जैविक विविधता अध्ययन : छाय् व गुकथं ?

प्रा.डा. धर्मराज डंगोल

१. अनुसन्धानया अवधारणा
जैविक विविधता छु खः ? : प्राण दुगुयात जैविक धाइ । वनस्पतिया म्हय् प्राण दु जनावरतय्के नं प्राण दुगुलिं वनस्पति नं जैविक खः, जनावरत नं जैविक खः । छुं नं थाय्यागु थ्व जनावर व वनस्पतिया भिन्नता हे जैविक विविधता खः । थ्व भिन्नता वंशानुगत भिन्नता जुइफु । प्रजातिया भिन्नता जुइफु, नापं पारिस्थितिक प्रणालिया भिन्नता जुइफु । छगू हे प्रजातिया दुने झीसं भिन्नता खनाच्वंगु दु । गथेकि वा (धान) प्रजाति दुने नं झीसं पुवा धाइ, वासमति धाइ, ताय्वा धाइ, अले मार्सि, मनसुली आदि आदि धाइ, थुपिं फुक्क वा प्रजातियागु वंशाणुगत भिन्नता खः । जाति दुनेया भिन्नतायात प्रजातिया भिन्नता धाइ । गथेकि जाति ओराइजा (इचथशब) या दुने वा व जंगली वायात प्रजातिया भिन्नता धाइ । उथें तुं छगू थासय् पुखु दइ, जंगल दइ, बस्ति दइ, मैदान दइ । थ्व पुखू, जंगल, बस्ति व मैदानत पारिस्थितिक प्रणालीया विविधता खः ।

जैविक विविधताया अनुसन्धान छाय् यायेगु ? :

जैविक विविधताया अनुसन्धान यात कि झीसं यानागु थासय् छु छु पारिस्थितिक प्रणालीत दु, प्रजातिया भिन्नता नापं बंशाणुगत भिन्नता झीसं सिइ । व दुगु जैविक विविधतापाखें मनूतय्त छु सेवा प्रदान जुयाच्वंगु दु धकाः सिइके फइ, वनस्पति व जनावरया वातावरणलिसे छु सम्बन्ध छु धकाः न सिइके खनी । थथे सिइकाः थुइकाः झीसं जैविक विविधता व वातावरण संरक्षण यायेत पलाः न्ह्याके फइ ।
अनुसन्धान गथे यानाः यायेगु ? : जैविक विविधताया अनुसन्धान स्कूलं याकेगु खःसा झीसं स्कूलयापिं विज्ञान शिक्षकपिंत तालिम बिइगु यायेमाः । अले जैविक विविधताया अनुसन्धान यायेगु तरिका विद्यार्थीपिन्त स्यना बिइगु । .विद्यार्थी व शिक्षक जानाः नगरपालिका वा गाउँपालिकाया छगू निगू अथवा फुक्क वडाय् विद्यार्थी वनाः वनस्पति व जीवजन्तु संकलन व अध्ययन यायेगु । संकलन याःगु नमूनात सुुरक्षित यानाः स्कूलय् संग्रहालय दयकेगु व सरंक्षण यायेगु यायेमाः । छु छु वनस्पति व जीवजन्तु छु छु ज्याय् वा छ्यलाच्वंगु दु धकाः ज्ञान दुपिंके, सीप दुपिंके, प्रविधि दुपिंके स्कूलय् सःताः वा इमिगु त्वालय् वनाः फुक्क खँ च्वयेगु यायेमाः । छु वनस्पति व छु जीवजन्तु गुलि मात्राय् दु, गन दु धकाः नं डाटाबेस दयेकेमाः ।

अनुसन्धान याये बलय् छु छु यायेगु ? :

अनुसन्धान यायेबलय् झीसं याये फइगु जक ज्या न्ह्याकेमाः । व थासय् छु छु वनस्पति दु, वनस्पतिया नमूना संकलन यायेगु । संकलित नमूना छु छु यायेत ज्या लगे जू धकाः स्यूपिंके न्यनेगु, रिकर्ड तयेगु, नमूनायात मस्यंक सुरक्षित यानाः स्कूल, कलेज, विश्वविद्यालयया संग्रहालय तयेगु । नापं व वनस्पति वा जीवजन्तु यक्व दु लाकि भचाभचा जक दु ? गन गन थासय् दु धकाः नं खँ च्वया तयेमाः । थःपिन्सं सिउगु खँ मेपिन्त कनेत च्वसु पिकायेमाः, सेमिनार यायेगु नं ज्याझ्वः न्ह्याकेमाः ।

अनुसन्धान गन गन यायेगु ? :

अनुसन्धान झीसं थःगु हे थाय्बाय्लय् यायेगु यायेमाः । छगू नगरपालिकाया दुने, छगू बनय्, छगू पुखुलिइ, खुसिइ, राष्ट्रिय निकुञ्ज, थीथी थासय् याये जिउ, थःगु आवश्यकता, थःगु स्रोत थुइकाः याये जिउ । स्कूलयागु कम्पाउण्ड दुने, थःगु कःसि, थःगु बुँइ छु छु वनस्पति दु, छु छु जीवजन्तु दु धकाः ज्या न्ह्याके जिउ, अनुसन्धान याये जिउ ।

अनुसन्धान छु उपलब्धी कायेत यायेगु ? :

जैविक विविधताबारे अनुसन्धान यानाः स्कूलय् संग्रहालय स्थापना यायेत । स्कूलयापिं शिक्षक शिक्षिका व विद्यार्थीतय्सं अनुसन्धान यायेगु तौरतरिका सयेकेत । अनुसन्धानया प्रतिवदेन अध्ययन यानाः गन छु छु दु धकाः नगरपालिका वा गाउँपालिकायापिं जनतायात सूचित यायेत । प्रतिवेदनया आधारय् जैविक विविधता विश्लेषण यानाः लेख अभिलेख दयेकाः संरक्षण यानाः तयेत ।
उपलब्धीया अभिलेख गुकथं तयार यायेगु ? : कम्प्यूटर सफ्टवेयरय् डाटाबेस दयेकेगु । वर्ड व एक्सेल प्रोग्रामय् नं डाटा तयाः सुरक्षित याना तयेगु । छगू जक कपि मखु, प्यंगू न्यागू कपि दयेकाः स्कूलय्, कलेजय्, विश्वविद्यालय, नगरपालिकाय् व अनुसन्धान संस्थाय् सुरक्षित याना तयेमा ।

अनुसन्धानया नतिजा छुु कथं इनेगु ? :

अनुसन्धानया नतिजा इनेगुया लागि सेमिनारया ग्वसाः ग्वयेगु । विद्यार्थीपिन्सं व शिक्षकपिन्सं प्रस्तुतीकरण यायेगु । विद्यार्थी, शिक्षक शिक्षिकापिन्सं लेख च्वयेगु, बाखं नं च्वयेगु, पत्रपत्रिकाय् पिकयाः यक्व ब्वनामिपिनिगु ल्हातय् थ्यंका बिइगु । थीथी स्कूूलय् वनाः प्रस्तुतीकरण यायेगु ।

अभिलेखपाखें छु छु फाइदा कायेगु ? :

अभिलेख तया जक तयेगु मखु । अभिलेख थप अनुसन्धान यायेगुत उपयोग यायेगु । विद्यार्थीपिन्स सयेकेगुलि प्रयोग यायेगु, शिक्षक शिक्षिकापिन्सं ब्बनाः सयेकाः विद्यार्थीपिन्त स्यना बिइगुलि प्रयोग यायेमाः । नापं वनस्पति व जीवजन्तु सम्बन्धित लजगाः नापं स्वापू तयेगु यायेमाः । गथेकि वनस्पति सम्वन्धित ज्ञान, सीप व प्रविधियात पर्यटन क्षेत्रय् व मेमेगु उद्यमय् स्वाकेगु यायेमाः ।

२. थ्व अनुसन्धान परियोजनाया प्रगति
थ्व अवधारणा छुं छुं स्कूललिसे कनेगु याना, स्कूलया विज्ञान शिक्षकशिक्षिकापिंलिसें खँ ल्हानाः, थ्व विचारया मर्म व अर्थ थुइकाबिइगु कुतः याना । क्रियटिभ एकेडेमीलिसे खँ मिले जुल । शिक्षकशिक्षिकापिंत तालिम बिइगु ज्या जुल, विद्यार्थीपिंत अध्ययन अनुसन्धान यायेगु विधि स्यनेगु ज्या जुल । नापं कीर्तिपुर नगरपालिकाया उपमेयर सरस्वती खडकाजुं कीर्तिपुर जैविक विविधता अनुसन्धान परियोजना उलेज्या यानादीगु खः । लिपा क्रियटिभ एकेडेमीं कीर्तिपुर जैविक विविधता अनुसन्धान परियोजना ब्रिटिस काउन्सिलयागु इन्टरनेशनल स्कूल एवार्ड त्याकाः जनसेवा स्कूलयात नं पार्टनर यानाः थ्व परियोजना लागू यात । ज्याया झ्वलय् बा-मां, अजाअजिपिंत स्कूलय् सःताः मस्तय्सं वनस्पतिया छ्यलाबुला बारे न्यनाः च्वयेगु यात ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS