चीन-इरानया मित्रता व अमेरिकाया चिउताः

बिबिसी

चीनया विदेशमन्त्री वाब यीं मध्यपूर्वय् जुयाच्वंगु तनाव म्हो यायेत छगू फोरम दयेकेमाःगु खँ धयादीगु दु। इरानया विदेशमन्त्री जवाद जरीफलिसेया बैठक लिपा वय्कःया थ्व धापू पिहां वःगु खः । लिसें वाब यीं इरानयात चीनया समर्थन दयाच्वनीगु खँयात हाकनं छक्वः लिसा कयाः धयादीगु दु ।

इरान व चीन दथुया मित्रता इरान थौंकन्हय् मध्यपूर्वया छगू शक्ति जुयाः दना वयाच्वंगु सउदी अरबलिसे यमनय् जुयाच्वंगु युद्ध, इराकय् दबदबा कायम यायेगु निंतिं जुयाच्वंगु धेंधेंबल्लाः व अमेरिकाया प्रतिबन्धयात सउदी अरबं यानाच्वंगु समर्थन विरुद्ध ल्वाना वयाच्वंगु दु। थज्याःगु इलय्इ रानलिसे चीनया स्वापू क्वातुया वनाच्वंगु दु। मेखे चीनया अमेरिका लिसेया स्वापू धाःसा झन झन स्यना वनाच्वंगु दु। मेखे चीन व इरान दथुइ छगू तसकं महत्वपूर्ण सम्झौता जुइत्यंगु दु। थज्याःगु इलय् चीन व इरानया मित्रताय् पंगः थनेगु अमेरिकाया निंतिं छगू हाथ्या हे जुयाबीफु। इरान थौंकन्हय् मध्यपूर्वय् अमेरिकाया दकलय् तःधंगु दुश्मन जुयाच्वंगु दु। निगू देय् दथुइ ताःई न्ह्यव निसें तनाव न्ह्याना हे च्वंगु दनि ।

अमेरिकी नीतिइ लिच्वः अमेरिकां न्ह्याबलें धयाथें इरानयात अन्तर्राष्ट्रिय समुदायं हे अलग तयेगु कुतः यानाच्वंगु दुसा चीनं धाःसा इरानया समर्थनय् दना वयाच्वंगु दु। आः चीनं यायेत्यंगु सम्झौतां मध्यपूर्वय् अमेरिकाया नीतियात तच्वः लिच्वः लायेफु धयातःगु दु। अमेरिकाय् जुइत्यंगु चुनावय् लिच्वः लाकेगु निंतिं रुसया लिसें चीन व इरानया नां नं वयाच्वंगु दु। थज्याःगु इलय् चीन व इरान छथाय् वयेगु धयागु अमेरिकाया निंतिं स्वाभाविक रुपं चिन्ताया खँ जुयाबी ।

सम्झौताया मस्यौदा
चीन व इरान दथुइ जुइत्यंगु महत्वाकांक्षी सम्झौताया मस्यौदा न्हापांखुसी वंगु जुलाई महिनाय् सार्वजनिक जूगु खः । फारसी भाषां च्वयातःगु १८ पन्नाया थ्व मस्यौदा लिक जूगु खः, गुकियात न्यूयोर्क टाइम्सं छापे याःगु दु। थ्व प्रस्तावित सम्झौताय् धयातःगु दु, ‘निगुलिं देय् व्यापार, अर्थव्यवस्था, राजनीति, संस्कृति व सुरक्षाया क्षेत्रय् थःथवय् रणनीतिक भागिदार जुइ ।’

थ्व लिक जुयावःगु मस्यौदा थज्याःगु इलय् पिहां वःगु खः, गुबलय् चीन व अमेरिकां वं वयागु वं वयागु उच्चाआयोग बन्द यायेगु ज्याय् न्ह्याः वनाच्वंगु खः । मेखे इरानया सर्वोच्च नेता अयातुल्ला खमेनेई नं अमेरिकां इरानया कुद्स फोर्सेसया कमान्डर कासिम सुलेमानियात ड्रोन आक्रमण यानाः स्याःगु विरुद्ध ब्वला सायेगु धयाच्वंगु खः ।

चीन व इरान दथुइ जुइत्यंगु सम्झौताय् थज्याःगु यक्व खँत वःगु दु, गुकिं अमेरिकी प्रशासनयात सशंकित यानाबिउगु दु। इरानया विदेशमन्त्री जवाद जरीफं चीनलिसे २५ दँया निंतिं सम्झौता यायेगु बारे सहलह जुयाच्वंगु खँ धयादी धुंकूगु दु। आः सार्वजनिक जूगु मस्यौदाय् हतियारया विकास यायेगु, गोप्य जानकारी साझा यायेगु, संयुक्त सैनिक अभ्यास यायेगु बारे नं खँत न्ह्यथनातःगु दु ।

अमेरिकाया प्रतिक्रिया
अमेरिकां चीन व इरान दथुइ जुइत्यंगु सम्झौतां मध्यपूर्वय् अस्थिरता हइगु खँ धाःगु दु। अमेरिकी विदेशमन्त्री माइक पोम्पियों थुकिं मध्यपूर्वय्अ स्थिरता ब्वलंकीगु ख्याच्वः बियादीगु खः । इरान व चीन दथुया थ्व सम्झौतां इरानयात कडा दबाब बीगु ट्रम्प प्रशासनया नीतियात हे सीमित यानाबीफुगु खँ विज्ञतय्सं धाःगु दु ।

मध्यपूर्वय् अमेरिकाया दबदबायात चीनया हाथ्या खः ला ?
सन् २००१ निसें जूगु युद्धय् जूगु अर्बौं डलरया खर्च, च्यागू लाखं मल्याक मनूतय् ज्यान वनेधुंकाः नं मध्यपूर्वय् जुयाच्वंगु अस्थिरतां यानाः अमेरिकायात तःधंगु नोक्सानी जुयाच्वंगु दु। थुकिं यानाः छखे अमेरिकाया दबदबा विश्वन्यंकं म्हो जुया वनाच्वंगु दुसा चीनया हैसियत धाःसा झन झन अप्वया वनाच्वंगु दु। अमेरिकाया चिन्ता थन जुयाच्वंगु खर्चयात कयाः जक मखु, थःगु श्रेष्ठता कायम यानातयेगु निंतिं नं जुयाच्वंगु दु। थुकिया लिसें अमेरिकाया मध्यपूर्वय् अर्बौं डलरया लगानी दु । अथेखःसा थुकिया मतलब चीन थ्व लागाय् थःत स्थापित यायेत स्वयाच्वंगु खः ला ? अमेरिकां त्वःता वनाच्वंगु थासय् चीनं थाय् कया वनाच्वंगु खः ला ?

विज्ञतय् धापू दु- चीनं आःतक गनं नं थः सेना छ्वयेगु नीति दयेकूगु मदुनि चीनय् विश्वन्यंकं अलग अलग थासय् थःगु आर्थिक व भौतिक संरचना पाखें प्रभाव लाका वनाच्वंगु दु। मध्यपूर्वय् नं चीनया उपस्थिति थुखेपाखे हे खः । चीनं थन नं थःगु आर्थिक हीतयात हे जक स्वइ, थ्वयां अप्वः न्ह्याःवनेगु सम्भावना म्हो हे जक दु। अमेरिकां सैन्य उपस्थिति म्हो यानायंकूथाय् चीनं थःगु सेना तयेहइ धयागु सम्भावना मदु। अथेखःसां चीनं सिरियाय् छगू विशेष सैनिक डफ्फा छ्वयेत्यंगु खबर नं वयाच्वंगु दु। अथे जुल धाःसां भविष्यय् चीनं थःगु सेना तयेयंकेगु निर्ण यायेफु, अथे याःसां थ्व तसकं सीमित जक जुइ ।

अमेरिका मध्यपूर्वं पिहां वनेत्यंगु खः ला ?
अमेरिकाया आःतकया ध्यान थन उत्पादन जुइगु चिकनय् थःगु नियन्त्रण कायम यानातयेगु हे जक जुयाच्वंगु दु। तर शेल ग्यास व मेमेगु खोज लिपा अमेरिका चिकंया निर्यातक जुइधुंकूगु दु। अथे जूगुलिं अमेरिकाया चिकनय् निर्भरता म्हो जुइधुंकूगु दु। थुकिया लिसें मध्यपूर्वपाखे वयागु निर्भरता नं म्हो जूगु दु। थनया अहमियतता अमेरिकाया निंतिं म्हो जुइधुंकूगु दु। मेखे चीनया निंतिं चिकंया मू स्रोत मध्यपूर्व हे खः ।

अमेरिका व चीन दथुइ भूराजनीतिक तक्करया थ्व इलय् चीन इरानयात अन्तर्राष्ट्रिय समुदायं अलग तयेगु अमेरिकी कुतःया न्ह्यःने झुके जुइगु खनेमदु। बरु अःखःबतं चीनं खुल्ला रुपं हे इरानयात तयातःगु अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धया हे उल्लंघन याना वनाच्वंगु दु। चीनं इरानयाके चिकं न्यायेगु जक मखु, मेमेगु नं सामान न्यायेगु याना हयेधुंकूगु दु ।

चीनया थ्व पलाः इरानयात ट्रम्प प्रशासनया चपेटापाखें पिकायेगु कुतः कथं थुइका वयाच्वंगु दु। खय्त ला अमेरिकां इरानयात प्रतिबन्ध तयाः थःगु शर्त माने याकेत ताःलाःगु मदु, तर अमेरिकी प्रतिबन्धं यानाः इरानया अर्थव्यवस्थाय् धाःसा बांमलाक लिच्वः लाःगु दु ।

इरान व चीनं शायद छुं महिना लिपा हे थःपिनिगु महत्वाकांक्षी सम्झौताय् हस्ताक्षर याइगु जुइ । इरानया निंतिं थ्व सम्झौता छगू लाइफलाइन थें जुइ, विशेषत यदि ट्रम्प अमेरिकाय् हाकनं राष्ट्रपति जुल धाःसा । मेखे इरान चीनया निंतिं धाःसा चेस छगू गोटी जक जुइ ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS