झी मितव्ययी गय् यानाः जुइगु ?

आशाकाजी महर्जन

अर्थशास्त्रया ज्ञान दयेकाः राष्ट्र समृद्ध यायेगु लागिं परिवार, समाज व राष्ट्र हे सचेत जुइमाः । प्राविधिक, ब्यापारी अले उद्योगी हे छाय् मजुमा अर्थ शास्त्रया ज्ञानं भरिपूर्ण जुइमाः । मखुसा मनूतय्सं न्ह्याक्व कमे याःसां सन्तुष्टि काये फइमखु ।

अर्थशास्त्रया ज्ञान व्यवहारय् छ्यले फुम्ह जक सफल व्यापारी व उद्यमी जुइ । अर्थशास्त्रीया ज्ञानं मितब्ययी आर्थिक व्यवहार याना वनेमाः । मितब्ययी आर्थिक व्यवहार धइगु स्वंगू तहयापिं मनूतय्सं छ्यलाबुला यानाच्वनी ।

१) पारिवारिक मितब्ययी व्यवहार ः
छम्ह, निम्ह व जहान परिवारया दथुइ जुइगु आर्थिक व्यवहारयात पारिवारिक मितव्ययी व्यवहार धाइ । सुं नं मनू शारिरीक मानसिक रुपं परिपक्व जुल कि थःगु इच्छा वा बाध्यतां ज्याय् पलाः तइ । व पलाः तयाः आर्थिक वा सामाजिक प्रतिष्ठा÷लबः÷ज्याला, गुण प्राप्त याइ । व प्राप्तिं हे मनूतय्सं आत्मसन्तुष्टि काइ ।

आत्मसन्तुष्टि कायेगुयात हे आर्थिक व्यवहार धाइ । आर्थिक व्यवहार सान्दर्भिक, असान्दर्भिक वा निगुलिं जुइफु । मनूतय्सं कमे यात । कमाई स्वयाः गच्छे कथं आर्थिक व्यवहार यानाः आत्मसन्तुष्टि काल धाःसा वयात मितव्ययिता धाइ । थःथःगु गच्छे कथं मयासे भ्वासि जुयाः तामझाम, तडकभडक धेंधेंबल्लाः कथं आर्थिक व्यवहार यात धाःसा वयात अमितव्ययिता धाइ ।

थुकिं सन्तुष्टि ला दयेफु तर सान्दर्भिक मजुइफु । भविष्यय् धक्का नयेफु । झी जहान परिवारया जःपिंसं छुं न छुं ब्यापार व्यवसाय सेवा यानाः दां कमे याइ । व कमे याःगु सम्पत्ति नयाः, त्वनाः, मोजमस्ती यानाः फुकीसा गुलिस्यां जीवन हनेमाःगु, सामाजिक विधि व्यवहार हनाः फुकी । थुकियात धाइ भौतिक, अभौतिक उपयोग ।

झीसं मितव्ययिताय् पलाः तयाच्वन कि अमितव्ययिताय् पलाः तयाच्वन ? थुकी झीसं चिउताः तये माःगु दु । यदि मितव्ययिताय् लँपुइ पलाः तयाच्वनसा झीगु भविष्यय् बांलाना वनी । अमितब्ययिताय् पलाः तयाच्वन धाःसा भविष्य बांमलाना वनी । झीगु आर्थिक अवस्था बांलाःगु खःसा मेमेगु पक्ष नं बिचाः यायेमाः ।

झीसं मितव्ययिताय् पलाः तयाच्वन कि अमितव्ययिताय् पलाः तयाच्वन ? थुकी
झीसं चिउताः तये माःगु दु । यदि मितव्ययिताय् लँपुइ पलाः तयाच्वनसा झीगु भविष्यय् बांलाना वनी ।

न्हियान्हिथं नयेगु नसा, पिने मनसें गुणस्तर वस्तु थःगु छेँय् दयेकाः नयेगु, त्वनेगु, पुनेगmु वसः जतन यानाः पुनेगु । स्यनेत्यंगु, स्यंगु सामान इलय् हे भिंकेगु । धाइ नापं दु भिंकूसा मेगु गुंगू गुणा भिनाच्वनी । आम्दानी स्वयां खर्च अप्वः मयायेगु । थ्व मन्त्रयात सदां मनय् तयेमाः ।

मेगु, थःगु स्वास्थ्य प्रति थम्हं हे चिउताः तयेमाः । दत धायेवं न्ह्यःने लाःगु लाक्वपाक्व, साः धायेवं यक्व न्ह्यःने लाःगु वासः नयाः, मात्रा मिले मयासे, मग्गाक्क वा अप्वः नया जुल धायेवं नं थःगु आर्थिक अवस्था अमितव्ययिताय् लाःवनेफु । थुकी झीपिं साप सचेत जुइमाः । थुकिं यानाः मनूतय्गु जीवनस्तर कम जुया वनी ।

थौं अमेरिका, चीन, जापानय् च्वंपिं मनूतय् जीवनस्तर थहां वनाच्वंगुया कारण मित व्ययिता प्रति सचेत जुयाः हे खः । थौं जहान, परिवार अबुया सम्पत्ति ला खःनि धकाः काय्म्ह्याय् दाजुकिजा, तताकेहेँपिसं न्ह्यःने लाःथे खर्च यायेगु अमितब्ययिताया दसु खः । परिवारया धन हे थःगु सम्पत्ति, समाज, राष्ट्रया सम्पत्ति हे थःगु सम्पत्ति धकाः भाःपिल अर्थशास्त्र प्रति सचेत जूम्ह जुइ ।

मखुसा अथें वल, अथें वन जुइ । कमे याःम्हेस्यां जक थुइ थुकिया मर्म । मखुसा फिइ लः तये थें जुइ । खर्चबर्च धइगु थःगु कमाईनं याःसा बांलाइ । सुइगुं दया माया धर्म सहयोग ग्वाहालिं वःगु सम्पत्तिइ जीवन हन धाःसा उकिया उपयोगिता कम जुइफु । गथे वल अथें वनेफु ।

चिठ्ठा, जुवातास म्हिताः त्याःगु धनं समाज, संघ संस्था ताःलाइ मखु । गथे वल अथे हे वनेफु । नेपाः देय् विकास या धकाः अरबौं अर्ब विदेशी संघ संस्थां बिउगु सहयोग यथोचित सदुपयोग मजू । थःगु हिचःतिया सम्पत्ति जूसा जक सदुपयोग याये सइ ।

२) सामाजिक मितब्ययी व्यवहार ः
समाजय् छखे भोजन, बुदिंनिसें जीवन मदये धुंकाः तक थीथी व्यवहार यायेमाः, मेखे बृद्ध भत्ता, याकः मिसा भत्ता नं बियाच्वंगु दु । हचुवा कथं व उत्ताउलो कथं गुगु व्यवहार यानाच्वन उकिं सामाजिक जीवन न्हना वनाच्वन । गथेकि समाजय् मचायात जा नकेगु धकाः भ्वय् हे न्यायेक बीगु ।

मनू मदयेधुंकाः नं खुला पाहां भ्वय्, धर्म कर्म धकाः सलंसः मनूत सःताः भ्वय् न्यायेकेगु अमितव्ययिताया दसु खः । थौं छगू समाजय् न्ह्याम्हेस्यां भ्वासितालं सामाजिक व्यवहार यात धाःसा हरेक समाजया पुचःया ५० गू तामझामपूर्ण व्यवहार याना हइ । थुकिं साधन श्रोत अभाव जुया वइ । सामानया भाः थहां वनी । देय्या धुकू फुनावनी ।

गरिब व धनीया गाः तजाः जुया वनी । मुद्रास्फीति जुया वनीगु सिबें मेगु जुइ मखु । मेगु सामाजिक भत्ता गुगु बुराबुरि, याकःमिसा भत्ता धकाः सरकारं अप्वयेकाच्वंगु दु । थ्व नं छगू अनियमितताया दसु खः । छाय्धाःसा थुकिं यानाः देय्या जनशक्ति निष्कृय जुयाच्वनी । सरकारयात आर्थिक भार ब्वलना वइ । अस्वाभाविक खर्चं मुद्रास्फीति जुयावनी ।

थौं करोडौं तका सामाजिक भत्ता बीमाःगु धइगु हे विकास बजेटं बञ्चित जुइगु खः । भत्ता धइगु अशक्त, बेसहारा, अबोध मचाखाचा–तय्त खः । सहारा दुपिंत, लजगाः दुपिंत, पेन्सन भत्ता वइपिंत, तःमिपिंत सामाजिक भत्ता बीगु न्यायोचित मखु, थ्व अमितव्ययिताया दसु खः ।

३) सरकारी मितव्ययी व्यवहार ः
सरकारी ज्याकःमि, सचिव व मन्त्रीत सम्मेलन, भ्रमणय् भाग काःवनेगु, देश विदेसय् वासः याः वनेगु याइ । यदि लिहां वःसां उकिया प्रतिफल मवल धाःसा व अमितव्ययिता जुइ ।टेण्डर आह्वान यानाः कमिशन नयेगु, इलय् हे मर्मत सम्भार मयायेगु अमितव्ययिताया दसु खः ।

थ्वहे पुस महिना तक अथे धइगु ५ महिना तकया दुने राज्य कोषं थः मनू, संघ संस्थातय्त ५ करोड २३ लाख तकां मयाक दां इना बिउगु समाचार दु । थ्व ध्यबा समाज व देय्या लागिं प्रतिफल मवल । हानं थः चुनावया गिद्ध मिखां स्वया बिल धाःसा व अमितव्ययिता जुया वनी ।
टेण्डर आह्वान यानाः कमिशनतन्त्र जुल कि अन गुणस्तरहीन ज्या जुइ ।

गन गुणस्तरहीन ज्या जुइ अन दीगो विकास याये फइ मखु । देश विदेशं ततःधंगु सामान मेशीन न्यायेगु ज्याय् कमिशनतन्त्र भुनाच्वंगु । नेपाल वायुसेवा निगमया वाइडवडी कायेगु छगू दसु मखु धाये फइमखु ।मुद्रास्फीति मजुइकेगु खःसा इलय्ब्यलय् सरकारी स्तरं बजार, उद्योग व सरकारी ज्याकुथि अनुगमन यानां तुं च्वनेमाः ।

उकिया प्रभावकारी कारवाही नं जुइमाः । थ्व निरन्तरतायात मदिकुसें वन धाःसा अन स्थायी बजाःभाः, गुणस्तरीय वस्तु उत्पादन जुइ व ज्याकःमितय्गु व्यवहार नं थासय् लाइ । देश विकासया लँपुइ लाइ । थ्वया नाप नापं सरकारी नीति नियम नं बांलायेमाः । व नीति नियम लागू याये मफुत धाःसा भ्रष्ट घुसखोरी छलकपट ब्वलना वइ ।

चीनय् सन् २०१८ सालय् मितव्ययिता नियम उल्लंघन याःगु द्वपनय् एक लाख मनूतय्त कारवाही याःगु समाचार दु । तर नेपाः देसय् अज्याःगु मितव्ययिता आचार संहिता नीति नियम ला दु तर प्रभावकारी रुपं लागू धाःसा जूगु खने मदु । उकिं सरकारया सदाचार नीति द जक दयेका मगा । इलय् हे थासय् हे व प्रभावकारी रुपं छ्यले फःसा जक हाइ हाइ धाये फइ । मखुसा देय्या अर्थतन्त्र हे बाइ बाइ जुयावनी मखु धकाः धाये फइमखु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS