ग्लोबल नेप्लिस् सफुलिइ दुसुलाच्वंगु न्ह्यसः

दया शाक्य, अमेरिका

डेभिड गेल्नर धालकि बुद्घिजीवि नेवाः समाजय् म्हमसिउपिं मदयेफु । साधारण नेवाः वय्कःया नां मसिउपिं दःसां नेवाः भाय् ल्हाइम्ह ‘भुयु मनू’ धालकि अप्वःसिनं सिउ । वय्कः छम्ह नांजाःम्ह जक मखु तसकं च्वछायेबहम्ह विद्घान नं खः धकाः नेपालय् वय्कःयात बिस्कं थाय् बीगु यानाच्वंगु दु ।

नेवाःतय् बारे विस्तृत अध्ययन यानाः विशेष व्यक्तित्व कथं म्हसियाच्वंम्ह डेभिड बेलायतया अक्सफोर्डया Anthropology विभागनाप सती । नेवाःत नाप स्वापू दुगुया नातां वय्कःयात WNO पाखें विशेष सल्लाहकारया रुपय् स–सम्मान यानातःगु दु । थ्व सकल नेवातय् निंतिं गौरबया विषय नं खः ।

विदेशी व्यक्तियात सकलें जानाः हनाबना नं याना तयेधुंकूगु दु । उकिं वय्कःपाखें पिहांवइगु न्ह्यागु नं च्वसु व सफू ग्यसुग्यंगु जुइ धकाः अनुमान यायेफइगु जुल ।हालसालय् सोन्द्रा हाउसनर नाप जानाः सम्पादन यानातःगु एक्स्फोंड बेलायत पाखें पिहांवःगु सफू Global Nepalis या बुखँ न्यसांनिसे स्वये आपुलु जुयाच्वंगु खः ।

थुगुसी स्वन्तिया लसताय् भौ मय्जु उपाया दयामायां नेपालंनिसें ज्वनावःगुलिं जिगु ल्हातय् लात । सफूया नामय् Nepalis घानातःगुलिं राजनैतिक रुपं छगू बिस्कंया खँ दुथ्यानाच्वंगु दइ धयागु मती वनाच्वंगु खः । सफू तसकं स्येल्लाः, दक्वं यानाः न्यासः व चय्पौ दु । उकी नं लिधंसा धलः जक ४५ पौ दु ।

सफूया भूमिकाय् धयातःकथं छगू Project या लिच्वः कथं पिहां वयाच्वंगु दु । Nepali Diaspora या अनुसन्धान कथं डा. बालगोपाल श्रेष्ठजु नं संलग्न जूगु ज्याया प्रतिवेदन कथं नं पिथंगु खः । उकिं ग्यसुग्यंगु ला जु हे जुल । बिषयवस्तु कथं क्वय्या व्यक्तिपिंसं थःथःगु बिचाः न्ह्यब्वयेगु यानातःगु दु ।

आः झीसं फुक्क विदेशी विद्वान मखु, फुक्क स्वदेशी मूर्ख मखु धकाः प्रमाणित यानाः क्यनेमाःगु दु । नेपालय् वयाः साःगालय् मात्तुमालाः हिरामोति खनीबलय् विद्वान धकाः हनेगु थःपिंसं न्ह्यागु च्वःसां हिरामोति मखनीगु झीगु मानसिकतां गेल्नरयात आः गथे यानाः नालाकायेगु ?

जीवनराम शर्मा, अनिल शाक्य, शुष्मा जोशी, के. पि. अधिकारी, भिमसेन सापकोटा, मित्र परियार, बालगोपाल, आधे अधिकारी आदि स्वदेशी व मेमेपिं विदेशी विद्घानपिंसं च्वयातःगु च्वसु मुनाः प्यंगू भागय् ब्वथला तःगु दु । छसिकथं Old Diaspora, New Diaspora, Singapore, Gulf, U.S.A. New Diaspora Ethnicity, Caste Religion in U.K. Uniting the Diaspora and impact in homeland.

नेपाःयापिं मनूतय्त राणाकालनिसें मुग्लाने, लाहुरे, प्रवासी धाधां आः गैआने धायेगु यानाच्वंगु इलय् Diaspora धायेगु याना हयाच्वंगु दु । थ्व बिचारणीय विषय खः ।

Diaspora या शाब्दिक अर्थ माला वनेगु खःसा यहुदीतय्त देशं पितिना छ्वःगु अले मेगु देशय् थःगु म्हसीका ल्यंका तयेगुयात पाचिना तःगु दु ।नेपाःया मनूतय्त थ्व नीछगू शताब्दी थ्यंबलय् नेपालं पिने व दुने थीथी कथं नालेगु यानाच्वंगु दु । नेपालय् दुने फुक्कसितं नेपाली धायेकाच्वंगु दु ।

नेपालं पिने विदेशय् च्वनाच्वंपिं नेपाःयापिंत नं कतिलाःपाकःया मिखां स्वयेगु यानाच्वंगु दु । गैआने धायेकाः थ्व नितां समष्टिगत मखु । दुने च्वंसां नेपाली, पिने च्वंसां नेपाली । उपिं फुक्क न्ह्याग्गु देशय् च्वंसां नेपाली धायेकाः खसकरण यानाच्वंगु दु । थ्व राजनैतिक रुपं सक्रिय जुया च्वंपिनिगु छगू अदूरदर्शीताया लिच्वः खः ।

थ्व नीति शिक्षाय् नं लागु यानातःगुलिं थौंकन्हय्या ल्याय्म्ह–ल्यासेपिंत ठीक–बेठीक छुटे याये मसयेक Brain Wash यानाः नेवाः जक मखु नेपाली अस्तित्व जक ल्यंकाः मेगु फुक्कं न्हंकाछ्वयेगु याना वयाच्वंगु इलय् गेल्नर भाजुं Nepalis धका फुकसितं छगः हे दालाय् ल्वाकःबुकः यानाःGlobal  नामं  प्रचार प्रसार याना जूगुया छुं रहस्य दु लाकि धकाः न्ह्यसः तये मालावःगु दु ।

राजतन्त्र सिधयेकाः प्रजातन्त्र अले लोकतन्त्र धाधां आः ला गणतन्त्र वयेधुंकाः नं न्हापा थें हे एकतन्त्रयात मलजल बीगु यानाच्वंगु खँ असत्य मखु धकाः नं थुइके मफयाच्वंगु दुने छु सुलाच्वंगु दु धकाः सीके माःगु दु ।

नेपाः छगू बहुराष्ट्र जूगुलिं खस बाहुल्यतायात जक प्रोत्साहन बीगु याना हःगुलिं मेपिंस थःथःगु अस्तित्व तंका वनाच्वंगु इलय् Global Nepalis  सफू पिकयाः Oxford या धुरन्धर विद्वान धायेकाच्वंपिं हे खस षडयन्त्रया दुगुचा जक जुयाबिउगु मखुला धकाः पतिं धस्वाकेगु आँट यायेमाःगु दु ।

आन्तरिक उपनिवेशयात चि–मसला तयाः सवाः कायेकेगु ज्याय् Global Nepalis सफुतिं तःधंगु भूमिका म्हिताच्वंगु दु । नेवाः म्हसीकायात नेपालं तापाकाः खसनाप स्वाका यंकेगु मभिंगु मती ब्वलना वयाच्वंगु इलय् लाक्क लखय् दुरु ल्वाकछ्यानाः Dilute याना यंकेगु खँय् झी सकसिगुं ध्यान वनेमाःगु दु ।

गेल्नरपाखें नेवाःतय्त खँय् यानाः हलिमय् बय्बय् याना बी धकाः सिउगु जूसा नेवाः तय्सं आगं द्यःया खँ कनेगु मयाःसां ज्यूगु खः । देय्या आगं हे बांलाक सिउम्ह मनुखं नेवाःतय्त खँय् यानाः हेपे याइगु ज्या वय्कः पाखें लिपा मजुइमा धकाः इनाप यायेमाःगु दु ।

गेल्नर थेंज्याःम्ह धुरन्धर विद्वान धका नां जायेकाः नेवाः समुदायया अध्ययन दँदँ यानाः नेपाःया हरेक पक्षय् उच्चस्तरीय अनुसन्धान यानाः नं नेपाःयापिं मनूतय्त विश्वय् नेपाली धकाः नां जायेका यंकेगुली घ्यः लुनाच्वंगु खनीबलय् वय्कः प्रति दुगु श्रद्धा म्हो जुजुं वनाच्वंगु झीगु लागिं दुर्भाग्यया खँ धकाः धाये मास्ति वः ।

भविष्यय् नेवाःतय्त चाकुसवाः फ्ययेकाः उमिगु अस्तित्वयात धरापय् लाकेगु ज्या गेल्नरजुं मसिउगु मखु, झीसं नं खंका च्वना । आःया अवस्थाय् झीसं नेवाः अस्तित्वयात झन् झन् बल्लाका यंकेया पलेसा नेपाली दुने लाकाः वय्कः व वय्कःया गुथियारतय्सं नेवाःतय्त ध्वं लाःगु जक मखुला धकाः वात्तुवाला स्वये मालाच्वंगु दु ।

नेपालय् दुने नेपाल सरकार, नेपालं पिने एनारांया माध्यमं थःगु वर्चस्व कायम यानाच्वंगु इलय् मेमेगु जनजातितय्गु अस्तित्वयात न्हंकाछ्वयेगु कुतः याना च्वंपि खस अहंकारवादीतय्त थप उर्जा तयाबीकथंया खँ न्ह्यःने हयाः आन्तरिक उपनिवेशवादया जग बल्लाकेगुली परोक्षरुपं गेल्नरजुं नकतिनि पिकाःगु सफू Global Nepalis जनजाति विरुद्घया न्हूगु ख्वाःपाः भाःपियेमाः ।

थ्व च्वसु सफूया मुक्कं विश्लेषण मखु तर सफू पिहां वयेधुंकाः थुकिं लाइगु लिच्वःयात कयाः थःगु नुगःखँ च्वयाच्वनागु जक खः । सफू दुनेयागु नीपु च्वसुया नं थीथी विश्लेषण यायेगु द हे दनि । तर सामूहिक रुपं धायेगु खःसा नेपाःयापिं फुकसितं नेपाली धायेकेगुु कुतः गेल्नरजुयाके सुलाच्वंगु खनेदु, अले वय्कःनाप लिउलिउ वंपिं सकसिनं Nepali शब्द संज्ञाया रुपय् कयाः छ्यलाच्वंगु दु ।

नेपाली डायस्पोरा पुसा पिउपिनिगु धलखय् Burghart (1984) Chalmers 2003. Hutt 1988, Onta 1996, Whepton 2005, 2009 पिंत पतिं सुयाः थःगु बिचाः मखु धकाः ब्वँमिपिंत भिं मनू जुयाः क्यनेगु ज्या गेल्नरजुं यानादीगु दु ।आः झीसं फुक्क विदेशी विद्वान मखु, फुक्क स्वदेशी मूर्ख मखु धकाः प्रमाणित यानाः क्यनेमाःगु दु ।

नेपालय् वयाः साःगालय् मात्तुमालाः हिरामोति खनीबलय् विद्वान धकाः हनेगु थःपिंसं न्ह्यागु च्वःसां हिरामोति मखनीगु झीगु मानसिकतां गेल्नरयात आः गथे यानाः नालाकायेगु ? परममित्र लाकि मित्र जक या अप्रिय मित्र, क्वःछी अःपु मजू । झीसं आवंलि गेल्नरजुं व्यक्त याइगु बिचाःयात बांलाक बिचाः यानाः जक नाला कायेमाःगु दु ।

गनं गनं बहिष्कार तकं याये माला वनीगु सम्भावना वयेफु । गेल्नरपाखें नेवाःतय्त खँय् यानाः हलिमय् बय्बय् याना बी धकाः सिउगु जूसा नेवाः तय्सं आगं द्यःया खँ कनेगु मयाःसां ज्यूगु खः । देय्या आगं हे बांलाक सिउम्ह मनुखं नेवाःतय्त खँय् यानाः हेपे याइगु ज्या वय्कः पाखें लिपा मजुइमा धकाः इनाप यायेमाःगु दु ।

सुं नं मनूया म्हसिकाय् पुथंकल धायेवं छम्ह व्यक्ति मखु फुक्कं हे धरापय् लाइगु जूगुलिं थज्याःगु संवेदनशील विषयय् थी न्ह्यः बांलाक बिचाः यायेमाः । नेवाःत खँय् मखु धयागु सिउसां वय्कलं Global Nepalis दुने लाकाः छ्वयेगु तसकं हे बुझ पचे यानाः भिंमनू जुइत्यंगु अवश्य खः ।

वर्तमान राजनैतिक ख्यः दुने नेपाली धायेगु पहाडी समूहयात जक संकेत यानाः च्वछायेगु यानाच्वंगु इलय् हिमाली व मधेसी (मस्र्या) मधेसिया, मदेसिया, मरेसिया, मरसिया, मस्र्यातय्सं थःत प्रशासनिक रुपं नेपाली धायेगु यानाच्वंसां उमिगु नुगलय् हि वा जग स्वनाच्वंगु मदु । पहाडी भेगया संचारकर्मीतय्सं नेपाली शब्द द्वालुक छ्यलाच्वंगु दु ।

उकिं खँयभाय् ल्हाइपिंसं थःत खँय् धायेके मयः बरु नेपाली धायेकाच्वन । व हे पहः नेपाःया जातजातियात लादे यानाच्वंगु दु । थ्व महेन्द्रकालिन विचार जूगुलिं, प्रजातन्त्र, लोकतन्त्र धाधां गणतन्त्र वये धुंकलं नं समष्टि रुपं नेपाः देय्या फुक्क जातजातियात ल्वःगु शब्द चयन मयासे Nepali या मुखलं पुइकाः थःगु स्वार्थ पूवंकेगुली जक स्वयाच्वंगु खस अहंकारवादीत व उमि अनुयायीतय्त जक प्रमुख थाय् बीगु नेपालीत्वयात फुक्क जनता दुनुगलं निसें नाला कयाच्वंगु दुगुु इलय् गेल्नरजुं थः पासा Sondra Hausner नाप जानाः Global Nepalis सफू पिकयाः फुकसितं नुनाछ्वयेगु ज्या याःगु स्पष्ट सीदु ।

थ्व खँ झीसं गथे यानाः नालाकायेगु फुकसिया नुगः क्वसायेका च्वना । गेल्नरजुं Nepali  शब्दयात अंग्रेजी थें र–कर घानाः बहुवचन यानाः नेपाःया जनता सकलें नेपाली खः धकाः भ्रमया पुसा पिना बिउगु दु । उकिं सपृ्mया भृ्मिकाय् (पौ ल्याः XVI ) हलिमय् सर्वमान्य शब्द Nepalese यात विशेषणया रुपय् जक छ्यलागु दु धकाः अलमल यानाबिउगु दु ।

अमेरिकाय् Nepalese-American या अभियान यानाच्वनाबलय् Global Nepalis सफू पिकयाः तसकं अलमल यानाबिल । उकिं विदेशी विद्वान धकाः नांजाःपिंसं हे थज्याःगु मछालापुगु ज्या यानाः नेपाःया जनतात ध्वं लानाच्वंगु खनीबलय् नेपाः वइपिं अनुसन्धानकर्तातय्त ग्वाहालि याये न्ह्यः न्ह्यलं निं चायेके मालेफु ।

उमिसं झीगु आगं स्वयावनी । अले थःत छिंछिं थे हलिमय् न्ह्यब्वयाः गुम्हेसिनं नेवाःया नां मियाछ्वइ गुम्हेसिनं नां मीगु नं ज्या यानावनी । न्ह्यागु हे जूसां झीपिं सतर्क जुइमाःगु खँ न्ह्यथनाच्वना ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS