गुंला, गुंलाधर्म व गुंलाबाजं

#लाभरत्न तुलाधर

गुणयुक्तयात गुणी धाइ, गुण मसिउम्हेसित वैगुणी धाइ । गुंलाया मौलिक शब्द खः गुणीला, गथे गुंपुन्हिया पूर्णरुप खः गुणीपुन्ही । नेवाः द“ कथं झिगूगु धलाय् दुथ्यानावःगु गुंलायात छाय् गुनिला वा गुंला धाल जुइ थ्व ख“ बिचाः यायेबह जू ।

गुंला नां गथे च्वन ?
तछला (तापला) व दिल्ला (दितरा) या तान्वःगु व छ्यायेथाकुक ताहाकःगु न्हि धुनेवं सिचुक वा वइगु, न्हि चिहाः जुया वनीगु, तापक्रम कुहां वयाः चिचि धाइगु शुरु जुइगु ला खः गुंला । थ्वहे कारणं नयेगु रुचि अप्वइगु, ल्वय्ख्यय् तापाना वनीगु अले धुक्क जुयाः न्ह्यः वयेके खनीगु नं स्वाभाविक जुल ।

सके थ्वहे गुणया कारणं गुणीला धाल । गुगु वृषदेवया प्यंगू पुस्ता न्ह्यःया जुजु पुष्पदेवया ई अर्थात १९०० द“ न्ह्यवनिसें धायेगु याः धइगु ख“ गोपालराज वंशावलीं सिइके फु ।

गुंला धर्मया दुने छु छु दु ?
नेवाः बौद्धपिनि थ्वहे महिनाय् नवव्याकरण माने गुंगू धर्मशास्त्र ब्वनेगु, ब्वंकेगु चलन नं दु । उमिगु नां खः प्रज्ञापारमिता, गण्डव्यूह, दशभूमीश्वर, समाधिराज, लंकावतार, सद्धर्मपुण्डरिक, सुवर्णप्रभास, ललितविस्तर व तथागत गुह्यक । गुंगू सपूm ब्वनेगु ला जूया निम्ति गुंला धाःगु धयागु छगू धापू नं दु ।

अथेहे गु“ई वना धर्म यायेगु महिनाया अर्थय् गुंला धाःगु जुइमाः धयागु छगू नं अनुमान दु । छाय्धाःसा यमि बौद्ध सकलें स्यंगुं (साम्हेगुं) देय्थाय् भक्तिभाव याःवनीसा सक्वमि बौद्धपिंसं गु“ विहार (पद्मगिरि धर्म धातु महाविहार) या थीथी देवदेवीपिनि पूजा आराधना याइ । अथेहे च्वबहाःया गु“ई नं वनी ।

थिमिइ गुंगू महाविहार पतिकं वनाः तुतः ब्वनेगु व धाः थायेगु याइ । यलय् धाःसा वोगी वनेगु माने बुद्धगीत हाःवने धकाः नसं इलय् नेकू पुइगु व धाः बाजं जक मखु नौबाजा (गुताजि छ्यंगू बाद्य) थानाः लछियंक द्यःपिनि पूजा भाव याइ । नवबाजा धायेबलय् थुकी दुने लाइगु बाजं खः धाः, धिमे, नगरा, नाय्खिं, दमःखिं, दबदब, मृदङ्ग, धोंधोंचा व क्वंचाखिं ।

थुकथं गुताजि बाजं थायेगु, गुंगू विहार चाःहिलेगु, गुताजि बूव तयाः क्वाति त्वनेगु ज्या नं गुंलाया दुने हे जुल । गुंलाया दुने गुंगू हे नखःचखः स्वात्तुस्वाना वइगु जुयाच्वन । गथे नागपंचमी, नेकूपुइके, गुंपुन्हि, सापारु, बहिद्यः स्वये, निसलाः छाये, पंजरां, बौया ख्वाःस्वये, पारु भ्वय् । अथेला गुंलाजःछि दुने स्वनिगःया बौद्ध जनसमुदायं सम्पादन याइगु थीथी थितिरीति वा प्रथा तःधंगु–चीधंगु यानाः ९० गुलिं मयाक धलः दु ।

थुकी मध्येय् अप्वः थें दस्तुर यलय् जक अद्यापि न्ह्यानाच्वंगु सिइदु । नेवाः जातीया वंख“ (इतिहास) या बिलंपौ धायेबहगु थुपिं ब्याकं थितिया पूवंक अध्ययन यायेगु ज्या अझ नं ल्यंदनि ।

गुंला बाजंया थीथी नां व ज्या
थुकथं नेपाःया बौद्धसमुदाय दुने गुंला अतिकं महत्वपूर्ण जुयाच्वन । थ्वहे लाया नां ह्वनाच्वंगु बाजं खः धाः । गुंलाबाजं धायेबलय् यल, ख्वप, थिमि, भ्वँत, बुंग आदि थासय् नवबाजा हे ध्वाथुइकी गुगु आः नं थानावयाच्वंगु दु । तर ये“ देसय् जक थुगु चलन न्हनावंगु खनेदु । गुंला बाजंया प्राचीन स्वरुप धाः व नाय्खिं लिसें भुस्याः छुस्याः व नेकू पुइगु रीति स्यंगुबरेजुपिसं ल्यंकातःगु न्यनेदु ।

धाःयात मूकथं ग्वाहालि बीगु बाद्य ताः, भुस्याः, मुहालि व बय् नं खः । वंगु ५०–६० द“ थुखे निसें विदेशी बाजा ट्रम्पेट क्लारियोनेटं साथ बीकेगु थिति याना हल । थुगु ज्या लं–सुरुवाया द्यःने कोट फियेगु थें जूगु दु ।गुंला बाजाया पुचः स्वताजि दया च्वन । (क) धाः १, वाय् २ ज्वः, ताः व भुस्याःया (ख) दंगःखिं, ताः व भुस्याःया (ग) नाय्खिं, ताः व छुस्याःचाया ।

अथेसांतबि धाः बाजंयात हे मुख्यरुपं गुंला बाजंया नायः कथं व्यवहारय् हनातःगु दु । यलय् थुकियात कजीबाजं अथवा पूधाः धकाः च्वछायातल । अबनद्धबाद्य अर्थात खउ मदुगु बाजंया परिवारय् तग्वःगुलिइ धिमे वइसा दथु ज्वःगु पुचलय् धाः नाय्खिं, नगरा, ढोलक व यलय्पो–धिमे वइ ।

बाजं थाइम्हेस्यां जवरिखेया ब्वयात नासः व खवरिखेयात मांकाः धाइ । अर्थात नायुगु वा तिसः जुइगु नासः अले घोंसः पिज्वइगु मांकाः । सम्भवतः नेवाः जातीया नासः द्यःया नां नं हिसि वा सिद्धि लाकीम्ह, प्रतिभा विकास याइम्हया प्रतिक कथं नासःद्यः धकाः धाःगु जुइफु नायूगु सःया चीधंगु रुप नासः जुइफु ।

अथेतुं गम्भीर व ग्यानापुगुया अर्थय् महाकाल, मांकाः (सः) धाःगु जुइमाः ।तःम्ह हे च्वमि व विद्वानपिनि धापूकथं धाःबाजं धयागु नेपाःया आदिम बाजं धिमेति हे पुलांगु खनेदु । तर शिलापत्रया प्रमाणकथं म्होतिं नं ६०० द“ न्ह्यवं निसें नेकू व धाः थानाः स्यंगु“ चाःहिलेगु थिति दयेधुंकल ।

अले थ्व बाजंया परम्परा न्ह्याकेगु निंतिं गुथि स्वनेगु ज्या जूगु नं उलि हे दत । बौद्ध जातक कथं बुद्धया इलय् लुम्विनी वनस वसन्त ऋतुं हनीगु (शाल) भाञ्जिका नांया महोत्सव द“य्दसं धुमधामं हनीगु बखतय् थाइगु बाजंं हे धाः, गुकियात दुन्दुभी धकाः नं धयातल । थ्व बाजं स्वयं राजकुमार सिद्धार्थं थःत दयेका बिउगु रम्य, सुरम्य व शुभ नांया दरवारय् च्वनाः न्यना बिज्याइ धयातल (ललितविस्तर) ।

थुकिया ध्वनि प्रज्ञापरिमिता देवीया बोली बचन नापं तुलना यानातःगु दु । अथेहे कोशल नरेश विडुधव जुजुं कपिलवस्तु ध्वस्त यासेलिं अन च्वंपि शाक्य व कोलियत थःपिनि साहित्य, संस्कृति व कला सहित नेपाः वःगु ख“ इतिहासकारपिसं च्वःगु दु ।थय्क स्वयेबलय् च्वसं न्ह्यथनागु ख“ थःथःगु सम्प्रदायया धर्म मेगु सिवें उच्च थें क्यनेत कनातःगु वा च्वयातःगु धापू थें च्वनेफु ।

शिवमार्गीतय्सं महाद्यःयात नृत्येश्वर, गुम्हेस्या दबदबं संसारय् दकलय् न्हापां संगीतया श्रीगणेश यात धाइ थें बुद्धमार्गीं दमःखिंया बोलिं भैरवया निनादयात मुखरित यात धाइ । उलिजक मखु धाःया कर्णप्रिय बोलयात प्रज्ञापारमिता देवीया सः अथवा बचनया मेगु रुप तक नं धया तल । ईश्वर अथवा देवी–देवताया ख“य् विश्वास याइपिसं ला थज्याःगु ख“य् म्हो जक शंका याइ, छाय्कि थुपिं शास्त्रोक्त धापू जुल ।

तर थौंला २१ गूगु शदीया युवापुस्ता, गुकिया तःधंगु ल्याः शिक्षा व उच्च शिक्षाप्राप्त समूह जुइधुंकल, थुमिसं ला विना वैज्ञानिक प्रमाण शास्त्रय् धयातःगु धायेमात्रं पत्याः याये थाकुइ । उकिं थन मूख“ छु जुइमाल धाःसा संगीतया आविष्कारक न्ह्याम्ह थजु वा न्ह्याथाय् थजु थुकी मालेज्या जुयांच्वनी तर थुकिया विश्वव्यापी प्रभावया बारे निताजि ख“ दये थाकुइ ।

संगीतया प्रभाव व शक्ति
संगीत धायेबलय् पूर्वीय परिभाषाकथं गीत, वाद्य व नृत्य स्वथिकं खः । थन मूकथं वाद्यया जक चर्चा याये । वाद्य धयागु तःताजि दुसांं निब्वय् थलातल—सुरवाद्य व तालवाद्य । नेपालय् आःनं प्रचलित वाद्य मध्येय् सुरवाद्यय् बय् या बाँसुरी अले ताल वाद्यय् धाः, धिमेय्, खिं आदि जुल । बय् थज्याःगु हे सुषिर वाद्यया वर्गय् लाःगु विदेशी वाद्य खः पाइप, लूट आदि ।

ओरफिउस धयाम्ह संगीतकारया बाँसुरी धुनं मनू ला छु खुसि, सिमा, पर्वत व पशुपंछि सुद्धां झुमी यंपि थें मन्त्रमुग्ध याः धयागु भाव छपु कवितां पिब्वयातःगु दुसा मेगु छपु अंग्रेजी कवितां संगीतया उचित प्रयोगं मनूतय्त दुःख–कष्ट बीपिं जन्तुतय्त नियन्त्रण यायेफु धयागु सन्देश बिउ ।

थ्व कविपिनि कल्पना जक मखयाच्वन । छुं दँ थुखे भारतय् बुँया बालि सप्रे यायेगु ज्याय् संगीतं अपूर्व परिणाम क्यंगु खँ वैज्ञानिकतय्सं पुष्टी याःगु दु ।प्रकृति व जीवजन्तु हे थुभनं मन्त्रमुग्ध यायेगु शक्ति दुगु संगीतय् अति सम्बेदनशील व प्रतिक्रियाशील मनुष्य जातियात थुकिं गुलि गुकथं जक आनन्दित व प्रफुल्लित यानातल जुइ सहज अनुमान यायेफु ।

पूर्वीय पूर्वजतय्सं वैदिककालय् हे थुकिया व्यापक प्रभाव व गम्भीर महत्ता अनुभव यानाः हे शास्त्र रचना याये धुंकुूगु खनेदु गथेकि सामवेद । अले थ्वहे पुलांगु ग्रन्थया लिधंसाय् लिपायापिं संगीतज्ञ व आचार्यवर्गं थीथी ऋतु, थीथी प्रहरया वातावरण अनुकुल जुइकथं थीथी राग रागिनीया सिर्जना यानाहल ।

थुपिं सकतां ज्वलं उपलब्ध जुसेलि दँ दँ थुखे भारतया प्रमुख सांगीतिक केन्द्र पाखें संगीत चिकित्साया विधि विधानया स्वरुप क्वःछिइगु ज्या जुल । डाक्टर वैद्यया गोलि वा मात्रां लंके मफुगु गुलिखे ल्वचय् केवल उचित प्रकारया संगीत श्रवण यानाःलि ल्वय् क्वलायेफु धयागु वैज्ञानिक रीतं प्रमाणित यानाक्यन ।

थ्वहे क्रियां उगु इलय् नं मनूया शरीर व मनोमस्तिष्कय् अनुकूल प्रतिक्रिया हयेत सफल जूगुया कारणं संगीतयात देव वा देवीकथं मान सम्मान यातसा आश्चर्य चायेमाली मखु ।

धाःया प्रयोगं धार्मिक अवसरय् जक छाय् ?
परम्पराकथं धाः अथवा गुंला बाजं निश्चित अवसर वा दिनय् जक थायेगु यानाच्वंगु सिइदु । गुंलाथ्व पारुनिसें यंलाथ्व पारु तक स्यंगु“द्यः उलीबलय्, सम्यक महादान बाय् न्याः पंज्रांया थासय् दीपंकर (समय्द्यः) ल“ स्वयाः हइबलय् । थनंलि पंजादांया दिनय् बाहापुजा वनेबलय्, बहीद्यः स्वः वनेबलय् व गुगुं धार्मिक वा मंगल उत्सवया अवसरय् ।

थुकथं अप्वःथें बौद्ध अवसर व उत्सवय् थाइगु जूगुलिं थुकियात गुलिस्यां देवबाद्य नं धायेगु याः, गथेकि मनूया अन्तिम यात्राय् जक थाइगु भुजं बाजंयात यमबाद्य धकाः नं धाइ । थ्व हे नांया कारणं भतिचा भ्रान्ति नं इलय् ब्यलय् खनेदया च्वन । गथे धाःसा, संस्कृतया मेगु नां देवभाषा जूगुलिं द्यःपिनि वा द्यःलिसे मनूतय्सं सम्वाद याइगु भाय् धयागु केवल संस्कृत, उकिं थ्व बाहेक मेमेगु भासं कर्मकाण्डया ज्या यायेमजिउ वा मत्यः धयाथें मनूतय्सं भाःपिया च्वन ।

अथे हे बुद्ध वा बौद्धतय् धार्मिक ज्याख“य् धाः बाहेक मेगु मल्वः धयागु धारणा दयेफु । थुपिं यथार्थ मजुसे भ्रम जक खनेदु । वास्तविकता छु धाःसां ये“देय् जक मेमेगु व नौबाजाया थिति न्हनावंगुलिं थुकथं प्रतीत जूगु खः नत्रसा यल, ख्वप, थिमि, सक्व आदि थासय् द्यःया ज्याय् मेमेगु नं आपालं प्रकारया बाजा व बाजं छ्यलाच्वंगु जुल ।

गथे, यमितय्के थ्व नं धारणा दु कि बुद्ध जुइ न्ह्यः सिद्धार्थया यःगु बाजं जूगुलिं अचिन्त्य भुवनया आदिबुद्ध, बज्रसत्व, करुणामय लगायतया द्यःपिं थुगु धाःया बोलि न्यना प्रसन्न जुइ ।

अथे हे यलमितय्के नं अन थाइगु दमःखिंया बोलया बारे गौरवपूर्वक धायेगु याः कि बुद्धया न्हातिकां दशक्रोध भैरवया प्रतिनिधि कथं प्रकट जूपिं भैरव व थुम्हेसिया शक्तिपिं काली व महालक्ष्मी जवंखवं तयाः भैरव पाखें निनाद पिकाःगु शब्द थुपिं खः, गुकियात छगू गूढ सन्देशया मन्त्रोचारण धाइ (भ्याजक भ्यादम फट् निफ दम् ।

दमफफ दम । दम्भ्यां दम । भ्यां दम भ्यां) । थुकिया अभिप्राय खः “ब्याक्क कथंया मार उत्पत्तिया मूल अज्ञान व क्लेश नितां हांनिसें नष्ट यासे हुंफट याना बिज्याःम्ह बुद्ध भगवानयात अभिवादन” । मोहनीया चालंबलय् दबदब व गं आदि थाइगुया नं थज्याःगु हे गुह्य अर्थ दयेफु । उखे शैव तान्त्रिक मान्यताकथं नं संगीतया मूल उद्गम नाद धैगु महाद्यःया दबदबं आविर्भाव जुल धयातःगु ख“ थन लुमंकेबहःजू ।

पृथ्वी नारान स्वनिगलय् दुहांवये न्ह्यः तक नेवाःतय्सं न्ह्याकीगु यावत क्रियाकलाप माने साहित्य, संगीत, कलाय् पिनेया प्रभाव म्हो व थन दुने हे नेवालं विकसित याःगु नसा, त्व“सा, पु“सा, तिसा जक मखु वासः–तासः, बाजं–म्ये प्याखं आदि नेवाःतय् सुसंस्वृmत जीवनया अभिन्न अंग कथं दुग्यला च्वंगु खनेदु ।

थ्व तथ्यया पुष्टि स्वयं पृथ्वीनारांया दिव्यउपदेश मध्येय् छगू –“झी (शासकतय्) सं म्हाइपु छ्याये माल धाःसा थज्याःगु मौकाय् थनया नेवाःतय्गु हे उलाय्पुलाय्गु बाजं–प्याखं व म्ये सःपिं ब्वनाः स्वयेगु न्यनेगु यायेमाः । स्वनिगलय् वा नेपाःया पिनें कलाकार मण्डली सःतेगु यातकि थनया दां नं विदेश वनी, थनच्वंपिंत नं संरक्षण मदइ” आदि ।

तर कालान्तरय् हिन्दुस्तानया राजपुत वा रजौटातय् म्ह्याय्पिं ब्याहा यायेगुलिइ शान तायेकीपिं राणातय्गु जहानिया शासनया क्रम शुरु जुसेंलि इपिं नापं दुचाःपिं ब्रिटिश भारतया कलाकारतय्गु हालिमुहालि जुल – ततःखागु दरवारया संरक्षणय् । थुखे नेपाःया मौलिक संगीत बुलुहु“ उपेक्षित अवस्थाय् लात ।

ब्रिटिशया ल्बतष्यलब िब्लतजझ यात खुरुक्क खुयाः श्री ५ या सलामीकथं बैण्ड बाजं थाकेगु च्यःबुद्धिं थाय्काल । लिच्वः कथं, स्वनिगलय् प्रचलित थीथी प्रकारया बाजंगुथि, तुतःगुथि, दाफाखलः, वा प्याखं–पुचःत क्वातुगु संगठन व आयस्ता व्यवस्था दुपिं बाहेक बुलुहु“ ह्रासोन्मुख जुजुं वन । ये“ देशय् नवबाजा न्हनावंगु, अले बा“सुरी वा म्वाहालिया थाय् कनाथ कार्नेसं काःगुया लिउने थज्याःगु हे ख“ दुसुलाच्वंगु दु ।

उदाय् समाजया साउति इहिपास धाः छ्यले थौंया यमितय् ल्हाती ल्यंदनिगु धाःयात संरक्षण यायेमाः धयागुलिइ निता ख“ वइमखु । तर गुकथं ले धयागु सवालय् म्होजक मनूतय्सं ध्यान बियाच्वंगु दु । ज्यापु समुदायं थःगु जातिय म्हसीका बिइगु बाजं धिमेयात प्रत्येक चिधंगु तःधंगु जात्राय् छ्यःथें खिं, क्वंचाखिं, प्वंखिं वा बय्– बा“सुरीयात थःपिनि भिंइहिपाया अवसरय् छ्यलाः म्वाकातःगु गौरव व हर्षया ख“ खः ।

थुकथं हे साय्मि, उदाय, बदे व गुभाजुपिनि शुभइहिपाया अवसरय् धाः बाजंयात प्रचलित यायेगु थौंया ई व संस्वृmतिया माग खः ।
थुगु निम्ति नीद“ न्ह्यः उदाय् समाज ये“ पाखें (०५५÷३÷११ सं) लोकार्पित यानागु “विधि व्यवहारया नियम १११८” सफुलिइ प्रत्येक नेवाः जात आत्मनिर्भर जुसें फजुल खर्च दिकेगु निम्ति थःथःगु जातिय परम्परागत बाजंयात इहिपा थज्याःगु मंगल उत्सवय् बैण्डबाजं (बाच्छै बाजा) या विकल्प कथं धाः बाजं छ्यलेगु सुझाव दुथ्याकागु जुल ।

थ्व ख“य् सिद्धान्त व दर्शनया ल्याखं आःतलय् सुयां पाखें मतभेद मवः तर व्यवहारय् छ्यलेगु निम्ति धाःसा छुं छुं अड्चन मदुगु मखु । गथे सुया इहिपास गुगु पुचःयात ब्वनेगु, बाजं पुचःयात ब्वनीम्हेस्यां गुगु हैसियतं व्यवहार यायेगु, धाःयात गुगु सुरवाद्यं सुनां सुनां साथ बीकेगु आदि ।

तर थुपिं धयागु सम्वद्ध पक्षयापिं मनू च्वनाः सहलह यायेवं निर्णय मजुइगु ख“ पक्का नं मखु । न्ह्यागु थजु, थ्व ज्या न्ह्यागु थासय् न्ह्याम्हेस्यां प्रारम्भ याःसां नं लिच्वः भिंगु हे जक सिबें मेगु जुइ मखु । छाय्धाःसा, थौंया शिक्षित न्हू पुस्तां धर्मकर्म व जात्रापात्राय् ई बिइ मफुसां इहिपाया निम्ति निश्चय नं ई व स्रोत बियाच्वनी तिनि । थुकथं “धाः” बाजनं न्हूजीवन प्राप्त याके फु ।

मौलिकता ल्यंकेत विकृति चिइकेमाः
गुंलाबाजं अथवा धाःयात नेपाःया प्राचीन संगीत कलाया प्रतिनिधिकथं संरक्षित जक मखु मौलिक स्वरुपय् ल्यंका तयेमाःगु झीपिं सकल नेपाःमिया कर्तव्य जूवःगु दु ।

छाय्धाःसां, थुकिया आःया नां स्वयेबलय् गुंलाधर्म वा बौद्ध समुदायलिसे जक सम्बद्ध थें प्रतित जूसां इलय् ब्यलय् विदेशी संगीत पारखी व अन्वेषकपिनि न्ह्यःने विश्वय् गनं मदुगु द्वलंद्वः द“ न्ह्यवनिसें नेपालं परम्परा न्ह्याकाच्वंगु प्राचीनतम वाद्यया संज्ञा बियाः न्ह्यच्याके मालीगु अवसर विगतय् नं वयेधुंकुगु दु, भविष्यय् नं वयाच्वनी तिनि ।

थन झीसं बिचाः यायेमाःगु पक्ष खः वर्तमान धाः बाजंया समूह वा स्वरुपयात विदेशी संगीतज्ञवर्गं झीसं कनाथें प्राचीन खः धकाः स्वीकार याइला थें ? थज्याःगु सांगितिक ज्याझ्वलय् सहभागीपिनि निचोड दु – मयाः, याइमखु । थुकिया छगू जक मुख्य कारण खः निद्वःत्या द“ पुलां धयागु धाःनाप संगत याइपिं वा साथ बीपिंसं पुयावःगु – ट्रम्पेट व क्लारियोनेट ।

प्राचीनताया गौरव गरिमा ल्यंकेमाः
थौं–म्हिगः रक व पप म्युजिक धाःगुलिइ छ्यलीगु ड्रम सेट, गिटार, स्याक्सोफोन, भ्वायलिन आदि खनेवं न्ह्याम्हेसिन नं विदेशी धकाः अःपुक हे सीकेफु । अथे हे पुंसाय् कोट, वेष्टकोट, ओभरकोट आदि नेपाःया थःगु भेषभुषा मखु धयागु शब्दं हे न्ववाना च्वंगुलिं क्यं । थुकथं हे ताःई (५०–६० द“) न्ह्यवनिसें धाःयात सुर बीपिं जुयाच्वंगुलिं कार्नेस–कनाथयात झीसं विदेशी मतायेके धुंसां पिनेयापिसं खनेवं हे थ्व नेपाःया मौलिक वाद्य मखु धकाः तिफ्याये धुंकी ।

थुगु अवस्थाय् झीगु दावी असत्य व झुठा जक ठहर जुइगु मखु कि झीगु गुंला बाजं हे उपहासया विषय नं जुयाबिइफु । उकिं थ्व समस्या ज्यंके निम्ति नेपाःया थःगु हे सुरवाद्य–म्वाहालियात पुनरुत्थान मयासें मगाः ।

गथे ४÷६ द“ न्ह्यवनिसें गुंलाया देय् थाय् बाजं थाइपिंसं आवलिं झीसं नेवाः म्ये व धुन बाहेक मेगु मथाकेगु निर्णय यानाःलि फिल्मी धुन पुइकेगु विकृति पूर्णत सुधार जुल, अथे हे स्वापू दुगु खलः पुचःतय्सं वइगु द“या गुंला निसें कतःया चिप समागु वाद्यं मुक्ति कयाः गौरवपूर्वक छ्यं धस्वाकेगु खःसा आवंनिसें हे माःगु ज्वलं व मनू ताःलाकेगु तसकं बांलाइ ।

थुकिं समग्र नेपाःमिया, खास यानाः झी नेवाः जातीया हे इज्जत थकाइ ।थुगु च्वसुया मू उद्देश्य धैगु हे धाः बाजंया संरक्षण जूगुलिं थ्व बारे मेगु छुं ख“ स्वाकेगु सान्दर्भिक हे जुइ ।

धाःबाजंया संरक्षण व प्रवर्धन गुकथं ?
हिलाच्वंगु नेवाः समाजय् थीथी कारणं न्हनाः, तना वनेत्यंगु चर्या–म्ये व प्याखंयात संरक्षित यायेगु मनशायं स्वनिगःया नांजापिं संगीतज्ञपिसं रुढ परम्पराया पःखाः पुलाः सीमित बौद्ध जातय् जक लिकुनाच्वंगु थ्व संगीत इच्छुक व समर्पितपिं मेमेपिं शिक्षार्थीपिंत स्यनेकने यात ।

लिच्वःकथं डान्स मण्डल थेंज्याःगु संस्था धस्वात । अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रय् नेपाःया प्राचीन व मौलिक कलानाप परिचित याके फुपिं कलाकार उत्पादन जुल । नांजाःगु थीथी होटलय् विदेशी पाहांपिंत नं न्ह्यब्वया छ्यं धस्वाके फत । उकथं हे धाः व मेमेगु नं नेपाःया मौलिक वाद्यया परम्परा जक मखु भविष्यनं सुरक्षित यायेगु निम्ति झीसं आ थत्थेंयात प्यंगू प्रकारया ज्याझ्वः ग्वसाः ग्वये माःगु खनेदु ।

न्हापांगु – म्वाहालि पुया साथ बीपिं तयार यायेगु । निगूगु ः नेवाः जाती दुने इच्छा याःपिंत धाः बाजं पुचलं ल“स्वः वनेत साथ बीगु÷बीकेगु । स्वंगूगु– थीथी होटलय् विदेशीतय् न्ह्यःने थुगु धाः बाजंया थाज्या प्रदर्शन इलय् ब्यलय् याकेगु । प्यंगूगु– बाजं पुचः क्वातुया वलकि देश देशावरय् वनाः ब्वज्या यायेगु ।

थुगु उद्देश्य निम्ति दकले अप्वः चिउता कायेमाःपिं खः गुंला–धर्म व गुंलाबाजं प्रति ममता दुपिं खलःपुचःया कजिपिं । छाय्धाःसा, थुगु बाजंया उन्नतिइ थ्वहे समूहया मनूतय्त प्रतिष्ठा व नां जक मखु आर्थिक उपार्जनया हेतु नं जुइगु बल्लागु सम्भावना दु । अले उमिगु न्ह्यचिलायात महानगरपालिका व सरकारं सहयोग मयासें गाइ मखु । शुभम् अस्तु ।।

नेपाल सम्पदा संघया ग्वसालय् वंगु कछलाथ्व ९ (२०५८÷८÷९) स न्ह्याकूगु स्वनिगःया गुंला बाजं गुरु हने ज्याझ्वलय् ये“ जिल्लाया प्रतिनिधित्व याकेभनं न्ह्यब्वयागु ज्या–पौ ब्वमिपिंत सुविधाया निम्ति सामान्य संक्षिप्तीकरण यानालि थन न्ह्यब्वया – च्वमि
सन्दर्भ सहायक ः (सफू व सफूचा पौ)
१. गुंलाबाजं ब्वज्या १११८ लुमन्ति–पौ
२ं. गुंलाधर्म ? (१११९) रत्नकाजी बज्राचार्य
३. A case study of Gunlaa Bajan in Kathmandu – Triratna Mananadhar
४. गुंलाबाजंको संक्षिप्त परिचय
– ताम्राकार गुंलाबाजं गुथि मरुत्वाः (२०४६)