छाय् जुयाच्वन भूटानया सीमाय् चीनया दाबी

भारत व चीनया दथुइ लानाच्वंगु भौगोलिक ल्याखं चिधंगु देय् भूटानं निगू तःधंगु जःलाखःला देय् दथुइ जुयाच्वंगु सीमा विवादय् थः कानाच्वंगु महसुस यानाच्वंगु दु । भारतलिसे बांलाःगु स्वापू दुगु भूटानया पूर्वी भागय्लाःगु क्षेत्रय् न्हापा खास हे विवाद मदुगु खः । तर अनया वन्यजन्तुतय् आश्रय स्थल जुयाच्वंगु छगू राष्ट्रिय निकुञ्जय् लाःगु क्षेत्रय् चीनं आकाझाकां दावी याःगुलिं भूटान अजू चाःगु खः ।
भुटानया यक्व टिप्पणीकारत थ्व बारे बांलाक न्ववाये चाहे मजू, तर अप्वःसिनं धाःसा भारतलिसे जुयाच्वंगु सीमा विवादय् वयाच्वंगु गतिरोधय् बेइजिङ्गं भुटानयात नं सालेत्यंगु तायेकाच्वंगु दु ।

भुटान मुक्कं ७ लाख ५० हजार जनसंख्या दुगु चिकिचाधंगु देय् खः । वंगु अप्रिल लिपा विश्वया दकलय् अप्वः जनसंख्या दुगु निगू देय् चीन व भारतं सीमा अतिक्रमणया आरोपा प्रत्यारोपया दथुइ सीमा क्षेत्रय् द्वलंद्वं सेना परिचालन यानाच्वंगु दु । झिंप्यंगू देय् लिसे सीमा स्वाःगु चीनं अप्वः थें देय् लिसे सीमा विवाद मिले यायेधुंकूगु दु । भारत व भूटान धाःसा अपवाद जुयाच्वंगु दु । थुपिं निगू देय् लिसेया विवादस्पद क्षेत्रयात कयाः जुयाच्वंगु वार्ताय् छुं प्रगति जुइ फयाच्वंगु मदु ।

भूटानयात हीचायेकेगु चीनया कुतः
वंगु जुन महिनाय् संरक्षण सम्बन्धी छगू भर्चुअल सम्मेलनया झ्वलय् बेइजिङं न्हापांखुसी भूटानया पूर्वी भागय्लाःगु थ्यंमथ्यं ७४० वर्ग क्षेत्रय् न्यनाच्वंगु साकतेङ क्षेत्रय् दावी याःगु खः । थिम्पु सरकारं थ्व क्षेत्रय् न्ह्याकेमाःगु छुं परियोजनाय् ग्वाहालि बीत अमेरिकाय् च्वंगु छगू वातावरण सम्बन्धी पुचः ‘ग्लोबल इन्भाएरोमेन्ट फ्यासिलिटी’यात इनाप यायेवं चीनया प्रतिनिधितय्सं थ्व क्षेत्र विवादीत जूगुलिं छुं नं कथंया ग्वाहालि बीमजिउगु खँ धाःगु खः ।

भूटानं धाःसा चीनया दावी अस्वीकार यासें निगू देय् दथुया सीमायात कयाः २४ क्वःतक जूगु वार्ताय् थ्व क्षेत्र बारे गुबलें खँ पिहां मवःगु धाःगु दु । वंगु जुलाई महिनाय् जक चीनया विदेश मन्त्रालयया प्रवक्तां चीन व भूटान दथुइ सीमांकन अझं ल्यं दनिगु व मध्य, पूर्वी व पश्चिमी क्षेत्रया सीमा विवादीत खः धकाः धायेवं चीनं साकतेङ क्षेत्रय् दावी याःगु धयागु खँय् छुं दुविधा मजुल । पूर्वी भाग धायेवं साकतेङ क्षेत्र हे लाः वः ।

चिनियाँ अधिकारीतय् दावी याःगु कारण भूटानयात हीचायेकेगु कुतः जुइमाः । भारतयात दबाब तयेगु निंतिं चीनं थ्व पलाः ल्ह्वंगु खँ धाइ । थिम्पु व बेइजिङ दथुइ सन् १९८४ निसेंया सीमा वार्ता विशेषत पश्चिमय् च्वंगु २६९ वर्ग किमि व उत्तरय् च्वंगु ५०० बर्ग किमीइ जक केन्द्रीत जुयाच्वंगु दु । चीनया फुक्कं आधिकारिक नक्सां नं साकतेङयात भूटानया हे ब्व धकाः क्यनाच्वंगु दु । तर चीन व भारत दथुइ स्वदँ न्ह्यः भूटान नाप स्वाःगु त्रिदेशीय सीमा दोक्लाम (दोङलाङ) क्षेत्रयात कयाः विवाद जुइवं चीनया थ्व पलाः न्ह्यःने वःगु खनेदु । उबलय् चीनं थ्व त्रिदेशीय सीमाय् लाःगु महत्वपूर्ण थासय् लँ दयेकेत्यंगु खः । थ्व थाय्यात भूटानं दावी यानाच्वंगु दु, अले भूटानया थ्व दावीइ भारतं चिनियाँ फौजयात हे चुनौति बिल । भारतया निंतिं थ्व थाय्या तच्वःगु रणनीतिक महत्व दु । भविष्यय् यदि चीन लिसे ल्वापु जुल धाःसा चिनिया पक्षं थ्व थाय् थःगु नियन्त्रणय् कायेफु धयागु भारतयात ग्याःचिकु दु । भारतं थःगु स्वार्थया निंतिं भूटानयात साथ बिउगुलिं आः भारतयात दबाबय् दयेगु निंतिं चीनं भूटानया मेगु सीमाय् नं दावी याःगु भारतीय व भूटानीत धापू दु ।

दिल्लीया जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालयया प्राध्यापक संगीत थपलियां धयादी, ‘भूटानयात जक मखु भारतयात नं दबाबय् तयेगु चीनया थ्व तरिका खः । साकतेङ क्षेत्रया भूभाग भारतया अरुणाञ्चल प्रदेशया सीमा लिसे स्वाः, गन चीनं दावी याना वयाच्वंगु दु । अरुणाञ्चल प्रदेशया विस्तार कथं बेइजिङ साकतेङयात स्वइ ।’

तर बेइजिङय् च्वंगु चिङ्खुवा विश्वविद्यालयया इन्ष्टिच्यूट अफ बेल्ट एन रोड इनिशिएटिभया शोधकर्ता डा. लु याङया धाःसा बिस्कं हे बिचाः दु । ‘सीमायात कयाः चीनं भूटानयात क्वःत्यलेत स्वःगु मखु । भूटान व चीनया सीमा विवाद चीन व भारतया सीमा विवाद लिसे बिस्कं तयाः स्वये मफइगु जूगुलिं अथे खनेदुगु खः ।’

बेइजिङ याःगु दावीयात कयाः वय्कलं धयादी, ‘चीन–भारतया पूर्वी सीमाया समाधान धयागु भूटान–चीनया सीमाया समाधान पूर्वसर्त खः ।’

बिबिसी

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS