व लिपा देशय् युद्धविरामयात कयाः तःगू सम्झौता जुयधुंकूगु दु, गुगु अप्वः धयाथें अप्रभावि हे सावित जुल । शान्तिया निंतिं तःक्वः कुतः जुल, तर फुक्कं विफल हे जुल । उकिं आः नं न्हापा थें हे शान्ति प्रक्रिया असफल जुइगु सम्भावना नं उतिकं हे दु ।

यदि शान्ति बहाल यायेमफुत धाःसा यक्व सम्भव दुकि युद्ध आः थें हे न्ह्यानाच्वनी, अले अफगान सरकारया अस्तित्व विदेशी ग्वालिमिपाखे हे निर्भर जुयाच्वनी, विशेष यानाः अमेरिका पाखे ।

सन् १९८९ य् सोभियत सेना लिहां वनेधुंकाः काबुलय् मस्के समर्थित सरकार स्वदँ तक चले जुल । तर १९९२ इ गृहयुद्ध जुइवं थुकिया पतन जुल । यदि आः नं थज्याःगु खँय् गम्भीरपूर्वक ध्यान मबिल धाःसा हाकनं नं थज्याःगु हे अवस्था नं वयेफु । गृहयुद्धं यानाः न्ह्यःने वःगु

तालिवानं सन् १९९६ य् काबुलय् कब्जा यानाः अफगानिस्तानय् थःगु शासन सुरु याःगु खः, गुकियात सन् २००१ य् अमेरिकी नेतृत्वया सैन्य गठबन्धनं आक्रमण यानाः तालिवानयात सत्ताच्युत यानाबिल । यदि छुं शान्ति सम्झौता मजुल धाःसा तालिवान पाखें हाकनं सत्ता कब्जा यायेगु कुतः जुइफु ।अय्सां आः शान्तिया निंतिं जुयाच्वंगु कुतःया आधारय् छु तक धायेफइ धाःसां तालिवान अफगानिस्तानय् न्हूगु ढंगं सत्ताया भागिदार जुइफु । थुकिया मतलब जुइ, लडाइया अन्त व छगू समावेश अफगान सरकारया गठन । तर थ्व विकल्प उलि अःपु धाःसा मजू ।तर चिन्ता छु दु धाःसां यदि शान्तिया लँपुइ न्ह्याःमवन धाःसा लिपा झन अराजक जुयाः हिंस्रक चरमपन्थी पुचः ब्वलनेगु मौका वइ, थुकिं भविष्यय् झन जक चुनौति अप्वयेकाबी ।

थुकिं गय् यानाः पार लगे जुइ ?

इतिहास साक्षी दु कि वार्ता यायेगु, सम्झौताय् हस्ताक्षर यायेवं थ्व खँया ग्यारेन्टि बिल्कुल हे मदु कि संघर्षया शान्तिपूर्ण हल जुइ, थ्व ला न्हापांगु पलाः जक जुइ ।अफगानिस्तानया निंतिं दकलय् तःधंगु चुनौति धयागु हे सम्झौतायात कार्यान्वन यायेगु व कार्यान्वयनया निंतिं माःगु तन्त्र स्थापना यायेगु । तर आः छगू जक गलत पलाखं नं बांलाःगु ह्वःताः त्वाःदःवनेफु । थ्व प्यंगू दशक तकया युद्धया समाधान मालेगु ह्वःताः खः, थुकिया लबः काये हे फयेकेमाः, अथें सितिकं छ्वयेमजिउ, मखुसा भविष्यय् थुकिया लिच्वः झन खतरनाक जुइ ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS