नांया लिउने ‘नेवाः’ घायेवं धाथेंयाम्ह नेवाः जुइला ?

 पुष्परत्न ताम्राकार ‘स्वीटहर्ट’

येँ महानगरपालिकां न्ह्याका वयाच्वंगु मेट्रो एफएमय् न्हियान्हिथं सुथसिया जःछिपाः च्याताः इलंनिसें न्ह्याइगु नेपालभाषा ज्याझ्वः ‘नेपालमण्डल बुखँ’ व ‘नेपालमण्डल दबू’ लिपाया ज्याझ्वः ‘नेवाः सरोकार’य् ब्वति कयादीपिनिगु छगू पुचलं थःगु नांया लिउने ‘नेवाः’ तयेमाः । गुकिं यानाः व मनू नेवाः धकाः अःपुक हे म्हसीके फइ धइगु तातुनाः छगू अभियान न्ह्याकल । अभियान न्ह्याकूथें छम्ह निम्हेसिनं थःगु नांया लिउने ‘नेवाः’ धकाः तयाहःगु नं खनेदत ।

थय्क्क विचाः याना स्वयेबलय् थ्व पाय्छि जुयाः बांलाः थें नं तायावल । धाथें सकसिनं थथे हे थःगु नांया लिउने ‘नेवाः’ तयायंकल धाःसा थ्व तसकं हे बांलाःगु खँ जुइ । अथे खःसां जितः ताःगु खँ छु धाःसां थःगु नांया लिउने थर (जात) वयेवं हे उम्ह मनू ‘नेवाः’ धकाः न्हाय्कं थें छर्ल· क्यनाः अःपुक हे ‘नेवाः’ या म्हसीका बिया वयाच्वंगु दु । थथे छम्ह नेवाःयात थर (जातं) हे ‘नेवाः’ धकाः म्हसीका बिया वयाच्वंगु दयेक दयेकं हाकनं नांया लिउने ‘नेवाः’ धकाः तयाच्वनेमाःगुया छुं तात्पर्यता मखना । थरं हे नेवाः धकाः म्हसीका बिया वयाच्वंगु दयेक दयेकं ‘नेवाः’ धकाः म्हमसीगु ला जुइ हे मखु । द हे दत धाःसा व थेंज्याःम्ह महामूर्ख मेपिं सु दइ ?

उकिं थथे म्हसीका बियाच्वंगु दयेक दयेकं हाकनं नांया लिउने ‘नेवाः’ धकाः तयेबलय् ‘न्हाय्कं दयेक दयेकं तुंथिइ क्वस्वः वनेथें’ जू मवनी ला ? छर्ल· जुइक थरं हे ‘नेवाः’ धकाः म्हसीका बियाच्वंगु दयेक दयेकं नांया लिउने ‘नेवाः’ धकाः घायेबलय् ‘हलू धासेंलि कुतिं न्यानाः स्वये माःला’ धइथें जू मवनी ला ? थ्व खँय् हाकनं छक्वः बांलाक दुवालाः, क्ववालाः विचाः यायेमाःगु खनेदु ।
सुयागुं हाहालय् वा धाल खँया लिउलिउ वनाः छक्वलं थःगु नांया लिउने थथे ‘नेवाः’ तयेगुु पाय्छि थें मताः । अथे धकाः तये मजिउ धकाः धायेत्यनागु नं मखु । तये धुंकाः लिपा लाये फुगु वा लाइगु लिच्वःयात नं ध्यानय् तयेमाः थें च्वं धकाः जक धायेत्यनागु खः ।

छता खँ छु धाःसा थथे थःगु नांया लिउने ‘नेवाः’ तयेवं व मनूयात छुकिया लिधंसाय् ‘नेवाः’ धायेगु ? थनथाय् छगू न्ह्यसः नं पिदने फु । थःगु नांया लिउने ‘नेवाः’ धकाः तःम्हेसिनं गुलितक नेवाः तजिलजि, संस्कार, भाषा, आदि इत्यादियात माया, मतिना यानाः नुगः क्वसायेकाः छ्यला वयाच्वंगु दु ले ? थःगु हे छेँ दुने मस्तनापं गुलि तक नेवाः भासं खँल्हाबल्हा यानाः, नेवाः संस्कार, विधि व्यवहार बारे स्यनेकने याना वयाच्वंगु दु ? नेवाःतय्सं हना वयाच्वंगु थीथी नखःचखःया बारे जक मखु नेवाःतय्सं न्यायेका वयाच्वंगु गुथि, जात्रा, पर्व, नेवाः नसात्वँसा, पुँसा, नेवाः कासा आदि इत्यादियात कयाः नं गुलितक थुइका वयाच्वंगु दु ? थज्याःगु आपालं आपां न्ह्यसःत दना वयाच्वनी ।

थज्याःगु खँयात नं ला पक्का नं कःघाना वनेमाली । नांया लिउने ‘नेवाः’ धकाः तयेवं वं नेवाःया गतिविधिया बारे छुं मयाःसा वा उकिया बारे थःके हे ज्ञां मदुसा गथे याना वयात ‘नेवाः’ धायेगु ? अले अज्याःपिंसं पिने किसिया पिब्वयेगु वा थें क्यनाः दुनें दुने मुलय् तयाः गः कीगु ज्या नं याये फु । अथे मयाइ धकाः नं धाये मफु । थज्याःगु खँय् सुुनानं दुवालाः स्वः वने नं फइमखु । खालि झीसं शंकाया मिखाकुलिं जक स्वयेगु खः, स्वये नं फयेकेमाः ।

थःगु नांया लिउने ‘नेवाः’ घानाः नेवाः जुया जुइ न्ह्याःपिंसं दकलय् न्हापां छेँय् थः मस्तय्त नेवाः भासं खँ ल्हायेगु, च्वयेगु, ब्वनेगु, संस्कार, संस्कृति, जात्रा, पर्व, नखःचखः आदिया बारे स्यनेकने यानाः इमिगु मन क्वसायेकेगु स्वयेमाः । केक तानाः ‘ह्याप्पी बर्थ डे’ माने यायेगु मखसे नवग्रह पुज्यानाः, सुकुन्दा च्याकाः, ख्यें सगं बियाः बुन्हि हनेगु व हंकेगु यायेमाल । ‘मम्मी, ड्याडी’ मधायेकसे ‘मां बाः’ धायेके बीमाल । थज्याः थज्याःगु नेवाः संस्कारलिसे भ्यलय् पुंकाः इमिगु नुगः क्वासयेकेफत धाःसा जक ‘नेवाः’ धकाः थःगु नांया लिउने तःगुया अर्थ दइ । नत्रसा ‘वँय्या देशय् क्वँय्या जात्रा’ धाःथें जक जू वनी । थज्याः थज्याःगु खँय् नं वाः चायेकाः ध्यान बीमाः ।

धाथें ला थौंकन्हय् झीथाय् छु जुयाच्वन धाःसां नामं जक ‘नेवाः’ ज्ुयाः व्यवहार, संस्कार, भाय् आदिइ च्यःबुद्धि जुयाः मेपिनिगु संस्कार, चहःपहः नाला वयाच्वंगु खनेदु । गथेकि– च्यानाच्वंगु सीइताः स्यानाः केक तानाः बुदिं हनेगु, विदेशया फसं कया वःगु ‘मतिना दिवस’ हनेगु, नेवाः वसः पुनाः बाजं थायेगु अले खय् भासं खँ ल्हाना जुइगु । अथे हे स्वन्तिया इलय् द्यौसी–भैलो फ्वं वनेगु, तीज पर्व न्यायेकेगु, मोहनिया चालंकुन्हु थः मस्तय्त लय्तायेकेगुया नामय् सिन्हः तिकाः ध्यबा (दक्षिणा) बीगु आदि ।

दकलय् न्हापां ला थ्व अभियान न्ह्याकाः थःगु नांया लिउने ‘नेवाः’ तयादीपिंसं थज्याःगु खँयात वाःचायेकाः नेवाः समाज दुने खने दयाच्वंगु थज्याःगु विकृति, विसंगतियात पनाः हाकुतिने फयेकेमाल । ‘आः छु याये ? थौंकन्हय् मस्त माने हे मजू’ धाधां थः कतिलापाकः जुयाः लिचिला च्वने मजिउ । गबलय् तक थज्याःगु विकृति, विसंगति झीगु थ्व ‘नेवाः’ समाजय् दयाच्वनी, अबलय् तक नांया लिउने ‘नेवाः’ तयेवं नेवाः धकाः धाये फइमखु । अथे जूगुलिं थःगु नुगःपाय् ल्हाः तयाः आत्मा साक्षी तयाः थज्याः थज्याःगु विकृतियात निं चिइकादिसँ अले थःपिंत ‘नेवाः’ धकाः धयादिसँ । नत्रसा खिचया न्हिप्यनय् ध्वाँय् ब्वयेके थें जक जुयाच्वनी । कतः भाय् ल्हाकाः कतःया संस्कार छ्यलाः गबलें नं नेवाः जुइ फइमखु ।

वास्तवय् धाथेंया नेवाःला वयात जक धाये फइ, गुम्हेसिनं थःगु भाषा, कला, संस्कृति, तजिलजि, संस्कार, नेवाः नसात्वँसा, पुँसा, कासा आदि इत्यादिप्रति थःगु नगः क्वसायेकाः निपाः ख्वाःपाः पिमब्वसे माया मतिना यानाच्वनी । अले थः मस्तय्त नं उकथं हे न्ह्याः वनेत तिबः बियाः पलाः न्ह्याकाच्वनी । नांया लिउने ‘नेवाः’ तयाः धुँया लिउने कां कां थें यानाः लखय् मिखा कंकाः वा मिखाय् धुलं छ्वाकाः दुनें दुनें च्यःबुद्धि पिज्वयेकाः थः कतः, कतः थः नालाः भाषा, कला, संस्कार, तजिलजि आदि दक्वं कर्किया दुतिंकाः थःपिनिगु तजिलजि संस्कारयात हाकुतिनाः, अबुजु मलिउसे ब्वाःजु लिनाःलि न्हाय् ध्यनाः सर्गः खंका जुल धाःसा अज्याःपिंत गथे यानाः नेवाः धायेगु ? नांया लिउने धाःसा ‘नेवाः’ घायेगु, तर व्यवहारय् धाःसा च्यःबुद्धिं काय मियाः च्यः न्यायेगु प्रवृत्ति दुपिं अज्याःपिंत नेवाः धाये फइमखु ।

थौंकन्हय् झीथाय् आपालं आपाः थःत नेवाः धया जूपिं थःथःगु छेँय् गुलिं सःसिउपिं, सभ्यपिं थें तायेकाः कर्पिनिगु न्हिप्यं जुया जूगु खनेदु । थ्व धाथें ‘नेवाः’ धयेका जुइत गुलित पाय्छि जुयाः ल्वःगु खँ खः ? अथे जूगुलिं थ्व नांया लिउने ‘नेवाः’ घाकेगु अभियान न्ह्याका जूपिंसं थज्याः थज्याःगु खँय् नं दुवालाः दुग्यंक विचाः यानाः जक पलाः न्ह्याका वनेमाःगु खनेदु । अथे जूसा जक नांया लिउने ‘नेवाः’ तयेगुया अर्थ व मू दइ ।

 

 

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS