नेवाः संस्कृतिइ मोहनि नखः

नेवाःत भाषिक समुदाय खः । अझ धायेगु खःसा पुलांगु नेपालमण्डलया नागरिक खः । आः नेपाल धइगु छगू देय् दुनेया वासिन्दा वा नागरिकत खःसा अबलय् नेपालमण्डल दुनेया सकसितं नेपाःमि धायेगु व नेवाः धायेगु बराबरया खँ खः । सकसितं स्वाइगु आधार धइगु नेपालभाषा जक खः । धर्मया ल्याखं स्वयेगु खःसा हिन्दू व बौद्ध दु ।

संस्कृति स्वयेगु खःसां येँ, यल व ख्वपय् हे थीथी भेद खना च्वनागु हे दु । संस्कार स्वयेगु खःसां नेवाः दुने हे थीथी जातिया थीथी संस्कार दु, वा जातीय भेद दु । हाकनं नरबलि बीमाःम्ह द्यःनिसें कयाः ध्वाँय् ब्वयेकाः शंख पुयाः ‘हरहर महादेव’या नारा थ्वयेकाः धार्मिक जागरण याइगु माघ हाःवनीपिं नं नेवाःत हे खः।

थ्व माघ हाःवनीगु व मारखः हइगु स्वयेबलय् भारतय् १६गू शताब्दीपाखें वःगु धार्मिक जागरण हे नेपाः दुहां वःगु खःला धइथें च्वं । धार्मिक जागरणया ई त्वःताः आधुनिक लोकतान्त्रिक जागरण व साम्यवादी जागरण नं क्वबियाः न्ह्याकूपिं नेवाःत हे खनेदु । अझ गान्धीया चर्खा प्रचार हःम्ह तुलसी मेहर श्रेष्ठ व हिन्दूतय् दुने भेद मदु, बराबर खः धइगु आर्य समाजी विचाः हःम्ह माधवराज जोशी तकं नेवाः हे खः ।

थुकथं कबिलाई जमानाया संस्कृतिनिसें आःया आधुनिक विचाः, सिद्धान्त व संस्कृति कःघाना न्ह्यानाच्वंपिं नेवाःतय्गु संस्कृति छु धकाः यकिन यानाः धायेगु थाकुइफु । अथे खःसां नं स्वनिगलय् दुने नेवाःतसें न्ह्याकावयाच्वंगु संस्कृति व संस्कार अले नखःचखः नेपाःया थीथी जातिया मनूतसें न्यायेका वयाच्वंगु संस्कृति, संस्कार अले नखःचखःलिसे पाः ।

नःला स्वनेगु, कूछिभ्वय्, स्याक्वत्याक्व, चालं धइगु नेवाःतय्गु खः । गनतक मालश्री धुनया सवाल दु, थ्व मेथाय् मदुगु हुनिं यानाः थ्व नं नेवाःतय्गु हे खः धकाः दावी यायेछिं । नेवाःतय् मालश्री धुन जक मखु, ऋतुऋतु पतिकं थीथी धुन दु ।

थ्व ल्याखं थुकिया सीमांकन यायेत छुं थाकु मजू । आःया सवाल धइगु ‘मोहनि नखः’ व ‘दशैं’ धइगु छगू हे मखु धइगु खँ नेवाः समाजय् व्याक चर्चाया विषय जुयाच्वंगु दु । वास्तवय् थ्व सत्य खँ खः । बौद्ध नेवाःतय्त त्वःताः हिन्दू नेवाःतय्त हे ज्वनेगु खःसां नं नेवाः हिन्दू व गैर नेवाः हिन्दूया संस्कार व संस्कृति उतिकं पाः ।

सुं नेवाः हिन्दू जुल धायेवं वं इहिपाः यायेत जग्गे याइमखु । मृत्यु संस्कारय् बलिं पीगु, पाखाजा खायेगु, घःसू यायेगु, न्हय्नुमा तयेगु थुज्वःगु विशिष्ट संस्कार नेवाःतय्के दु । आः मोहनिया हे सम्बन्धय् धायेगु खःसा नःला स्वनेगु, कूछिभ्वय्, स्याक्वत्याक्व, चालं धइगु नेवाःतय्गु खः ।

गनतक मालश्री धुनया सवाल दु, थ्व मेथाय् मदुगु हुनिं यानाः थ्व नं नेवाःतय्गु हे खः धकाः दावी यायेछिं । नेवाःतय् मालश्री धुन जक मखु, ऋतुऋतु पतिकं थीथी धुन दु । संगीतय् नं नेवाःत तःमिपिं हे खः । नेवाःत मूलतः भाषिक समुदाय जूसां छथासं च्वसेंलि संस्कृति व संस्कारय् सम्मिलन जुयावनीगु स्वाभाविक खः ।

छम्ह तामाङ बम्र्हूतय् गामय् च्वं वन धाःसा घेवा यायेगु थासय् श्राद्ध यायेगु नं यायेफु । श्राद्ध यायेगु सिकं सिदा थ्यंके थाकु धइगु खँ अथें चले जूगु मखु । थ्व ल्याखं नेवाःतय् संस्कृति, संस्कार, नखःचखः हनेगु परम्पराय् स्थानभेद, जातिभेद आदि थीथी दुसां मंकाःकथंया खँत नं आपाः दु, गुकिं नेवाः व गैर नेवाःया भेद जूवनी ।

नेवाः स्वायत्त राज्यया आन्दोलन लिपा नेवाःतय्के नेवाः राष्ट्रवादया भावना जागृत जूगु दु । नेपाःयात बहुराष्ट्रिय नेपाः धायेमाः धकाः मधेसया दलतसें ल्ह्वंगु खँ पाय्छि खः । थुकी हे हाकनं सत्ता संचालकतसें तःधंगु खतरा नं खंकाः तप्यंक अस्वीकार याःगु जक मखु, थुकियात नेपाः कुचा थलीगु षडयन्त्रया अंश नं धयाबिल ।

अथे खःसां आः थीथी जातिया दुने थःथःगु कथंया राष्ट्रवादया भावना जागृत जुयावयाच्वंगु दु । थुकथंया भावनां हे मोहनि व दशैं छगू हे मखु धइगु चेतना झीके ब्वलंगु खः । थुलि जकमखु, गुलिखे नेवाः खँग्वःयात खँय् भासं च्वयेबलय् नं भाय् महीसे नेवाः खँग्वः कथं हे छ्यलीगु नं थ्व हे नेवाः राष्ट्रवादी भावनाया लिच्वः खः ।

हनुमान थुज्वःगु दुगु चाया थलय् मत च्याकाः कुँ गयेकेगु व उगु हे कुँया धू मुंगुयात मोहनि सिन्हः धकाः जाकि सिन्हःसिकं न्ह्यः तिकेगु नेवाःतय्गु चलन खः । थ्व छगू तान्त्रिक विधान थें खनेदु । अनंलि नेवाःतय् बाहां स्यायेधुंकाः भ्वछिं जः च्वनाः सीकाःभू नं कायेमाः । कूछिभ्वय्यात दैत्यनाप ल्वायेत कूछि अर्थात् निमना बजिया भ्वय् नयेगु धाःसां थ्व कुलछि अर्थात कुलया सकलें च्वनाः भ्वय् नयेगु धाःगु धइगु खँ पाय्छि थें खनेदु ।

स्याक्वत्याक्व धइगु गुलि स्यायेफत उलि त्याइगु धकाः धइगु अर्थय् कयातःगु दु । थुगु दिनय् आगमय् द्यः स्वनातःथाय् बाहां स्यायेगु याइ । बाहां स्यायेगु थासय् चबाहां धकाः ख्यें तछ्याइपिं नं दु । तर आधुनिक इलय् बलि बी मयःपिसं नैंक्या तछ्यायेगु यानाहःगु दु । थ्व नेवाः चलन मखु । अनंलि चालं खुन्हु आगमय् स्वनाः पुज्याना तःगु खड्ग ज्वनाः पायो पिहां वयेमाःगु चलन दु ।

थीथी शक्तिपीठं नं पायो पिकायेगु याइ । पायो पिकायेगु क्वचायेकाः भुयुफसि पालेगु याइ । भुयुफसियात दैत्यया स्वरूपय् कयातःगु खनेदु । पायो पिहां वःगु धइगु ल्यं दनिपिं दैत्यत सिधयेकेत खः धइगु धापू दु । वास्तवय् नेवाःतय्गु मोहनि नखतय् शक्ति साधना हे खनेदु, मातृशक्तिया पूजा खनेदु ।

मेपिंसं थें द्यः भक्ति यानाः वरदान कायेगु धइगु खँ थ्व मखु । नेवाःतय्गु नखःचखः आपाः यानाः कौलाचार, वामाचार आदि सिद्धान्तपाखें प्रभावित खनेदु । थ्व नेवाःतय्गु हे स्वतन्त्र आविष्कार खः धकाः धाये फइमखु । तर थ्व परम्पराय् नेवाःतय्गु नं विशिष्ट योगदान दु वा अझ विकसित व परिष्कृत यायेगु ज्या जूगु दइ ।

थ्व खँ अध्ययन व अनुसन्धानया हे खँ जुल । झीसं दैत्य क्वःथलेगु वा दैत्य स्यायेगु धकाः धया । ज्याथःपिं नेवाःतसें महिषासुरयात म्हेखासुर धकाः धाःगु नं न्यना । भगवती द्यः नं स्वनिगलय् लिच्छविकालय् हे दयेकेबिउगु थें खनेदु । रेडियो नेपालं झीत महिषासुर वधया नाटक मचांनिसें न्यंका वयाच्वंगु दु ।

झी मचाबलय् खँय्त हे जूसां नं स्वनिगःया संस्कृतिइ हे दुबिनाः नेवाःत लिसे हे सत्तीना जुइपिं खँय् बम्र्हूत जूगुलिं महिषासुर वधयात झीसं झीगु परम्पराय् मदुगु खँ धकाः छक्वलं धाये मजिउनि ।

स्वसः दँनिसें स्वस्थानी बाखं नेवाःतय्सं थःगु हे भाय् व लिपिं ल्ह्ययाः ब्वनावयाच्वंगु दु । सत्यनारायणया धलं नं दंका हे वयाच्वंगु दु । अझ नेवाः भासं बेताल पच्चीसी व स्वीनिम्ह लापाचाया तन्त्र प्रभावित बाखंत नं दु धाःसा पुराणया साहित्य नाप नं नेवाःतय्गु सम्पर्क पुलांगु हे खनेदु । थ्व खँ नं विचारणीय खः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS