मांभासं शिक्षाय् येँ महानगरपालिकाया ग्यसुग्यंगु पलाः

राजेन्द्र महर्जन

राजनैतिक इच्छाशक्ति व राजनैतिक चेतना दनकि तिनि क्रान्तिं माःगु लँपु लिइ । सायद थौं थ्व खँ बुलुहुं पूवनाच्वंगु खनेदया वःगु दु । स्थानिय पाठ्यक्रमयात मातृभाषां ब्वंकेगु व्यवस्था थुकिया दसुकथं कायेछिं ।

मास्टर जगतसुन्दर मल्लं मांभासं शिक्षा कायेदःसा÷बिइफःसा ब्वमिपिंंसं याकनं सयेका कायेफइ धाःगु नं शताब्दी पुलेधुंकल । मांभासं आखः ब्वंकेगु अभियानया आदि सायद वय्कः हे जुइमाः । तर थौं ताःई लिपा तिनि उगु अभियानय् पलाः च्वयेकेगु ज्या जूगु दु । थ्व पक्का हे लसताया खँ जुल । सकल मातृभाषी जनताया निम्तिं थ्व छगू गौरवया विषय जूगु दु । थ्व भाषिक आन्दोलन व आन्दोलितपिं झी सकसियां निंतिं छगू ज्वःमदुगु उपलब्धी जूगु दु । उकिसनं नेपालभाषी जनताया निंतिं अझ तःधंगु उपलब्धि जूगु दु ।

लिच्छवीकाल व मल्लकालया प्रशासनिक भाय् नेपालभाषा शाहकालय् वयाः उपेक्षित जुल । खय्तला प्रा. माणिकलाल श्रेष्ठं नेपालभाषा थुकिया उत्पत्तिकालंनिसें हे उपेक्षित व क्वत्यलातःगु भाय् कथं न्ह्यब्वयादीगु दु । थुगु भाय् राणाकालय् वयाः मिखा बागलं हे स्वये मयःगु भाय् कथं व्यवहार जूगु खँ नेपालभाषां साहित्य च्वःगु हुनिं कवि चित्तधर “हृदय”, सिद्धिचरण श्रेष्ठपिंत ज्वनाः कुना ब्यूगु ज्याखं सिइदु । क्वत्यत्यंं सिइजक मफयाच्वंगु नेपालभाषाया लिसेलिसें देय्या मेमेगु भाषायात म्वाःम्वाकं मि तयेगु कुतः पञ्चायती व्यवस्थां यात । महेन्द्रीय राष्ट्रवादं छगू भाषा, छगू भेष नीति ज्वनेवं इतिहासया राज्यभाषा नेपालभाषा गंका छ्वयेगु कुतः जूवन । भाषिक रुपं क्वत्यला यंकेवं नेपालभाषी जनतां विरोध यायेगु शुरु जुल । पञ्चायतया विरुद्धय् जुयाच्वंगु आन्दोलनय् भाषिक आन्दोलन नं ल्वाकज्याज्यां वन ।

नेवाःतय्त राजनैतिक रुपं क्वत हयेत भाषा हे ल्वाभः जूवन । भाषिक अधिकारसहितया मुद्दा ल्ह्वनां स्वनिगःया जनता सतकय् कुहां वयेवं पञ्चायती व्यवस्था क्वःदल । विडम्बना देशय् व्यवस्था हिल तर भाषिक उत्पिडन महिउ, ज्यँुका त्युँ । व्यवस्था हिल तर शासकया चेतना महिउ । थ्व परिस्थिति थौं गणतन्त्रया इलय्तकं न्ह्यानां तुं च्वन । तर ग्रहणया इलय् नं तिमिला जःखः उकिया जः त्वइ धाःथें थौं मातृभाषां शिक्षा बिइमाःगु अधिकारया सः न्यनेगु कुतः स्थानिय सरकारपाखें जूगु दु । थ्व लसताया खँ खः ।

नेपाल सम्बत ११४०÷११४१ नेपालभाषा ल्हाइपिं स्वनिगःया जनतायात उपलब्धिया दँ जूगु दु । छगू कथं शदिया माग थौं पूवंगु दु । नेपाःया संविधान २०७२ य् व्यवस्था जूकथं येँ महानगरपालिकां येँ महानगरया दुनेया फुक्क सार्वजनिक व संस्थागत विद्यालययात थ्व हे शैक्षिक सत्र २०७७ सालंनिसें अनिवार्य रुपं स्थानिय विषय स्थानिय भाषं ब्वंकेत उजं बिइधुंकूगु दु । थुकिया निंतिं येँ महानगरपालिकां ११४० (२०७७) स स्थानीय विषयवस्तुत कःघानाः “येँ देय् म्हसीके” नांया पाठ्यक्रम तयार याःगु खः ।

पाठ्यक्रमय् ८० ब्व येँ महानगर दुनेया व स्वनिगःया २० ब्व विषयवस्तु कःघानातःगु दुसा मुक्कं १० गू विषयवस्तु दुथ्याका तःगु दु । थुकिया हे लिधंसाय् १ गू तगिंनिसें ४ गू तगिंतकया सफूया उलेज्या जुइधुंकूगु दु । शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री कृष्णगोपाल श्रेष्ठ, मेयर विद्यासुन्दर शाक्य, उप–मेयर हरिप्रभा खड्गी श्रेष्ठया ल्हातं उगु सफूया उलेज्या जूगु खः । आधारभूत तह (१ निसें ८ गू तगिं) तक ब्वंकेगु व्यवस्थाया निंतिं येँ महानगरपालिकां थःम्हं हे तलबया व्यवस्था यायेगु भाला कुबियाः १७२ म्ह प्रशिक्षण सहायकया निंतिं दरखास्त आह्वान यानाः प्रयोगात्मक व अन्तर्वार्ता कायेगु ज्या पूवंके धुंकूगु दु । थ्व ज्याया निंतिं मेयर विद्यासुन्दर शाक्य, उप–मेयर हरिप्रभा खड्गी अले येँ महानगरपालिका शिक्षा विभागया फुक्क कर्मचारीपिंत सुभाय् देमछासें मगाः । लिसें मांभासं शिक्षा बिइगु थुगु पलाः देय्या फुक्क महानगरपालिका, उपमहानगरपालिका, नगरपालिका व गाउँपालिकाया निंतिं दसु जुया बिउगु दु ।

मांभासं शिक्षा कायेदइगु अधिकारया प्रत्याभूति जुइधुंकाः आः झीगु भूमिका धइगु छु जुइमाः उकियात दुवालेगु कुतः जुइमाः । राणाकालय् च्वये मदइगु हुकुम व पञ्चायतया भाषिक एकाधिकारं सुकुचिनावंगु नेपालभाषा व नेपालभाषां खँ ल्हाइपिनिगु मनोविज्ञान चिरे यानाः उमित थःगु भाय्प्रति मतिना ब्वलंके बीत झीत अझं छुं ई काइतिनि । थौं मांभाय् स्यनेत मांपिनि लज्या चाः । थुकिया द्वपं स्वयम् मांपिंजक मखु राज्य नं खः । भाय् न्हंकेगु लँपुइ राज्यं ना?गु नीति जिम्मेवार जूगुलिं उकिया क्षतिपूर्ति नं राज्यं हे बिइमाः । सायद आः व न्हि वःगु दु । आः प्रत्येक मांपिंके भाषिक जागरण थनेकथं मांभासं शिक्षाया मू थुइकेया निंतिं जनजागरणया ज्याझ्वःत न्ह्याकेमाः । उकिया निंतिं माःगु बजेटया व्यवस्था यानाः नेपालभाषां शिक्षा बीगु निंतिं जानाच्वंगु थीथी खलः पुचःतय्त छेँय् छेँय् वनाः मांभाषं थः मस्तय्त शिक्षा बीगु निंतिं चेतना थनेगु व हःपाः बीगु ज्या न्ह्याकेत पलाः छिकेमाः । वहे पलाः राज्यं ब्यूगु क्षतिपूर्ति व पश्चाताप यायेगु लँपु जुइफु ।

छगू खँ छु नं ल्वःमंके मज्यू धायेबलय् येँ महानगरपालिकां मांभासं शिक्षा बीगु ग्वसाः न्ह्याकेन्ह्यः मचातगिमय् मांभासं शिक्षा बीत नीजि क्षेत्रं बियावःगु योगदान । लिसेलिसें मातृभाषां मस्तय्त ब्वंका वयाच्वंगु नीजि क्षेत्रं ब्वनेकुथिया संरक्षण व सम्बद्र्धन यायेगु कुतः स्थानिय सरकारं यायेमाः । येँ महानगरपालिका दुनेया जगतसुन्दर ब्वनेकुथि, मोर्डन नेवाः इंगलिस स्कुल अथे हे काठमाडौं नेवाः किन्डरगार्टेन थेंजाःगु मातृभाषा, संस्कृति, सम्पदा संरक्षणया लँपुइ पलाः न्ह्याकाच्वंगु ब्वनेकुथिया भविष्ययात नं बिचाः यासें कानुनसम्मत ढंगं सुनिश्चित यायेगु लँपुइ स्थानिय सरकार न्ह्यचिलेमाः ।

येँ महानगरपालिकां थःगु लागा दुनेया ब्वनेकुथिइ स्थानिय विषय मातृभाषां ब्वकेगु कुतःयात न्ह्याक्व च्वछाःसां मगाः । थौं येँ महानगरपालिका देय्या राजधानीया नगरपालिका जूगु हुनिं मेगु ७६ गू जिल्लाया मनूतय् मंकाः महानगर पालिका जूगु दु । र्थौस्वयाः २० दँ न्ह्यः व आः स्वयेगु खःसा येँ महानगरपालिका दुने यक्व कथं ह्यूपाः वयेधुंकल । २० दँ न्ह्यः येँ महानगरपालिकाया यक्व जनता सार्वजनिक व सामुदायिक ब्वनेकुथिइ ब्वनीगु खः । आः परिस्थिति पायेधुंकल । थौंकन्हय् सार्वजनिक÷सामुदायिक स्कुलय् पिने जिल्लां वयाच्वंपिं गैर नेवाःतय् ल्याः अप्वः जुजुं वनाच्वंगु अवस्था दु । मेखे स्वनिगःया जनता अप्वः धयाथें नीजि स्कुलय् ब्वनाच्वंगु अवस्था । थुज्वःगु अवस्थाय् महानगर पालिकां थःगु नगरपालिका दुनेया फुक्क वडाय् नेपालभाषा विषय ब्वंकेत याःगु थ्व पलाः छगू कथं दुस्साहस हे खः । थुगु पलाःयात गैर नेवाःतसें गुकथं काइ व स्वये ल्यं हे दनि तर महानगरया पलाःयात च्वमछासें मगाः ।

नेपालभाषा शिक्षा न्ह्याकेगु निम्तिं आःया नीतिइ येँ महानगरपालिकांं सार्वजनिक व सामुदायिक स्कुलयात हे जक ध्यानय् तःगु खनेदु । थ्व बांलाःगु खँ खः तर येँया बहुसंख्यक जनता नीजि स्कुलय् ब्वनीगु जूगुलिं नीजि स्कुलय् नेपालभाषा विषय ब्वंकेगु निंतिं नं विशेष सुविधासहितया प्याकेज हयेमाःगु खनेदु । सार्वजनिक÷सामुदायिक स्कुलय् जक शिक्षक दरबन्दीं निसें कयाः फुक्क सुविधात इनेगु तर नीजि स्कूलयात चीरिमांया मस्त थें व्यवहार यानाः सुविधां ब्यागलं तयेवं येँ महानगरपालिकाया नीति निर्णयत पालना याकेत थाकुइफु । नीजि स्कुलयात नं महानगरपालिकां थः भाःपिइमाः अथे हे नीजि स्कुलतसें स्थानीय सरकारयात थः भापीकेगु ज्याझ्वःत पित हयेमाः । फुसा नेपालभाषा स्यनामिया व्यवस्था यानाबीगु मखुसा कर लगायतया खँय् छ्यापं बियाः नेपालभाषा ब्वंकेत हःपाः बीगु महानगरपालिकाया न्ह्यःनेया लँपु जुइफु । थुगु ईया वस्तुस्थितियात ध्यानय् तया महानगरं सार्वजनिक÷सामुदायिक व नीजी स्कुलयात सन्तुलनय् तयेफःसा नेपालभाषा शिक्षायात ताःलाके फैगु खना ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS