कोरोना, समुदाय व सरकार

भाजु सुरेश किरणया ११४० कौलाथ्व त्रयोदशी कुन्हु ‘समुदायस्तरय् कोरोना महामारी : समदाय चाहिँ छुं यानाच्वन ?’ धइगु च्वसुया लिधंसाय् थ्व च्वसु तयार यानागु दु । थुकी मचाःमगाःगुयात हानं मेपिं विज्ञतय्गु च्वसु वइ अले थीथी खलः, पुचः आदि दथइ माःगु वहस न्ह्याकाः स्थानीय सरकारयात घचघचे यायेगु लागिं माःगु पलाः न्ह्याकी धइगु भलसा कयाच्वना ।

विश्वय कोराना संक्रमण जूगु दछि दुगु जुलसा झीगु देशय् लकडाउन शुरु जूगु नं करिब गुला दयेधुंकूगु दु। थ्व इलय् गुलि मनू सित, गुलि संक्रमित जुल, गुलि लन, गुलि अस्पतालय् दु, गुलि आइसोलेशनय् दु, गुलि होम आइसोलेशनय् दु, गन मनू सित, गन गुलि संक्रमित बढे जुल आदि इत्यादि सम्बन्धी तथ्याङ्क अले लकडाउन, निषेधाज्ञाया खबरं जनताया दैनिक जीवन व शारीरिक, मानसिक स्वास्थ्य सुथां लाकेत गुलि तिबः बिल वा मबिल ? आःयागु अवस्थाय् वासः नं मदु। थज्याःगु अवस्थाय् ल्वगिया संख्या प्रचार प्रसार यायेगुया छु उपादयेता दु ? आः थज्याःगु तथ्याङ्कयात बन्द यासें खालि ल्वय् या लक्षण, व्यक्तिया सचेतना, कर्तव्य आदि जक प्रसार प्रशारण यायेगुपाखे मंकाः कुतः जइमाःगु आवश्यकता तायेका । यदि थुकिं छुं नं कथंया सकारात्मक तिबः मबिसे नकारात्मक, मानसिक, सामाजिक तनाव बीगु ज्या जक यानाच्वन धाःसा अज्याःगु तथ्याङ्क पिकायेगु ज्यायात तःधंगु मानसिक महामारी ब्वलंकेगु ज्या जक खः धकाः धायेगु की मधायेगु ?

‘समुदायस्तरय् कोरोना महामारी : समदाय चाहिँ छुं यानाच्वन ?’ धइगु च्वसुइ थनातःगु छुं छुं न्ह्यसःत थन न्ह्यब्वयेगु पाय्छि जइगु तायेका । गथे कि “आः येँया हरेक छेँय् हे कोरोना संक्रमित विरामी खने दइगु जुयाच्वंगु दु। थुकियात राज्यं नं पने फुगु अवस्था मदु। राज्यं पने मफुगु जक मखु थ्व मामिलाय् राज्यं ल्हाः हे ल्ह्वनेधुंकूगु अवस्था दु धाःसां छुं मपाः ।…………कोरोना महामारी समुदायस्तरय दुहां वन धकाः ला झी हालाच्वना, तर थुकियात पनेगु लागिं समुदायं चाहिँ छु यानाच्वन ले? ………थौंकन्हय झीगु त्वाःबहाः चुक, ननि आदि ह्यागु थासय् च्वंपिं स्थानीय मनूत कोरानां कयाः केवल ल्वय् जक मखु थ्व बाहेक नं थीथी कथंया समस्यालिसे ल्वायेत बाध्य जयाच्वंगु दु ।”

आःयागु अवस्था वा न्हापानिंसे हे सरकार व व्यक्तिगत आवश्यकता, स्वापू, समन्वयया तःधंगु अभाव खने दुगु, श्रोत साधनया सही सदुपयोग मयाःगु वा वाःमचाःगु वा सरकारया दायित्व नागरिक प्रति अले नागरिकया कर्तव्य राज्यया प्रति मदयाच्वंगु वा दयाः हे च्वंसां यक्व हे कम वा सुं सुं व्यक्तिपाखें जक पूवकाच्वंगु अवस्था खः ।

सुं नं व्यक्ति सरकारी वा निजी क्षेत्रय् थःथःगु क्षमता व दक्षता कथं सक्रिय जुयाच्वंगु दइ । व्यक्तियाके दुगु क्षमता दक्षता (गुगुं नं क्षेत्रया अनुभव) यात आपतकालीन अवस्थाय् राज्यया लागिं छ्यलेगु वयागु दायित्व जइमाः । अले राज्यं नं जनताया सेवा कायेगु वातावरण दयेकेमाः गुगु कि झीथाय्थौं कन्हय् अभाव जुयाच्वंगु दु ।

समुदायस्तरय् ज्या सुथांलाकेया निंतिं व्यक्ति व सरकार निथ्वःसिया दथुइ तिबः, भरोसा, समर्थन व माःगु ग्वाहालि लिसें सहलह जुइमाः । दैनिक जीवनय् जुयाच्वंगु कठिनाईयात चीकेया लागिं माःगु व्यवस्था यायेगु सरकारया दायित्व व सेवामुखी भाव दयेमाःसा जनता नं समाज व राज्य प्रति यायेमाःगु कर्तव्य पूवंकेया लागि तन मन धन समर्पित यायेत तयार जुइमाः । नियमित जीवन पद्धतिया थ्व आवश्यकता खःसा छुं नं आपत विपत अवस्थाय् थुकिया महत्व व कार्यशैली कयौं गुणा बढे जुइगु खँय् निगू मत दइ मखु ।

सुं नं व्यक्ति सरकारी वा निजी क्षेत्रय् थःथःगु क्षमता व दक्षता कथं सक्रिय जुयाच्वंगु दइ । व्यक्तियाके दुगु क्षमता दक्षता (गुगुं नं क्षेत्रया अनुभव) यात आपतकालीन अवस्थाय् राज्यया लागिं छ्यलेगु वयागु दायित्व जइमाः । अले राज्यं नं जनताया सेवा कायेगु वातावरण दयेकेमाः गुगु कि झीथाय् थौंकन्हय् अभाव जुयाच्वंगु दु। स्थानीयस्तरय् गज्याःगु क्षमता दु उकियात छ्यलेगु लागिं नं स्थानीय सरकार सफल जुइमाः धइगु खँय् निगू मत दइ मखु ।

सरकारं थःगु हे कार्यक्रम न्ह्यब्वइगु इलय् नं जनतायाके दुगु क्षमता, दक्षतायात प्रयोग याये मफुत धाःसा अज्याःगु कार्यक्रम सफल जुइगु सम्भावना गुलि दइ ? समुदायस्तरय् कार्यान्वयन जुइमागु ज्याय् समुदाययात हे वेवास्ता यासें खालि उच्चतहया निर्देशनं समाजया समस्या गुलि समाधान याइ व समुदायलिसे थुकिया गुलि स्वापू दइ ? निश्चित हे रुपं धायेमाली सरकारं जनतायात ग्वाहालि जुइगु कथंया कार्यक्रम दयेकेमाः । जनतां आवश्यक जुल धाःसा सरकारयात स्वयंसेवी जुयाः नं सेवा यायेमाःसा सरकारं नं अज्याःगु अवस्थाय् माल धाःसा बजेटया व्यवस्था याना बिल धाःसा निगुलिं पक्षया दथइ सहभाव, समन्वय व सहकार्यया वातावरण ब्वलना वनी । लिसें थज्याःगु पद्धति हे थौंया महान आवश्यकता नं खः । तर अथे मजुसे समुदायया बिचाः व सरकारया बिचाः थवंथवय् पानाच्वंगु हे थौंया विडम्बना जुयाच्वंगु दु ।

आ हानं मु न्ह्यसले वय समुदाय् स्तर छु यायेमा ? आ कोराना या अवस्थाय् जकः मखु छु नं कथःया , आपत कालन अवस्था गथेकी वा वयग, चलः, भुखा, अनाावृष्टि आदिय रुपय् वइगु थी थी अवस्थाय आवश्यकता न फरक फरक हे कथ मागुली अले विषय ज्ञाता न फरक फरक मागुली न दुइमत दइ मखु। समुदायया हक हितया लागी व्यक्तिया स्वास्थ्य लगायत सामाजिक समस्या नाप लडाइ यायेया लागि समुदाय्या दथुई अथे धायेवलय वडा स्तरय हे आवश्यक पुर्वाधाधर दयेकेया लागि वडा स्तरय गली जनता रोगजरी, बेरोजगार शिक्षित , अश्षिित बुरा बुरी, ल्यायम्ह, ल्यासे, गयागु क्षेत्रया अनुभव दु, गुली अस्पताल, कलेज, स्कुल, दु, गुली जनतन छु क्षेत्रया विशेषज्ञ वा गयागु तालिम कागु दु, गुली सामाजिक संध सस्था दु, गुली सरकारी सयन्त्र व कार्यालय दु ? आ जइ त्यंगु जनगणना कार्यक्रमय् वडास्तरया तथ्याङ्ग दयेकीग धैग वुँख न्यने द थकी पाखे न समदायया आ हे सचेतना व ज्याझो न्हयाके मागु खने दु। छ न कथया विपति वलये स्थानीय स्तरय दग दक्ष जन शक्ति परीचालन यायेत माग तदर्थ समिती दयेका, कार्यन्वयन पक्ष बल्लाकेया लागि समदाय व स्थानीय सरकारया पला न्ह्या वने फयेमा धैगु मंगलमय कामना विया च्वना ।

शिशिल चित्रकार

च्वमिया मेमेगु

• अथे मजूसा थथे मजुइगु खइ !