अतिकं लुमंकेबहम्ह भन्ते

#रत्नसुन्दर शाक्य

वंगु ३० चिल्लागा १११९ ने.संं कुन्हु नेपाःया खुम्हम्ह संघनायक जुयाबिज्याःम्ह भिक्षु अश्वघोष महास्थविरं थःगु ९२ दँया जीवन अन्त यानाबिज्यात ।वसपोल १३ तछलाथ्व १०४७ ने.सं. कुन्हु यलया ओकुबहालय् बौ चन्द्रज्योति शाक्य व मां लक्ष्मीमाया शाक्यया चिधिम्ह कायमचाया रुपय् जन्म जुयाबिज्याःगु खः ।

वसपोलया गृहस्थ नां बुद्धरत्न शाक्य खः । वसपोलया केहेँपिं निम्ह दु, उपिं नं बुद्ध शासनय् दुथ्यानाच्वंपिं खः । बुद्धरत्न शाक्यं दकलय् न्हापां खनाबिज्याःम्ह भन्ते खः– भिक्षु प्रज्ञानन्द महास्थविर (ने.सं. १०२०–१११३) । नेपाःया न्हपांम्ह संघमहानायक जुयाबिज्याःम्ह वसपोल भिक्षु प्रज्ञानन्द महास्थविरया रहनसहन, मिलनसारपन, मृदुभाषीपन, शान्त सौम्य व्यवहार व धर्मोपदेश शैली खनाः विशेष प्रभावित जूम्ह बुद्धरत्न शाक्य लिपा वसपोलया हे लँय् बिज्याःगु जुल ।

उबलय् अर्थात ने.सं. १०६१–६२ स बुद्धरत्न शाक्ययात वसपोलया मां लक्ष्मीमाया शाक्यं भिक्षु अमृतानन्द महास्थविर (वि.सं. १९५७–२०४७) या जिममय् लःल्हानाबिज्याःगु खः । उकिं उबलय् बुद्धरत्न शाक्य भिक्षु अमृतानन्द नापं उखेथुखे नं थ्यंक वने खंम्ह जुल । थ्व क्रमय् बुद्धरत्न शाक्य २००० सालया मंसिर शुक्ल सप्तमि शनिवाः कुन्हु भोटे –बनेपा)य् बाबुकाजी उपासकपाखें सम्पन्न याःगु महापरित्राणस येँनिसें भोटे तक न्यासि वनाः थ्यंकःवंगु जुल ।

थुकिं लछि लिपा भिक्षु अमृतानन्द बुद्धरत्न शाक्ययात ब्वनाः कुशीनगरय् बिज्याःगु जुल । अन हे बुद्धरत्नयात ऊ. चन्द्रमणि महास्थविर (सन् १८६७–१९७२) पाखें प्रव्रजित याकाः श्रामणेर अश्वघोष यानाबिज्याःगु जुल । थ्व वि.सं. २००० सालया पौष महिना वा जनवरी १९४४ इस्वीपाखेया खँ खः ।

श्रामणेर अश्वघोष कुशीनगरय् च्वनाः अनया हे छम्ह भिक्षु धर्मरक्षित (सन्१९२३–७७)याके हिन्दीभाय् सयेकाच्वंगु खः । भिक्षु धर्मरक्षित अबलय् पालि साहित्य ब्वनेया निंतिं श्रीलंकाय् वनेगु तयारी यानाच्वंगु खः । थुकिं प्रभावित जूम्ह श्रामणेर अश्वघोषयात नं श्रीलंकाय् पालि साहित्य ब्वंवनेगु प्रबन्ध श्रीलंकाय् हे पालि साहित्यब्वनाः लिहां बिज्याःम्ह भिक्षु महानाम कोविद (वि.सं. १९७४–२०५२) यानाबिज्याःगु खः ।

वसपोलं बुद्धधर्मया स्वरुपयात पुरा मानतावादी धर्मकथं कयाबिज्यासें बुद्धया उपदेशय् मानव जीवन सुथां लाइगु तथ्यत मातुमालाः सरल कथं कृतित तयार यानाः यक्व प्रकाशित यानादीगु दु

उकिं वसपोलपिं निम्हं दक्षिणी श्रीलंकाया संघनायक एवं मातरस्थित महामन्तिन्द परिवेणया प्रधानाचार्य जुयाबिज्याःम्ह भिक्षु धर्मकीर्ति श्री धम्मावास नायक महास्थविर (सन् १८८८–१९४९) थाय् थ्यंक बिज्याःगु खः । वसपोल उगु परिवेणय् सन् १९४४ या अगष्ट ८ कुन्हु या चान्हय् थ्यंकःबिज्याःगु खः ।

श्रामणेर अश्वघोष महामन्तिन्द परिवेणम पालि साहित्य ब्वँब्वं मइ १९४९ स उपसम्पन्न नं जुयाबिज्याःगु जुल । वसपोलया उपाध्याय गुरु धम्मावास नायक महास्थविर हे जुयाबिज्याःगु खः । वसपोल भिक्षु अश्वघोष जुया वना न्हय्दँ लिपा थःगु देशय् लिहां बिज्यात । अवसर खः – तथागतया अग्रश्रावक सारिपुत्र व मौदगल्यायन महास्थविरया अस्थिधातु नेपाल आगमनया इलय् अग्रश्रावकपिनि अस्थिधातु नेपालय् थ्यंगु न्हि खः– ६ नोवेम्भर १९५१ अर्थात २० कार्तिक २००८ कुन्हु ।

बुद्धया अग्रश्रावकपिनि अस्थिधातु स्वनिगःया थीथी थासय् श्रद्धालुपिनि दर्शनार्थ बाछि तक प्रदर्शन यायेधुंकाः २२ नोवेम्भर १९५१ कुन्हु उगु धातुया विदाइ ज्याझ्वः अस्थिधातु स्वागत समितिया अध्यक्ष जुयाबिजयाःम्ह श्री ५ त्रिभुवन वीरविक्रम शाहं महावेधि सभाया उपसभापति डा. माधोराम साफटया ल्हातिइ लःल्हायेधुंकाः पूवंगु जुल ।

धातु आगामनया दिंकुन्हु थेंतुं विदाइ कुन्हु नं सकल नेपाली जनतायात सार्वजनिक बिदा नं नेपाल सरकारं बिउगु खः । थुपिं फुक्कं दृश्य भिक्षु अश्वघोषं मेमेपिं नापं स्वेखंगु जुल, अर्थात वसपोल नं सामेल जुइखंगु जुल । बुद्धया अग्रश्रावकपिनि अस्थिधातुया विदाइ धुंकाः भिक्षु अश्वघोष नं छुं न्हि नेपाल् च्वनाः पासा भिक्षु कुमारकाश्यप –वि.सं. १९८३–२०६८) नापं श्रीलंकाय् तुं लिहां बिज्यात ।

वसपोल अन छुं महिना जक च्वनाः सन् १९५२या अप्रिल महिनाय् (पालि साहित्य ब्वने क्वचायेकाः) सारनाथय् थ्यंकःबिज्यात । सारनाथय् च्वनाः वसपोलं आइए पास यानाबिज्यात । काशी हिन्दू विश्वविद्यालयय् बीए ब्वना च्वनाबिज्याःबलय् वसपोलयात टिबी ल्वय् जुल । थुकिया उपचार थन (नेपाल व भारत) मजुइगुलिं वसपोल चीनया पेकिङ्गस्थित अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीं संघया स्वास्थय निवासय् थ्यंकबिज्याःगु जुल ।

थ्व सन् १९५९ या सेप्टेम्बर महिनाया खँ खः । वसपोल पुरा दत्या पेकिङ्गया उगु स्वास्थ्य निवासय् च्वनाः उपचार यानाबिज्याःगु जुल । वसपोलयात लिपा थःगु जीवनय् उगु स्वास्थ्य निवासया जक प्रभाव लाःगु मखुत चीनि गणतन्त्रया उपलब्धिया प्रभाव नं आजीवन लाःगु जुल ।

वसपोलं थःगु सम्पूर्ण भिक्षु जीवनय् बुद्धधर्मया स्वरुपयात पुरा मानतावादी धर्मकथं कयाबिज्यासें बुद्धया उपदेशय् मानव जीवन सुथां लाइगु तथ्यत त्रिपिटक साहित्ययात मातुमालाः सरल सुवोध कथं कृतित तयार यानाः अझ थम्हं तुं प्रकाशित यानां तुं च्वनाबिज्याःगु सकसिनं सिउगु हे खँ खः ।

वसपोलं थःगु पुरा न्हय्न्हयदँया प्रव्रजित वा भिक्षु जीवनय् सुरुया नीन्यादँया दुने श्रीलंकाय् वनाः पालि साहित्यय् ब्वनाः अनं वया भारतया सारनाथय् च्वनाः म्याट्रिक, आइए व बीए अध्ययन, चीनय् उपचार अनंलि नेपाः लिहां बिज्यानाः आनन्दकुटी विद्यापीठया (छगू दशक) सेवा यानाबिज्यातसा लिपा वि.सं. २०२८ (सन् १९७१) निसें धर्मकीर्ति बौद्ध अध्ययन गोष्ठीया धर्मानुशासक जुयाः अनगारिका धम्मवति गुरुमांया बुद्ध शासनिक ज्यायात आपालं टेवा बियाबिज्याःगु जुल ।

वि.सं. २०३८ सालनिसें वसपोलं भिक्षु तालिम केन्द्र संघाराम शुभारम्भ यानाः आपालं श्रामणेरपिं दयेकाः उमित माःगु शिक्षाया प्रबन्ध यानां तुं च्वनाबिज्याःगु जुल ।थःम्हं उगु बौद्ध शिक्षा अध्ययन अध्यापनया प्रबन्ध लिपा वयाः स्थायित्व यानाबिज्याये मफुसां थःगु अगुवाइस श्रामणेर जूपिंत भिक्षु मैत्रीया ग्वाहालि कयाः श्रीलंकाय् ब्वंके छ्वयेगु प्रबन्ध यानाबिज्याःगु जुल ।

थौंकन्हय् प्रायः यानाः वसपोलया विशेष शिष्यपिनि पाखें बुद्ध धर्म प्रचारप्रसारया ज्या न्ह्यानाच्वंगु आपाःसिनं सिउगु खँ हे जुल । भिक्षु अश्वघोष महास्थविर छम्ह क्रान्तिकारी माक्र्सवादी भिक्षु जुयाः वसपोल बुद्ध धर्मयात स्वयेगु दृष्टिकोण प्रगतिशील कथं जुइमाःगु खँय् अप्वः ध्यान बियाबिज्याःगु अप्वःसिनं वाःचाःगु हे दु ।

वसपोलया हे विशेष प्रयत्न (निदँया राष्ट्रिय सभाया सांसदकाल) झीगु देशय् जुयाच्वंगु धार्मिक असहिष्णुता ज्वलन्त प्रमाणत कुला बिउगुया फलस्वरुप पोखरा व लुमिबनीया विश्वशान्ति स्तुप निर्माणया ज्याझ्वः न्ह्यागु नापं लुम्बिनी विकास कोषया पुनर्गठनस राजनीति पाखें अलग्गपिं आर्थिक लालचं मुक्तपिं, सामाजिक क्षेत्रय् सक्रिय जुयाच्वंपिं पदाधिकारीपिं समावेश यायेफुगु कारणं लुमिबनीया विकास छसिकथं न्ह्याकाहयेफुगु खः ।

थौं वसपोल नेपाःया खुम्हम्ह संघनायक भन्ते झीगु न्ह्यःने मंत । तर वसपोलया व्यक्तित्व स्वच्छता, मिलनसारिता, अहंपनाया अभावपन थेंज्याःगु छवियात सुनानं ल्वःमंके फइमखु । वसपोलया यशकीर्ति ताःई तक म्वाना हे च्वनी ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS