ने. सं. ११४६ पाेहेलागा द्वादशी - घ्यः चाकु संल्हु / ख्वपय् सम्यक

आदर्श जीवन

लक्ष्मीचन्द्र बज्राचार्य

न्ह्यखः
जीवनयात थःथःगु तरिका छ्यला सकल प्राणीपिसं न्ह्याकाच्वंगु खनेदु । तर मनुष्य संवेदनशील प्राणी जूगुलिं वं जीवनयात छ्यलीगु तरिका पाइ । पाये नं माः । उकिं मनू जूगुया नातां वयागु जीवन आदर्श व अनुकरणीय जुइमाः । अले जक सुं नं मनु आदरणीय नं व । छु यात धाःसा आदर्श जीवन जुइ ? बुद्धधर्म कथं छक विचाः यानास्वये ।

बुद्धधर्मनापं सम्बन्धी सभा समारोह जुइगु इलय् पञ्चशील शिक्षा ग्रहण यायेगु परम्परा न्ह्यानाच्वंगु दु । उजाःगु ज्याझ्वलय् प्राणी हिंसा यायेमखु, खुया कायेमखु, ब्यभिचार यायेमखु, असत्य ख“ ल्हायेमखु, अय्ला थ्व“ इत्यादि कायेयःगु पदार्थ ग्रहण यायेमखु धका अधिस्थान याइ । उजाःगु अधिस्थान छम्हनिम्हसिनं जक मखु, सकल सहभागीपिसं नं याइ ।

अधिस्थान यानाथें इमान्दारीपूर्वक पालन जूसा समाज तसकं हे गुणयुक्त जुइगु खः । अप्वः यानाः थ्व औपचारिकताय् जक सीमित थें च्वं । छाय्धाःसा ब्यवहारय् व लागू जूगु खनेमदु ।थौंया समाजय् हिंसा, खु“ज्या, ब्यभिचार, झुठ ख“ व अय्लाः थ्व“ त्वनेगु सामान्य थें जुइधुंकल, गुकिं याना समाजय् शान्ति, सत्यता व भिंगु आचरण स्वये थाकुल ।

उकिं गुणयुक्त संतुलित जीवनया अभ्यास याये हे माः । मेगु कथं धायेगु खःसा झीसं आदर्श जीवन हनेगु सयेकेमाल ।

पञ्चशिक्षा :
आदर्श जीवन छुकियात धायेगु ? बुद्धधर्मया आचरण (थेरवाद, महायान अले बज्रयान न्ह्यागु थजु) कथं बिचाः यानास्वयेबलय् क्वय् च्वया कथंया न्यागू शिक्षायुक्त जीवनयात आदर्श जीवनया रूपय् कायेफु । व न्यागू शिक्षायात थुकथं थुइके जिउ ।

१) त्रिशरण वनेगु : बुद्धधर्मय् त्रिशरण अथवा बुद्ध, धर्म व संघया शरणय् वनेगुयात तस्सकं महत्वपूर्ण व मवंसे मगाःगु लँया रूपय् कयातःगु दु । त्रिशरण वनेगु दकसिबे दुर्लभगु व दुग्यंगु शरण खः । छु नं वरदान लाभ यायेत बुद्धया शरण वनीगु मखु । वस्पोलं पूवंका बिज्याःगु बोधिचर्या वा आदर्श जीवनया अभ्यास यायेत, धर्मया ल“य् वनेत व संघया ब्यवहार अनुसरण यायेत त्रिशरण ग्रहण याइगु खः ।

उकिं गुम्ह मनू श्रद्धावान् जुइ वयागु निंतिं थ्व अपुगु हे ज्या जुइ । श्रद्धा मदुपिं थथे बुद्ध, धर्म व संघया शरणय् वने फइमखु, वने सइमखु । शुद्ध मनं त्रिशरणय् वने फुसा दुष्कर्म पाखें विस्कं च्वने फइ अले दुर्गती लाइगुलिं बचे जुइ । अथवा मार्गफल लाभ जुइ ।

२) बुद्धशिक्षा लाभ यायेगु : त्रिशरण वनेधुंकाः शील, समाधि व प्रज्ञा सम्बन्धी बुद्धं क्यना बिज्याःगु शिक्षापदत ब्वनाः सयेकेसीकेमाः । थुकियात परियत्ति शिक्षा नं धाइ । थुकी सूत्रपिटक, विनयपिटक, अभिधर्मपिटक व उकि नापं स्वापू दुगु अठ्ठकथा, टिका, अनुटिका नं दुथ्या । अथे हे सद्धर्मपुण्डरिक सूत्र, प्रज्ञापारमिता सूत्रया अध्ययनय् नं बुद्धशिक्षा दु ।

सकल बौद्धपिसं जिं बुद्धशिक्षा फयांफक्व सयेके व अभ्यास याये धकाः सङ्कल्प याय्माः । थुकिं याना थःत, थःथिति व पासाभाइपिन्त नं हित, सुख व कल्याणया हेतु जुइ ।

३) दानया अभ्यास यायेगुः थःगु गच्छे कथं फक्व दान यायेगु । सामाजिक सेवाया ज्याय् तिवः बीगु । बुद्धधर्म कथं सकलसिनं मचाबलेनिसें मेपिनिगु सेवा व भलो जुइगु ज्या यायेमाः । दान धयागु म्वायेत मदेकंमगाःगु भौतिक चिज बस्तु जक मखु बौद्धिक विषयवस्तु बीगु नं खःः । दान बीगु स्वभावयात थःगु चरित्रया रूपय् छ्यलेमाः । दान सम्बन्धय् संस्कृतया छपु श्लोक न्ह्यब्वयेबहः जू ।

दानं विभूषणं लोकं, दानं दुर्गति निवारणं,
दानं स्वर्गस्स सोपानं ,दान सन्तिकर शुभम् ।।
अर्थात् दानबीगु थ्व लोकय् तःधंगु तिसा खः, दानबीपिं दुर्गतिइ वनिमखु । दान बीगु स्वर्गया स्वाहाने खः। धका न्ह्यथना तःगु दु । उकिं दानया ज्यायात भिंगु ज्याया रूपय् उल्लेख यानातःगु दु । दशपारमिताय् दानपारमितायात उच्च प्राथमिकता बिया हे तःगु दु ।

४) तीर्थयात्रा यायेगु : बुद्धधर्म कथंं थःगु जीवनय् उत्साह व मेहनत छ्यलाः सम्यक् आजीविका याना कमय् यानागु धेवाया छुं भाग मुंकाः थःगु इच्छा व क्षमताकथं शाक्यमुनि बुद्धया जीवननाप स्वापू दुगु पवित्र थाय्या दर्शन यायेमाः । पवित्र थाय् धयागु वस्पोल बूगु थाय् लुम्बिनी, गुगु झीगु दे नेपाया गौरब खः, नापं बोधिज्ञान लानाबिज्याःगु थाय् बुद्धगया, दकसिबे न्हापां उपदेश यानाबिज्याःगु थाय् सारनाथ व महापरिनिर्वाण जुयाबिज्याःगु थाय् कुशिनगर खः ।

तस्सकं दुर्लभगु मनुष्य जीवनयात सम्यक् तरिकां हनेमाः । पशुपंक्षी, असुर, प्रेत व नर्क गतिइ लाइबलय् मार्गफल लाभ याये फइमखु । उकिं थ्व हे जीवनयात आदर्श जीवन याना वर्तमानयात सदुपयोग यायेमाः ।

थुपिं प्यंगू तीर्थस्थल श्रद्धा तयाः दर्शन यायेमाः । मेपिन्त नं दर्शन यायेत प्रेरणा बीमाः । गौरबया ख“ खः कि बुद्धया जीवननापं स्वापू दुगु कपिलबस्तु, देवदह, रामग्राम झीगु देय्दुने हे दु । अथेहे श्रावस्ती, राजगृह, संकास्य, नालन्दा इत्यादि झीगु हे नापंया देय् भारतय् दु ।

५) शान्तिया कामनाः वसपोल बुद्धयात शान्तिया चिं कथं विश्वं म्हसिउ । वस्पोलया अनुयायी जुइगु धयागु शान्तिकामी जुइगु खः । शान्तिकामी जुइगु धयागु थःगु शरीरया स्वभाव, वचनया स्वभाव व मनया स्वभावयात संयमित यायेगु खः । गुम्हसिनं पाय्छि कथं थुपिं स्वंगू स्वभावयात संयमित व शान्तिप्रति समर्पण याय्फइ वयात छन्हु परमसुख लाभ जुइ ।

परमसुख लाभ जुइगु धयागु निर्वाणपद लाभ जुइगु खः। निर्वाणया व अवस्थाय् थ्यंकेत तृष्णां छुटे जुइमाः ।
छुं चीज बस्तु–खनेदुगु थजु वा खनेमदुगु ) नापं मन प्यपुनिगुयात तृष्णा धाइ । तृष्णा स्वथी दु ः

१) पञ्चकामगुण प्रति मन प्यपुनिगु कामतृष्णा

२) हानं हानं मनू धायेकाः जन्म कायेगु धयागु भवतृष्णा

३) कर्मया फल भोग यायेम्वाालेमा धयागु विभव तृष्णा

थुपिं तृष्णा मदयेकेत कुतः यायेगु नं शान्तिया कामना यायेगु थेें हे खः । थौंया बैज्ञानिक व प्रविधिया युगय् बुद्धं क्यनाबिज्याःगु शान्तिमार्ग वा मध्यममार्ग नालाकायेगु हे कल्याणया ल“पु ल्ययेगु थें खः । थ्व ल“पु त्वःतल धाःसा संसार तसकं भयावह जुइफु । निगू विश्वयुद्धया ग्यानापुगु ऐतिहासिक लिच्वःयात लुमंकेबलय् ग्याःचिकुं आःतक नं चिमसँ दनावइतिनि ।

उजाःगु भयंकरगु अवस्थां बचे जुइत आदर्श जीवनया आधार बुद्धशिक्षा छगू हे जक वासः खः । बुद्धधर्मं मनूया मन वा चित्तया स्वभावयात खंका उकियात चीयेगु कुतःयात मान्यता बी । अथे धयागु मनूया नुगलय् शान्ति दयेमाःगु अनिवार्यता खः । उकिया निंतिं थःके दुने हे क्रान्ति यायेमाः ।

जिउगु, मजिउगु, भिंगु मभिंगु बुद्धया उपदेश ब्वनाः, न्यनाः, सयेकाः सियेकाः थःथम्हं हे निर्णय याना मन शुद्ध यायेमाः । मन अशुद्ध जुलकिं हे जीवनय् दुःख व अशान्त ब्वलनिगु खः । उकिं बुद्ध, धर्म व संघया गुण थुइकाः बुद्धशिक्षा ब्वनाः, उकिया अनुशरण व अभ्यास याना थःत व मेपिन्त उपकार जुइगु ज्या यायेमाः । बुद्धधर्मय् न्ह्यागु निकाय नं ज्ञान, ध्यान, प्रज्ञा बढे जुइगु शिक्षा यक्व ब्वनेगु दु । छ्यलेगु तरिका पाःसां मूलशिक्षा मपाः ।

अन्तय् :
तस्सकं दुर्लभगु मनुष्य जीवनयात सम्यक् तरिकां हनेमाः । पशुपंक्षी, असुर, प्रेत व नर्क गतिइ लाइबलय् मार्गफल लाभ याये फइमखु । उकिं थ्व हे जीवनयात आदर्श जीवन याना वर्तमानयात सदुपयोग यायेमाः । उकिया निंतिं बुद्धया शिक्षा ब्वनेगु अवसर नं दु । थ्व झीगु सौभाग्य खः । बुद्ध बूगु नेपाः देसय् झी म्वानाच्वना ।

बोधिज्ञान लाभ, धर्मचक्र प्रवर्तन यानाबिज्याःगु थाय्, बुद्धया परिनिर्वाण जुयाबिज्याःगुु थाय् झीगु देनापं हे दु । थ्व इलय् उजाःगु पवित्र स्थल दर्शन याना, वस्पोलया शिक्षा अभ्यास यासें तृष्णा फुकावनेगु झीगु निंतिं उत्तमगु मौका खः । बुद्धशिक्षा अनुकरण याइपिनि निंतिं थ्व छगू अनुकरणीय आदर्श खः । थ्व आदर्शयात नाला कायेफतधाःसा सकलसिया जीवन सफल जुइ । सकसियां कल्याण जुइ ।