नेवाःत गबलय् न्ह्यलं चाइ ?
यँ देय्या आदिवासी नेवाःतय्त थःगु हे दिपय् सी उइके मबीगु कुतः पिनें वयाच्वंपिं मनूतय्सं यायेत स्वल । नेवाःतय्सं थःगु दिपय् सी उइत तकं घम्साघम्सी यायेमाःगु अवस्था पिहां वल । प्रहरी नापं पाः तयाः सी उइ माल । थ्व ला चाबहीया जक खँ जुल । थज्याःगु समस्या स्वनिगःया त्वाःत्वालय् हे वये फइगु सम्भावना दु । यँेया अप्वः धइथें नेवाःतय्गु त्वाःत्वालय् पिनें वयाच्वंपिं आप्रवासीतय्गु ल्याः अप्वया वनाच्वंगु दु । थुकिं यानाः नेवाःत थःथःगु त्वालय् धमाधम विस्थापित जुयाः उपिं अन हे अल्पमतय् लालां वनाच्वंगु दु । थ्व क्रम थथे हे जुयाच्वन धाःसा छुं दँ लिपा येँया पुलांगु त्वालय् तकं नेवाःत माले मालीगु अवस्था मवइ धाये मफु । आः नं नेवाःतय्सं बिचाः याये मत्यःनि ला ? नेपालमण्डलया नेवाःत नेपाः जक मखुसें विदेशया भूमिइ नापं बसोबास यानाच्वंपिं खः । नेपालमण्डल आदिवासी नेवाःतय्गु आदिभूमि खः ।
नेवाः तय् थःगु कला, संस्कृति, भाषा, संस्कार, नखःचखः, जात्रा आदि ख्यलय् तःमिपिं खः । शायद थथे जुयाः नं नेवाःत थःगु सांस्कृतिक बाजं थानाः जुलुस वनेगु, भ्वय् नयेगु व नकेगु, नखःचखः व थःथःगु जातीय म्हसीका धकाः वसःतासः व तिसाज्वलं हे जक क्यनाः न्ह्याः वनाच्वंगु दु । झीगु संस्कृति धकाः भेषभूषा ब्वयेगु, झःझः धायेकाः जुलुसय् ब्वति कयाः सतक बन्द यायेगु ज्याय् हे जक तक्यनाच्वन धाःसां जिउ । तर थुकिया लबः धाःसा नेवाःतय्सं काये मफु । अज्याःगु जुलुसया राजनीतिक लबः कयाः गैर नेवाः नेतातय्सं फाइदा कयाच्वन । नेवाःत पिने पिने हालाच्वनी, दुने दुने उमिसं ज्या यानाच्वनी । थुकी उपिं आंशिक कथ्ां सफल नं जुइधुंकूगु दु धाःसां जिउ । विकासया नामय् नेवाःतय्गु जग्गा जमिन लाका कायेगु अले नेवाःतय्त भूमिहिन यानाः स्वनिगलं विस्थापित यायेगु चाल उमिसं चले यानाच्वंगु दु ।
थःगु जातीय म्हसीका ब्वयेमाः, झीपिं कला संस्कृति भाषा भेषभूषाय् धनीपिं खः धकाः क्यनेत ¥याली पिकया जुइपिं नेवाःत थःगु भूमि थःगु ल्हातं धमाधम त्वःफिना वनाच्वंगु खँय् धाःसा आः तक नं सचेत जुइ फयाच्वंगु मदुनि । थःगु पुर्खां त्वःता थकूगु उर्बर जग्गा जमिन ल्यंकेगुपाखे ध्यान वंगु मदु । स्वनिगःया उब्जाउ जग्गाय् आः ततःजाःगु हाउजिङ, अपार्टमेण्ट बने जुइधुंकूगु दुसा आः उलिं नं मगानाः नेवाःतय्गु सम्पदाय् मिखा तयेगु यानाच्वंगु दु ।
स्वनिगःया नेवाःतय्त स्वनिगलं विस्थापित जुयाः पिहां वनेमाःगु अवस्था वयेकेत राज्यं देय्या शासन व्यवस्था चले यानाच्वंपिंसं चाल म्हिताच्वंगु खनेदु । गबलें सतक तब्या यायेत, गबलें फास्ट ट्रायक दयेकेत, गबलें रंगशाला दयेकेत धकाः राज्यसत्तां हे नेवाःतय्त भूमिहिन यायेत स्वयाच्वंगु दु । देशय् विद्यमान छगू दशरथ रंगशालां ला राज्यं ज्या काये मफयाच्वंगु अवस्था दु धाःसा आः हाकनं मेगु रंगशाला छाय् माःगु ? सरकारं अनेक अनेक त्वहःचिनाः नेवाःतय्गु उर्बर जग्गा जमिन अनावश्यक कथं अधिग्रहण यानाः थ्व लागाया कृषि व उब्जनीइ हे लिच्वः लाकाच्वंगु दु । थ्व लागाया जग्गा फुक्क थज्याःथज्याःगु ज्याय् जक छ्यलाः नेवाःतय्त खाद्यान्नया लागिं परनिर्भर दयेका बीधुंकूगु दु । समग्र देय्या स्थिति स्वयेगु खःसा खाद्यान्नंनिसें कयाः अनावश्यक विलासी वस्तुया आयात अप्वयाच्वंगु कारणं ब्यापार घाटा दँयदसं अप्वयाच्वंगु दु ।
थःगु जातीय म्हसीका ब्वयेमाः, झीपिं कला संस्कृति भाषा भेषभूषाय् धनीपिं खः धकाः क्यनेत ¥याली पिकया जुइपिं नेवाःत थःगु भूमि थःगु ल्हातं धमाधम त्वःफिना वनाच्वंगु खँय् धाःसा आः तक नं सचेत जुइ फयाच्वंगु मदुनि । थःगु पुर्खां त्वःता थकूगु उर्बर जग्गा जमिन ल्यंकेगुपाखे ध्यान वंगु मदु । स्वनिगःया उब्जाउ जग्गाय् आः ततःजाःगु हाउजिङ, अपार्टमेण्ट बने जुइधुंकूगु दुसा आः उलिं नं मगानाः नेवाःतय्गु सम्पदाय् मिखा तयेगु यानाच्वंगु दु । थज्याःगु इलय् नं गुलिखे नेवाःत जातीय म्हसीका धकाः भाषा, कला, संस्कृति जक न्ह्यःने तयाः जुलुस व ¥याली पिकया जूगु दु ।
आः नेवाःतय्गु ल्हातय् कम हे जक जग्गा जमिन ल्यं दनि । थ्व बाँकी दनिगु जग्गा जमिनत नं थीथी कारण क्यनाः राज्यपाखें लाका कायेत अनेक चाल लगे यानाच्वंगु खनेदु । नेवाःत थःगु भाषा, कला, संस्कृति व सम्पदाय् तःमि धकाः जक म्वाय्लि पुयाच्वनी तर स्वनिगलय् पिनेयापि गैर नेवाःतय्सं नेवाः तय्गु थ्व भाषा कला संस्कृति सम्पदा ध्वस्त यायेगु लागिं उमिगु आत्माय् हे प्रहार यानाच्वंगुपाखे धाःसा ध्यान वनााच्वंगु मदुनि । स्वनिगःया अप्वः धइथें सम्पदा लागा पिनें वयाच्वंपिंसं ब्यापार यानाः अतिक्रमण यानाच्वंगु दु । नेवाःतय्गु देगः, सतक, सतः, फल्चा कायेधुंकाः आः दिप तकं काः वयेगु याना हयेधुंकल । नेवाःतय्गु अस्तित्वय् हे वयाच्वंगु तःधंगु खतरा खः थ्व ।
नेवाःतय्सं थःथःगुु जातीय संस्कृति व भेषभूषायात न्ह्यःने ब्वयाः जातीय म्हसीका सहित ऐक्यताबद्धता क्यनेगु बांलाःगु ज्या खः, क्यने नं माः । थ्व झीगु अधिकारया खँ नं खः । तर नेवाःत थुकी जक तक्यना च्वने धाःसा मजिउ । नेवाःतय्गु लागिं थौंया आवश्यकता धइगु नेवाःत फुक्क छथाय् गोलबद्ध जुइगु खः, एकताबद्ध जुइगु खः । आः नेवाःत राजनीतिक रुपं विभाजित जुइ मजिल । नेवाः नेवाः छवाः जुइमाः । चाबहीया दिपय् वःगु समस्या मेमेथाय् नं वयेफु । थुखेपाखे नं आः नेवाःतय्सं बिचाः याये मालेधुंकल । थःथःगु जातीय सभा समारोहय् लस्करका लस्कर हे पिहां वयेफुपिं नेवाःत थथे थःगु अस्तित्वय् हे खतरा जुइक पिहां वयाच्वंगु संकटया इलय् नं छप्पँ जुयाः मैदानय् वये फयेकेमाः । अथे नं नेवाःतय्त रसरंग जक याइपिं, भ्वय् जक नइपिं, न्ह्यइपुके दःसा मेगु छुं म्वाःपिं धायेगु यानाच्वंगु दु । मनू जुसेंलि रसरंग यायेगु, न्ह्यइपुकेगु नं आवश्यक खः । तर उकिया नापनापं थःगु अधिकारया खँय् नं सचेत जुइमाः । थःगु आदिभूमिपाखें थः विस्थापित जुइ माल धाःसा अज्याःगु न अज्याःगु रसरंग याये खनी, न न्ह्यइपुके खनी । थ्व खँय् नं आः नेवाः न्ह्यलं चायेकेमाःगु दु ।
LEAVE YOUR COMMENTS