बिआरआइ विरुद्ध इन्डो–प्यासिफिक रणनीति व भारत

#खगेन्द्रबहादुुर जोशी

सन् २०१३ य् चीनया राष्ट्«पति पदय् सि जिनपिङ्ग निर्वाचित जुइवं अति महत्वाकांक्षी बेल्ट एण्ड रोड परियोजना घोषाण जूगु खः । थुगु परियोजनायात नेपालं नं स्वीकार यानाः हस्ताक्षर नं यायेधुंकूगु दु ।

थ्व परियोजना निगूगु विश्वयुद्ध लिपा निसें हलिमयन्यंकं हैकम चले यानाच्वंगु अमेरिकां थःगु हैकम विरुद्ध वःगु तायेकाः थःगु राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीति २०१७ या अभिन्न अंगया रुपय् व्याख्या याःगु बहुचर्चित इन्डो प्यासिफिक रणनीति थ्व हे जून १ तारिखय् सार्वजनिक यात । थुकिया बारे थःगु पक्षय् हयेत अमेरिकां झिंन्हय्दँ लिपा नेपाःया परराष्ट्रमन्त्रीयात अमेरिका् सःतल ।

अमेरिकां लिहां वयाः नेपाःया परराष्ट्रमन्त्रीं इन्डो प्यासिफक रणनीति बारे बहस जुल, तर थःम्हं छुं स्पष्ट बिचाः बियागु मदु धयादिल । थुकिया छुं न्हि लिपा नेपाmया छम्ह वरिष्ठ पत्रकार होकमनाथ दाहालया लेखय् नेपाल इन्डोप्यासिफिक रणनीतिइ गोप्य सहमति याःगु दु, थुकिया बारे प्रतिनिधि सभाय् सुचित यायेमाः धकाः च्वयादिल ।

अमेरिकाया इन्डो प्यासिफिक रणनीति सार्वजनिक यायेधुंकाः जक मखु बीआरआई परियोजनाय् नेपाल व चीन दथुइ समझदारी लिपा व्यापार व पारवहन सम्झौता जुइधुंकाः भुराजनीतिक, सामरिक व्यापारिक आयामय् नेपाः अन्तर्राष्ट्रिय रुपं चर्चाया विषय जुयाच्वंगु दु । अमेरिकी अधिकारीतय्सं बिआरआई विरुद्धय् सः तया वःगु दुसा इन्डोप्यासिफिक रणनीतिया पक्षय् प्रवद्र्धनात्मक व्याख्या याना हयाच्वंगु दु ।

उकिया लिसःया रुपय् चीनया अधिकारीतय्सं अमेरिकी टिप्पणीया प्रतिबाद यासें बिआरआर्य पक्षय् वकालत याना वयाच्वंगु दु ।
चीनया राजदूत होउ याङछीं बीआरआई छु मुलुक वा विश्व राजनीति व रणनीतिपाखे लक्षित मखु, थुकिं भूराजनीतिक एजेन्डा धकाः धयादीगु दु । वय्कलं धयादीगु दु ।

नरेन्द्र मोदीया निक्वःगु कार्यकालय् चीन व अमेरिकाया प्रभाव नियन्त्रण यानाः भारतया खुला सिमाना दुगु नेपालय् थःगु प्रभाव यथावत तयेगु लागि नेपाःयात उच्च प्राथमिकता बीगु संकेत वःगु दु ।

‘बिआरआइ समावेशीता, पारदर्शिता व विकासया लागि सहकार्यय् आधारित खः । थ्व छुं मुलुक विरुद्ध अथवा भू राजनीतिक एजेन्डाया सत्ता राजनैतिक प्रभुत्व व व्यापारया रणनीतिक चालया रुपय् ख्या याना वयाच्वंगु दु । व अझ स्पष्ट यायेत बिआर आई परियोजना विश्व बज ारया सिद्धान्त, अन्तर्राष्ट्रिय कानून व नियम मुताविक न्ह्यःने हःगु खः ।’

राजदूत याङ्छीं थ्व खँ येँ वंगु असारय् निन्हुयंकं जूगु बिआरआई सम्बन्धी सम्मेलनय् धयादीगु खः । सामान्य रुपं स्वयेबलय् बिआरआई व इन्डो प्यासिफिक रणनीति आरोप प्रत्यारोप थें जक च्वंसां यथार्थय् अमेरिका व चीन दथुया कुटनीतिक, भुराजनीतिक अले सामरिक स्वार्थया प्रतिस्पर्धा खः ।

चीन व भारतया शक्ति राष्ट्र जुइगु महत्वाकांक्षा गुगुं गतिं न्ह्याः वनाच्वनी, व हे ल्याखं अमेरिका, भारत व चीन दथुइ धेंधेंबल्लाया आयातन व घनत्व अप्या वनाच्वनी । उकिं इन्डो प्यासिफिक रणनीति व बिआरआईया उद्देश्य, अले नेपालय् थुकी वइगु तत्कालिन व दीर्घकालिन असर छु जुइ धइगु बारे गहन अध्ययन यानाः रणनीतिक सन्तुलन गथे यानाः यायेगु धइगु पाय्छि नीति ज्वनेगु नेपाःया निंतिं तसकं थाकुगु जूसां थुकीयात सन्तुलनय् हयेगु भारा बुद्धिमतापूर्वक मयासें मगाः ।

अमेरिकी विदेशमन्त्रीं स्वतन्त्र, खुला व समृद्ध इण्डो प्यासिफिक क्षेत्रय् नेपाःया केन्द्रीय भूमिका दुगु अर्थपूर्ण बिचार व्यक्त यायेधुंकाः अमेरिकी धारणा व प्राथमिकता स्पष्ट जुइधुंकूगु दु । शायद कम्युनिष्ट सरकारया कार्यकालय् चीनया प्रभाव उल्लखेनिय रुपं अप्वये धुंकूगु शंका यानाः नेपालय् चिनिया प्रभाव उल्लेखित रुप अप्वयेके मबीगु निंतिं अमेरिकां थःगु प्रभाव तयेगु लागि भूराजनीतिक रुपं संवेदनशील नेपाःयात यक्व महत्व बिइगु विश्लेषण जुयाच्वंगु दु ।

१७ डिसेम्बर १९१७ य् सावर्जनिक याःगु ५६ पृष्ठ दुगु अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिक आधारय् विकसित इन्डो प्यासिफिक रणनीतिइ कुटनीतिक, सामरिक, व्यापारिक व पारवहनयात अप्वः प्राथमिकता बियातःगु दु । मिलेनियम च्यालेञ्ज कर्पोरेशन अन्तर्गत नेपाःयात बीगु करिब ५० अर्ब अनुदान लगायत अमेरिकी सहयोग व अनुदान आः इन्डो प्यासिफिक रणनीति अन्तर्गतया कोष मार्फत बीगु स्वयं अमेरिकी उच्च अधिकारीतय्सं पुष्टि याःगु दु ।

उकिं हिन्द प्रशान्त क्षेत्रय् फुक्क देश नाप सम्बन्ध व सहयोगयात अमेरिकां इन्डो प्यासिफिक रणनीतिकरण याये चाहे जूगु दु । झीसं थुइकेमाः अमेरिका जक मखु, नेपालं नं अमेरिका नाप प्रतिरक्षा सहकार्ययात विशेष प्राथमिकता बियाच्वंगु दु ।

अथे जुयाः नेपालं दुई अर्ब स्वयां अप्वः तूगु पेङ्ग स्काइ ट्रक लगायत अत्याधुनिक हतियार नेपालं अमेरिकायाके हे न्यायेगु निर्णय यायेधुंकूगु दुसा प्रतिआतंकवाद, विपद व्यवस्थापन व इन्टेलिजेन्स थेंज्याःगु सैन्य मामिलाय् नेपाली सेना अमेरिकी सेनानाप संयुक्त सैन्य अभ्यास नं यानाच्वंगु दु ।

नेपालय् अमेरिका व चीन जक मखु भारत न प्रमुख भूराजनीतिक शक्ति खः । अमेरिका व चीन स्वयेबलय् भारतया कुटनीतिक, सामरिक व भूराजनीतिक चासो, स्वार्थ अले भूमिका अप्वः दु । बिआरआईलय् नेपाः सहभागि जुइधुंकाः अले अमेरिका इन्डो प्यासिफिक रणनीतिं अप्व महत्व बीधुंकाः भारतं थःगु प्रभाव क्षेत्र धकाः च्वंगु नेपालय् चीन व अमेरिकाया प्रभाव अप्वया वंगु भारतीय समाचारय् प्रकाशित जूगु दु ।

नरेन्द्र मोदीया निक्वःगु कार्यकालय् चीन व अमेरिकाया प्रभाव नियन्त्रण यानाः भारतया खुला सिमाना दुगु नेपालय् थःगु प्रभाव यथावत तयेगु लागि नेपाःयात उच्च प्राथमिकता बीगु संकेत वःगु दु ।

अवसर व चुनौती ?
आर्थिक, कुटनीतिक व सामरिक महत्व अले उद्देश्यय् अन्तरनिहित इण्डो प्यासिफिक रणनीति, भारतया नेपाल नीति अले वीआरआर्यया व्यापक उद्देश्ययात एकमुष्ट विश्लेषण यायेबलय् भूपरिवेष्ठित, अल्प विकसित अले सामरिक दृष्टिं संवेदनशील देशया लागि अवसर व चुनौति निगुलिं खः ।

अमेरिका झीगु देशयात भारतीय मिखां मस्वसे नेपालयात अमेरिकी मिखां स्वःगु खँयात बांलाःगु व सकारात्मक पक्ष खः । तर नेपाल शक्ति राष्ट्रतय्गु अवाञ्छित व अस्वाभाविक कुटनीतिक व सामरिक प्रतिस्पर्धा अप्वःगु खँयात शुक्ष्म दृष्टिं स्वयेमाः, छाय्धाःसा नेपालय् सामरिक जोखिम अप्वया च्वंगु दु ।

थ्व विचारणीय पक्ष खः । अमेरिका, चीन व भारत स्वंगू शक्ति राष्ट्रतय्गु थःगु हे कुटनैतिक, सामरिक व परियोजनायात उपयोग याये फयेकेमाः, अले जक जोखिमपूर्वक वःगु चुनौतियात अवसरया परिणत याये फयेकेमाः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS