‘विक्रम संवत् व झी नेवाः’ च्वसु सम्बन्धय्

बद्रि मानन्धर

ने.सं. ११३८ बछलाथ्व ७ (सप्तमी) कुन्हु थुगु न्हिपती पिहां वःगु भाजु अमृतानन्द वज्राचार्यया ‘विक्रम संवत् व झी नेवाः’ च्वसु पूवंक ब्वना । उगु च्वसु ब्वनेधुंकाः जिगु मनय् लुया वःगु छुं छुं खँ थन प्वंकाच्वना । दकलय् न्हापां ला थुगु ‘नेपालभाषा टाइम्स’य् ई (तिथिमिति) च्वया तःगु थासय् विक्रम संवत् नापं जक आइतवाः धकाः च्वया तल नेपाल संवत्या लिउने वाः च्वये म्वाःला थें ? नेपाल संवत् धइगु झी नेवाःतय्गु थःगु हे संवत् खः ।

थ्व संवत् जिगु संवत् खः, थ्व संवत् छिगु संवत् खः अले थ्व संवत् झीगु संवत् खः । थ्व ल्याखं नेपाल संवत् नेपाः देय्या हे संवत् खः धइगु खँयात जिं दुनुगलंनिसें आत्मसात् याना । राष्ट्रिय संवत्या मान्यता बी धुंकाः राष्ट्रिय मान्यता कथं छ्यलाबुलाय् हयेगु ज्या मयाः धइगु खँय् झी सकसियां नुगलय् स्याः । तर खँ थन हे पूवनीमखु । छाय्कि झीसं ईयात म्हसीकेमाः ।

ईकथ झीसं पात्रो स्वयेबलय् थ्व २०७५ सालयात नेपाल संवत् ११३८ – ११३९, शालिबाहनीये संवत् १९४०, इश्वीय संवत् २०१८–२०१९, कलिगत संवत् ५११९ अले सृष्टीतोगताब्दा १९५, ५८, ८५११९ धकाः च्वयातःगु खंके फइ । थुकिं यानाः झीसं ई यात पहिचान याये अःपुइ । न्ह्याग्गु विशेष ज्याय् नं ईया पहिचान आवश्यक जक मखु, महत्वपूर्ण नं जुयाच्वनी ।

विक्रम संवत्या बारे च्वयेमाःगु मुख्य कारण झीगु देशय् थःगु ईया पहिचान लोप जुइत्यगुलिं खः । झीसं थःगु जातिया खँ ल्हायेबलय् थःगु देय्यात नं लुमंकेमाः । ‘भाषा म्वाःसा जाति म्वाइ, जाति म्वाःसा देय् म्वाइ ।’ थ्व खँ ‘हँय् थकालि कि ख्यें थकालि’ धायेथें खः । स्वस्वखंक हे झीगु पहिचान बुलुहुं बुलुहुं लोप जुजुं वनाच्वंगु दु ।

ईया पहिचान मदुगु संविधान झीगु संविधान जुल । इतिहासय् ईया अतिकं महत्वपूर्ण थाय् दइ । लिपा वनाः संविधान गबलय् च्वःगु धइगु छुं प्रमाण दइमखु । राष्ट्रिय संवत्या मान्यता बी धुंकूगु नेपाल सवत्यात जक संविधानय् थाय् मबिउगु मखु, न्ह्याबलें छ्यलाबुला याना वयाच्वंगु व राज्यं नं चले याना वयाच्वंगु विक्रम संवत्यात नं थाय् मबिल ।

राष्ट्रिय पोशाक, राष्ट्रिय जन्तु आदियात हिबाय्चबाय् याःगु झीसं खनाच्वनागु दु । आः वयाः तिथिमितियात नं राज्यं हिबाय्चबाय् यात । २०७२ सालय् जारी जूगु संविधानय् निगुलिं संवत् च्वया बिउगु खःसा सुयागु छु स्यनी ? संविधान ला च्वल, तर संवत् मच्वः । ईया पहिचान मदुगु संविधान झीगु संविधान जुल । इतिहासय् ईया अतिकं महत्वपूर्ण थाय् दइ ।

लिपा वनाः संविधान गबलय् च्वःगु धइगु छुं प्रमाण दइमखु । राष्ट्रिय संवत्या मान्यता बी धुंकूगु नेपाल सवत्यात जक संविधानय् थाय् मबिउगु मखु, न्ह्याबलें छ्यलाबुला याना वयाच्वंगु व राज्यं नं चले याना वयाच्वंगु विक्रम संवत्यात नं थाय् मबिल । थ्व संविधान गबलय् जारी जूगु धइगु तिथिमिति मदुगुलिं झी सकसिनं थ्व खँय् वाः चायेकेमाः ।

विक्रम संवत् व नेपाल संवत् नितां मतसे जारी याःगु संविधानय् गनं मचायेकं इश्वी संवत् दुकायेगु कासा जकं मखुला ? थुकी झी सतर्क मजुसें मगाः ।ज्योतिषीय ल्याखं नेपाल संवत् व विक्रम संवत् निगुलिं तसकं महत्वपूर्ण जू । झी नेवाःतय् अनेक क्रियाकर्मत ज्योतिषनापं स्वापू दु ।

झीगु कला संस्कृति परम्परा ल्यंकातयेगु खः धइगु जूसा थ्व संवत्या खँ झी सकलें संबेदनशील जुइ हे माः । धायेत ला नेपाल संवत्ला झी नेवाःतय्गु जक संवत् खः धया वयाच्वंगु दु । यदि अथे खःसा थुकी छुं न्ह्यसः थनेमाःगु मदु । नेपाल संवत् नेवाःतय्गु जक संवत् ला पक्कां मखु । थ्व समग्र नेपाःया संवत् खः, नेपाःमिया संवत् खः । तर विक्रम संवत् सुयागु ?

थ्व बिषयय् झीसं अभंm यक्व चिन्तन मनन यायेमाःथें ताः अमृतानन्द वज्राचार्यजुं थःगु च्वसुइ ‘सक्व वज्रयोगिनी – गुँ बहालय् तयातःगु छ्यं दिपंकर बुद्धयागु खः, कराही व छ्यंनाप विक्रमादित्य जुजुया छुं नं स्वापू मदु धयादिल ।’ दीर्घराज प्रसाइजुं च्वयादीगु ‘विक्रम संवत्’ नांया सफुतिइ च्वयातःगु दु, ‘साँखुका बिजयसिद्धि बज्राचार्यको भनाइ छ– वज्रयोगिनी परिसरमा रहेको विक्रमादित्य राजाको टाउकोको जुन सम्मानका साथ पूजा गर्ने परम्परा छ, त्यसको मनन गर्दा विक्रम संवत्को प्रणेता तिनै विक्रमादित्य हुन भन्नेमा विश्वास गर्न सकिन्छ ।’

झी नेवाःतय् दथुइ हिन्दू धर्म माने याइपिं वा हिन्दू धर्मावलम्बित नं आपालं दु । अथे हे बुद्ध धर्म माने याइपिं बौद्ध धर्मावलम्बित नं आपालं दु । यलया बालकुमारी परिसरय् छम्ह द्यः दु । व द्यःयात बुद्ध धर्म माने याइपिंसं मंजुश्री धाइगु खःसा हिन्दू धर्म माने याइपिंसं सरस्वती धायेगु चलन दु ।

वथें तुं व छ्यंयात नं गुलिसिनं दिपंकर बुद्ध धाइगु खःसा गुलिसिनं विक्रमादित्य जुजुयाछ्यं धायेगु यानाच्वंगु दु । किंवदन्तीकथं व छ्यं विक्रमकेशरी–विक्रमादित्य जुजुया कायया छ्यं खः ।झीगु देशय् अले स्वनिगलय् नं गुलि नं जात्रापर्व आदि चलय् जुयाच्वंगु दु, यक्व धइथें किंबदन्तीया आधारय् चले जुयाच्वंगु खः ।

किंबदन्तीयात हे इतिहासया मूल धारया रुपय् कयाच्वंगु दु । किबंदन्तीत नं प्रमाणित जुइकथं बिषय बस्तुत तथ्यपरक जुइक
व्यवस्थित जुयाच्वंगु दु । विक्रम संवत्या बिषयय् लिपिवद्ध जुइक दयाच्वगु किंबदन्तीयात कथहं च्वयेगु ज्या जुइ । आः यात …….अस्तु– ।

 

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS