ने. सं. ११४६ बछलाथ्व सप्तमी -

करुणामय बुंगद्यःया खँयात कयाः प्रतिक्रिया

जे.एल. स्यस्यः, यल

थ्व हे वंगु शुक्रवाःया शुक्रवाःया तँसापतिइ अप्वः धयाथें करुणामय बुंगद्यःया विषयय् यक्व खँत दुथ्याकाः विशेषांकया कथं च्वयातःगु ब्वनेदुगुलिं लय्ताल धाःसा नापनापं बांलाक अध्ययन अनुसन्धान मयासे थःगु हे पहलं च्वयातःगु खनेदु । थथे जुइबलय् असत्य खँया प्रचार जुइ । झीगु उद्देश्य थथे जुइमजिउ धयागु खः ।

भाजु राजेन मानन्धरजुं ‘छगू उपन्यासया छम्ह हिरो पात्र बुंगद्यः’ धकाः च्वयातःगु खँय् करुणामय बुंगद्यः वोधिसत्व खः, नाथ खलकय् लिपातिनि हःगु धयादिल । थ्व थःथःया आस्थाया दृष्टिकोण खः । गुकथं द्यःयात स्वयेगु धयागु खँय् । थुकी खँल्हाबल्हा यायेगु यक्व ल्यं दनि । हानं मेगु खँ वय्कःयात हिन्दूतय्सं लाफः पिइ धकाः नं धयादिल ।

अथे लाफः पिइपिं हिन्दूत मखु । हिन्दूत ला उदारपिं खः । हिन्दूतय्गु छगू परिवार दुने हे नं शैव, सौर्य, शाक्त, बौद्ध, वैष्णव जुयाः नं धर्म माने याना वयाच्वंगु खनेदु । आतक लाफः सुयातं पिउगु मदु । छं थ्वहे धर्म माने यायेमाः धकाः ककु तियातःगु नं मदु । थुकथं हे उदार जुयाः परापूर्वकालं निसें न्ह्याना वयाच्वंगु धर्म खः –सनातन हिन्दू धर्म ।

अथे धायेगु खःसा जुजु नरेन्द्रदेव हिन्दू खः । अथे हे किरातकाल, मल्लकाल, शाहकाल फुक्क इलय्या जुजुपिं हिन्दू हे खः धाःसां पाइमखु । तर भेदभाव मतः । संकुचित कथं स्वयेगु ज्या मयाः । धार्मिक समन्वयया कथं न्ह्याना वनाच्वंगु झीगु परम्परा खः धयागु थुइकेमाः । भेद यायेगु परम्परा हयेगु बांमलाः । नेपाः जातीय सद्भाव दुगु देय् खः ।

बुद्धया शान्ति भूमि खः । झी नांजाःम्ह इतिहासविद् धनवज्र वज्राचार्यजु, वय्कःयात लिच्छविकालया विशेष ज्ञाता धकाः नं धाइ । वय्कलं च्वयादीगु छपु च्वसु जिके दु । वय्कलं थीथी जुजुपिनिगु धर्मप्रतिया उदार नीतिं हे मेमेगु धर्म नापं बुद्ध धर्म नं संरक्षण जुयाच्वन धकाः च्वयादीगु दु । यलय् तःगूमछि विहार दु ।

अप्वः धयाथें हिन्दूतय्सं दयेकातःगु खनेदु । अथे जूगुलिं हिन्दूं बुद्धधर्मयात थःगु हे धकाः भाःपियातःगु दु । जुजु नरेन्द्रदेवया इलय् चिनिया दूत मण्डल नेपाःवःबलय् नरेन्द्रदेवया कम्मरपेटी बुद्धया मूर्ति अंकित यानातःगु खँ ‘ताङ वृत्तान्त’ धइगु सफुलिइ च्वयातःगु खनेदु । थुकथं जुजुपिनिगु धर्मप्रति उदार नीतिं नेपालय् बुद्धधर्मया संरक्षण जुयाच्वंगुलिं यानाः चिनिया दूत मण्डलं थुइका वन धयागु खनेदु ।

जुजु शिवदेव थः शिवभक्त जुयां नं बौद्धधर्मयात अथे हे उदार जुयाः संरक्षण याःगु निंतिं जुजु शिवदेवयात ‘परमसौगत’ (बुद्धया तःधंम्ह उपासक) धकाः जनतां पदवी बियाः विभूषित याःगु खँ नं वहे धनवज्रया च्वसुइ ब्वनेफु । वय्कलं बुंगद्यःयात बौद्धतय्सं हे जक पुज्यानाच्वंगु खनागुलिं करुणामय बौद्ध संस्कृतिया द्योतक खः धयादिल ।

अथे धायेगु खःसा मनकामनाय् मगः (मगर)तय्सं पुज्यानाच्वंगु दुसा पलाञ्चोक भगवतीइ येँ मखनय् च्वंपिं गुभाजुपिंसं आतक पुज्यानाच्वंगु दु । व द्यःपिं नं बौद्ध संस्कृतिया द्योतक खः ला ? उकिं भेदया खँ ल्हाये बांमलाः धयागु जिगु धापू खः । अथेहे मय्जु मीना वज्राचार्यजुं ‘बुंगद्यः हयेगु निंतिं बन्धुदत्तं याःगु जुक्ति’ धयागु च्वसुइ तान्त्रिक गुभाजु बन्धुदत्त धयातःगु दुसा गनं तान्त्रिक बन्धुदत्त आचाजु धयातःगु खनेदु ।

बन्धुदत्त गुभाजु मखु, आचाजु खः धयागु झीगु पुलांगु गोपालराज वंशावलीइ च्वयातःगु दु । थ्व वंशावली नेवाः लिपि व संस्कृत भासं च्वयातःगु खः । थ्व वंशावलीयात थुइकेत नेपाली संस्कृति व अंग्रेजी भासं इतिहासकार धनवज्र वज्राचार्य व प्रा. कमलप्रकाश मल्लजुपिंसं वि.संं २०४२ सालपाखे अनुवाद यानादीगु खः ।

थ्व स्वयेमाल धाःसा राष्ट्रिय अभिलेखालय् सुरक्षित दु । जिं नं व हे स्वयाः बन्धुदत्त आचार्य (आचाजु) खः धकाः थुइका कया । थुकथं हे ‘सुनां बी हःपाः’ धकाः नं च्वयातःगु च्वसु ब्वना । उकी च्वमिया नां खनेमदु । उकी हःपाः बीगु ज्या यलया परम्परागत ज्यापु त्वाःया ज्यापुतय्सं याइ धकाः च्वयातःगु खनेदु ।

थ्व खँ नं कपोलकल्पित जक हे खः, वास्ताविकता मखु धायेफु । अनुसन्धान मगाःगु खनेदु । छाय्धाःसा उमित धकाः परम्परागत जिम्मेवारी बियातःगु गनं खनेमदु । यल बुंगद्यःया जात्रा जुइबलय् प्यंगू त्वाःया जात्रा जुइ । गाःबहालय् द्यः सालीबलय् अन हे इलाकाय् च्वंपिं न्ह्याम्हेसिनं हःपाः बिउवनेगु अधिकार दु । अर्थात न्ह्यागु जातियात नं अधिकार दु धयागु खः ।

बुंगद्यःया रथ दयेकीबलय् परम्पराकथं नेवाःया दुने थीथी जातियात ज्या बियातःगु गुथि संस्थानया धलःपतिइ खनेदु धाःसा थ्व हःपाःया खँय् परम्परागत धलःपतिइ मदु धयागु झीसं बांलाक सिइकेफु । जिं न्यना व खना कथं गाःबहालय् द्यः सालीबलय् नरेन्द्रमान जोशी (जुजुभाइ) व अथे हे बलराम न्याछ्यों नं तःकःमछि हःपाः बिउगु दु ।

अथे हे नुगलय् (सुन्धारा) द्यः सालीबलय् व इलाकाया भाजुपिं रत्न बहादुर श्रेष्ठ (पाँचा), पूर्णबहादुर अमात्य, खड्गबहादुर श्रेष्ठ, फत्ते श्रेष्ठ व रामबहादुर श्रेष्ठपाखें तःक्वःमछि हःपाः बियाः करुणामय बुंगद्यःया सेवा यानावंगु इतिहास दु । अथे हे लगंख्यःया जात्राय् व इलाकायाम्ह रत्नमान श्रेष्ठ नं तःक्वःमछि हःपाः बिइगु याः ।

लिपा अर्थात १५–२० वर्ष न्ह्यवंनिसें ज्यापु समाजं हःपाः बिइगु धासेलिं मेपिं मेगु जातियापिंसं त्वःतूगु खनेदु । अथे जूगुलिं गाक्क अनुसन्धान मयासे च्वसु च्वयेबलय् धर्म मखु पापं कइ, झीगु संस्कृतिं पूर्वाग्रही खनेदइ । इतिहासयात अन्याय जुइ । अथे जूगुलिं सत्यतथ्य च्वसु च्वयेया निंतिं च्वमि भाजुमय्जुपिंत इनाप यानाच्वना ।