ने. सं. ११४६ बछलागा अष्टमी -

प्रदेशय् भाषा कार्यान्वयनया नितिं स्वंगू लँपु

नेपाःया संविधान कथं गठन जूगु भाषा आयोगं सिफारिस याःकथं बाग्मती प्रदेशय् नेपालभाषा व तामाङ भाषायात कामकाजि भाषाया रुपय् कार्यान्वयन यायेगु नितिं बाग्मती प्रदेश सरकारं लिबाक्क जूसां गुगु कथं खँ क्वःछित उकियात कयाः नेवाः व तामाङ समुदायं लसकुस याःगु दु । आः नेपाःया संविधान कथं हे भाषा आयोगया सिफारिसया आधारय् बाग्मती प्रदेशय् नेपालभाषा व तामाङ भाषा लागू जुइगु जुल धकाः तायेकाच्वंगु दु ।

छखे बाग्मती प्रदेशं भाषाया सवालय् निर्णय याःगु दुसा, मेखे प्रदेशया संसदया ई हे क्वाःगु दु । संविधान कथं ला बाग्मती प्रदेशया संसदय् विधेयक यंकाः कानून दयेकाः लागू यायेमाःगु खः । थुगु ल्याखं स्वल धाःसा आः मंसिर महिनाया ४ गते आम निर्वाचन जुइगु अवस्था जुया प्रदेश संसदया ई नं फूगु दु । आःया चुनावय् प्रदेश सभाया नितिं नं चुनाव जुइगु खः । थुगु ल्याखं स्वल धाःसा आः थथें बाग्मती प्रदेशया संसदं विधेयक पारित यानाः ऐन लागू यायेफइगु अवस्था हे मंत । थुकिया निंतिं न्हूगु संसद हे वयेमानि । उकिं आः सांसद जुयाः त्याना वइपिंसं थ्व ज्या याइ कि मयाइ धयागु गम्भीर न्ह्यसः ब्वलंगु दु ।

संविधानसभापाखें संविधान निर्माण जुइ धुंकाः न्हापांगु चुनावपाखें त्यानावःपिं निवर्तमान सांसदत खः । उमिसं संविधानया भावना अले संविधान दयेकूगु इलय् आदिवासी जनजातितयसं तःगु खँ, उमिगु माग, मुद्दा बांलाक हे थू । आः वइपिं सांसदत गज्याःपिं जुइ धकाः धायेथाकु । संघीयतायात हे विरोध याइपिं, अले छगू भाषा छगू भेष छगू जातीया भावना ज्वनीपिं अप्वः त्याना वल धाःसा बाग्मती प्रदेशय् नेपालभाषा व तामाङ भाषायात लागू यायेफइगु अवस्था वइमखु । उकिं थ्व गम्भीर विषय खः ।

बाग्मती प्रदेशया संसदं संघीयताया भावना कथं गुलि ज्या यायेमाःगु खः उलि ज्या याःगु खनेमदु । धायेत ला केन्द्रीय सरकारं अधिकार हे मबिउ धकाः धाइ । तर संविधानय् दुगु अधिकारयात छ्यलाः तकं ज्या याःगु खनेमदु । देय्या न्हय्गू प्रदेश मध्ये मधेश प्रदेशया हे खँ ल्हायेगु खःसां अन मधेस प्रदेशया नामं विश्व विद्यालय तकं दयेकल । मधेस प्रदेशया निंतिं लोकसेवा आयोगनिसें प्रहरीया सवालयात तकं कयाः छगू कथं केन्द्रीय सरकारलिसे संघर्ष यात । थुगु ल्याखं स्वल धाःसा धात्थें प्रदेशपाखें संघीयताया अभ्यास यायेगु नितिं मधेश प्रदेशं छुं छुं कुतः याःगु खनेदु ।

न्हयगू प्रदेश मध्ये गण्डकी प्रदेशं प्रदेशस्तरया प्रज्ञा प्रतिष्ठान दयेकल । गण्डकी प्रदेश प्रतिष्ठान दयेकाः अनया भाषा, कला, संस्कृतिया नितिं ज्या याःगु दु । वास्तवय् प्रदेशया क्षेत्राधिकार दुनेया ज्या हे खः थ्व । थुगु कथं स्वल धाःसा प्रदेश थःम्हेस्यां हे यायेफुगु ज्या नं यानाच्वंगु खने मदु । विशेष यानाः बाग्मती प्रदेशया सवालय् ला झन हे खनेमदु ।

बाग्मती प्रदेशया नां तकं नेवाः व तामाङतय्गु भावनाया अःखः ला तःगु हे जुल उकिसनं नां तकं थज्याःगु दिनय् घोषणा यात, गुगु दिनयात नेवाः व तामाङतय्सं हाकुगु न्हिया रुपय् हनाच्वंगु खः । व धयागु पुष २७ गते खः । पृथ्वी नारायण शाहया बुदिंया दिं । गुगु दिंयात ब्रम्हुबादी सोच दुपिंसं पृथ्वी जयन्ती, राष्ट्रिय एकता दिवस धकाः हना वयाच्वन । अले नेवाः, तामाङ नापं आदिवासी जनजातितय्सं हाकूगु न्हि धकाः हना वयाच्वन । अज्याःगु दिनय् लाकाः ३ नम्बर प्रदेशया नां बाग्मती तःगु खः । उकिं नेवाः व तामाङतय्गु दृष्टिकोणं स्वल धाःसा ला आः तक नं बाग्मती प्रदेशं खास हे समुदायया निंतिं छुं ज्या याःगु खनेमदु ।

लिपांगु इलय् नेवाःतय्गु राष्ट्रिय संगठन नेवाः देय् दबू स्वनिगः विशेष प्रदेश, बाग्मती प्रदेश व नेपाल तामाङ घेदुङया बाग्मती प्रदेश समितिपाखें छुं छुं पहल यानाः भाषा आयोगया सिफारिस कथं नेपालभाषा व तामाङ भाषायात कामकाजि भाषाया रुपय् प्रदेशय् लागू जुइ धकाः आशा याःगु खः । तर देशय् चुनावया माहोलं याना आः छु जुइगु खः धकाः तसकं धाये थाकुगु अवस्था ब्वलंगु दु ।

नेवाः देय् दबू स्वनिगः विशेष प्रदेश, वाग्मती प्रदेश व नेपाल तामाङ घेदुङया बाग्मती प्रदेशपाखें प्रदेश सांसदतय्त दबाब बिइगु, लविङ यायेगु, ज्ञापन पौ बिइगु, प्रत्येक सांसदतय्त पौ बिइगु, एसएमएस यायेगु, प्रदर्शन यायेगु, सभामुख, उपसभामुखंनिसें कयाः सम्बन्धित मन्त्रीनिसें मुख्यमन्त्रीयात तकं ज्ञापन पौ लःल्हायेगु ज्या ाःगु खः । उलि जक मखु भाषा आयोगया पौ सिंहदरबारय् थ्यंकेगु, सिंहदरबारया पौ थःपिंसं हे ज्वना वनाः बाग्मती प्रदेशय् थ्यंकेगु, सांसदतय्त मुंकाः सहलह ब्याकेगु, नेवाः खलः पुचःया प्रतिनिधितलिसे सहलह ब्याकेगुनिसें थीथी कथंया दबाब मुलक अभियान संचालन मयाःगु नं मखु ।

अथेहे भाषा आयोगया सिफारिस लःल्हायेगु, भाषा आयोगं दयेकूगु नमुना कानून लःल्हायेगु ज्या तकं याःगु खः । थुगु कथं स्वल धाःसा यायेमाःगु ज्या फुक्क याथें हे याःगु दु अले लिपांगु इलय् वया वाग्मती प्रदेश सरकारं नं नेपालभाषा व तामाङ भाषायात कामकाजि भाषाया रुपय् लागू यायेगु नितिं प्रक्रिया न्ह्याकेगु धकाः निर्णय यानाः कार्यदल गठन यायेगु निर्णय नं याःगु खः । थुलि तक स्वल धाःसा सकारात्मक रुपं छुं छुं पहल मजूगु धाःसा अवश्य नं मखु । तर आः संसद हे मदयेधुंकूगु अवस्थाय् छु जुइ धयागु सकसिगु चासोया विषय जुयाबिउगु दु ।
आःया स्वंगू लँपु

बाग्मती प्रदेशया सरकारं गुगु कथं नेपालभाषा व तामाङ भाषायात सरकारी कामकाजि भाषाया रुपय् लागू यायेगु धकाः निर्णय याःगुयात कार्यान्वयन यायेगु निंतिं स्वंगू लँपु खनेदु । प्रदेश संसद मदये धुंकूगु अवस्था जूसां सभामुख, उपसभामुख नापं प्रदेश सरकार ला द हे दनि । उकिं आः इच्छाशक्ति दत धाःसा बाग्मती प्रदेश सरकारया मन्त्रीतय्सं बाग्मती प्रदेशय् नेपालभाषा व तामाङ भाषायात कामकाजि भाषाया रुपय् लागू यायेत न्ह्याःवनेफइगु मूल रुपं स्वंगू लँपु खनेदु ।
भाषा नीति दयेकाः लागू यायेगु
बाग्मती प्रदेशया सरकारं आःया अवस्थाय् संसद मदुसां अःपुक हे भाषा नीति तयार यानाः मन्त्रिपरिषद्पाखें लागू यानाः कार्यान्वयन यायेफइगु अवस्था दु । भाषा नीति मूल रुपं भाषा ऐन कथं हे हयेगु अले कन्हय् वनाः न्हूगु संसदं उकियात हे ऐनया रुपय् यंकाः संसदं पारित यायेफइ । न्हूपिं सांसदतय्सं नं उकियात ऐनया रुपय् पारित यायेत बाध्य जुइ । उकिं आःया सरकारयात थ्व लँपु चालाच्वंगु दु । आः सरकारय् दुगु दलनिसें मन्त्रीतय्सं थुगु खँय् ध्यान बिइमाःगु अवस्था दु ।
भाषा विधयेक दयेकेगु
भाषा आयोगया सिफारिस कथं सरकारं थःम्हं हे भाषा विधेयक तयार यायेगु । भाषा आयोगपाखें दयेकूगु नमुना ऐनयात हे आधार कथं नालाः विधेयक तयार यानाः मन्त्रिपरिषदं पारित यायेगु । अथे मन्त्रिपरिषदं पारित यानातल धाःसा व सरकारया विधेयक जुइ । सरकारया सम्पत्ति जुइ । कन्हय् वनाः न्हूगु संसद वइ अले न्हूगु हे सरकार वइ । उगु इलय् व सरकारं व विधेयकयात नाला कायेत बाध्य जुइ । अले संसदय् यंकाः पारित यायेगु निंतिं लँपु चाली । न्हूगु संसदं उगु कथंया विधेयक हयेगु व भाषाया सवालय् ऐन लागू यायेगुपाखे बिसिउँ वने फइमखु ।
अध्यादेशपाखें लागू यायेगु
आःया मन्त्रिपरिषदपाखें भाषा ऐनयात अध्यादेश मार्फत लागू यायेगु । उकिया निंतिं भाषा आयोगं तयार याःगु नमूना ऐनया आधार कयाः लागू यायेगु खः । भाषा ऐन लागू याये धुंकाः थुलिया दुने व विधेयक पारित यायेमाः धयागु खँ प्रदेशया हकय् मदुगुलिं अझ अःपुइगु अवस्था दु । अले आःया सरकारं लागू याना वनेधुंकूगुयात कन्हय् न्हूगु संसदया न्हूगु सरकारं लागू यायेत बाध्य जुइ । उकिं धाथें हे बाग्मती प्रदेशय् नेपालभाषा व तामाङ भाषायात कामकाजि भाषाया रुपय् लागू यायेगु नियत खःसा वर्तमान मन्त्रीतय्सं अध्यादेश मार्फत लागू याना वनेगु हिम्मत तयेमाः ।
थुगु कथं बाग्मती प्रदेशय् नेपालभाषा व तमाङ भाषा लागू यायेगु निंतिं स्वंगू कथंया लँपु चालाच्वंगु दु । थुकियात सरकारय् दुगु दलया नेतात, कार्यकर्तानिसें वर्तमान प्रदेश सरकारय् दुपिं मन्त्रीत गम्भीर जुयाः न्ह्याः वनेमाः । थुकिया निंतिं स्वयं नेवाः व तामाङत नं सचेत जुया वनेमाःगु आवश्यकता दु । अझ विशेष यानाः थुगु मुद्दायात लिपांगु इलय् नेतृत्व याना वयाच्वंगु नेवाः देय् दबू स्वनिगः विशेष प्रदेश, वाग्मती प्रदेश नापं नेपाल तामाङ घेदुङया बाग्मती प्रदेश समिति सक्रिय जुया च्वनेमाःगु अवस्था दु । यदि वर्तमान प्रदेश सरकारं लागू मयात धाःसा थुकियात हे आः नेवाः व तामाङतय्सं प्रदेशया निंतिं चुनावी मुद्दा दयेका वनेमाः । नेपालभाषा व तामाङ भाषायात प्रदेशया सरकारी कामकाजया भाषाया रुपय् लागू याइम्ह सांसद नापं लागू याइगु दलयात जक त्याकेगु जुइ धकाः घोषणा हे यानाः वनेत तयार जुइमाः । थुकिया निंतिं आवंनिसें हे सचेत जुयाः वनेमाःगु आवश्यकता दु ।