मंगलमान शाक्य

चेस
रत्नध्वज जोशी छम्ह चेसया सौखिन कथं चालीसया दशकय् जि ंदकले न्हापां वय्कःनाप हे चेस म्हिताः म्हसिउगु खः । थ्व ई धैगु जिं साहित्यया कखग सयेकेत स्वया च्वनागु ई । जि झिदँ दुबलय्निसें चेस म्हिते सःगु । जिगु समवययाम्ह विश्वनाथन आनन्दया ई नापनापं जिं न चेस म्हिता त्याकावनागु खः सन् असीया दशकय् ।

आनन्दयातथें जितः नं उबले चांन्हिं चेस जक म्हितेगु ह्वताः व हःपाः चूलाःगु खःसा आनन्द नाप नं चेस म्हितेगु लँपु चूलाइगु खइ । छाय्धाःसा चेस म्हितुम्हितुं उबले छगू ई थज्याःगु नं वःगु खःकि जिंनाप चेस म्हितीपिं फुकसितं जिं बुकेफु, गुलिसित बुका । जिगु चेसया लँपु त्रिपुरेश्वरया राष्ट्रिय खेलकूद परिषद्या चेस कासाय् वना दित ।

चेसयात ताँ दयेकाः जिं वय्कःयात जितः नेपाली भाय् च्वये स्यनाबीम्ह गुरु नाला । सनिलय् न्हिंन्हिं वय्कःया छेँय् वनेगु । लाबला वय्कःथाय् वनाबलय् छन्हु जिं सिल आरती नांया वय्कःया सफू छगू प्रकाशक मदयाः पाण्डुलिपिया अवस्थाय् हे लानाच्वंगु दु । उबलय् जितः घोर आश्चर्य जूगु खः, रत्नध्वज जोशी थज्याःम्ह सिद्धहस्त च्वमिया निंतिं नं प्रकाशकया अभाव जुइ धकाः ।

जिं अबलय् वय्कःयात काचाक्क धयाः— पिकाइपिं मदुनिसा जिं छिगु थ्व आरती सफू पिथने । मेपिंत बियादी म्वाल । वय्कलं जितः तटस्थ भावं धयादिल– मेपिं पिकाये धकाः वइ हे मखु, छं पिकाये मंदुसा पिका, जिगु स्वीकृति दु ।वय्कलं स्वीकृति बियादीवं जिगु मन स्वकु थहांवन । वय्कःया सफू पासापिनिगु ग्वाहालिं उबलय् नकतिनि स्वनागु कीर्ति सफूकुथि पाखें पिथना ।

वय्कलं मति लुइकु थें वय्कःया थ्व आरती सफू वय्कःया पँय्ताखलःगु सफू जुल वय्कः दतले । सफू पिदंगु निदँ लिपा वय्कः मंत । वय्कःया क्वथाय् च्वंगु सफू लुँकःमिं लुँवहयात बिचाः यानातःथें वय्कलं तितिपापा यानातयादी । छकः जिं वय्कःयाथाय् च्वंगु सफू छगू छेँय् यंका स्वयाहये धयाबलय् वय्कलं बरु थःम्हं हे उगु सफूया छुं पाना ब्वनाः न्यंकादिल, सफूक्वथां पितबियामदी ।

वय्कः मदुगु छुं ईलिपा वय्कःया सफू छु जुयाच्वन धकाः स्वःवनाबलय् छेँजःपिंसं थाय् नल धकाः सफूत धाक्व लनाः मियाछ्वयेधुंकल ।

वय्कलं नेपालभाषाया च्वमि कथं तारिफ याःपिं साहित्यकारत सिद्धिचरण, दुर्गालाल, नर्मदेश्वर, बिजयश्वरपिं खः । सिद्धान्तनिष्ठ जूगुलिं वय्कःया भाय् सरिता थे सरल, क्लिष्टया कँ मदु ।

जिं नापलानाबलय् तक वय्कलं बांलाक न्हाय्पनं मताये धुंकल । च्वसु च्वइबलय् धाःसा वय्कःया कापी सफा हे तिनि । केरमेत यायेम्वायेक छक्वलं व छहाकलं च्वयादीगु वय्कया तःपु च्वसु जिं प्रेसय् वने न्ह्यः ब्वनागु दु । बिचाः सरल मजुइगुलिं हे साहित्य क्लिष्ट जुइ धइगु वय्कःया स्पष्ट बिचाः दु ।

नेपाल राजकीय प्रज्ञाप्रतिस्थान नाप स्वाना तपंक सफू नापं पिकायेखंगुलिं वय्कः जुजु महेन्द्र प्रति कृतज्ञ । पूर्ण पथिक बाखं च्वमि मजुसे ब्यापारी जूगु वय्कःया छतिं चित्त बुझे मजू । पथिक धुंकाः वय्कलं बरोबर नां कयादीम्ह बाखं च्वमि हरिशंकर रंजितकार खः ।

आरती
वय्कःया थ्व निबन्ध कथं ने.सं ११०७ स पिदंगु दकलय् लिपांगु कृति आरती आलोचनात्मक निबन्ध मुना खः । नेपालभाषाया न्हापांम्ह आलोचक व निबन्धकार कथं वय्कः झीगु भाषाय् धस्वानादी । आलोचकीय प्रवृत्ति दुपिं सकलें निबन्धकार जुइफइगु वय्कःया आन्तरिक धारणा कथं हे जुइ वय्कः थः खुद् नं आलोचकया लिसें निबन्धकार नं जुयादिल ।

धाथें धायेगु खःसा विचार प्रधान व विषयपरक निबन्ध ख्यलय् नेपालभाषाया वय्कः नायः खः । नापं वय्कःया भाषा शैलीयात दकलय् दुकुलुगु शैली कथं नालातःगु दु । वय्कःया निबन्ध व उकिया स्वरूपया खँय् वय्कलं थःगु तःपु लेखय् तःथाय् स्पष्ट यानादीगु दु । उकिं वय्कःया पाखें प्रतिपादीत निबन्धया दापू छफुति हे इकिधिकि मसनीगु स्वाभाविक खः, गुकीया प्रत्यक्ष दसु थ्व आरती सफूया न्हापांगु निबन्ध ‘जिगु निबन्ध व आलोचना’यात कायेफु ।

‘च्वयेगु धयागु छु’, ‘साधारणीकरण सिद्धान्त’ व ‘छु, गुकथं’ स्वपु लेखं क्रमशः च्वयेगुया औचित्य व लेखकीय धर्मयात बांलाक पतिंचां सुयाक्यंगु दु । सम्भवतः सुं नं साहित्यय् रूचि दुपिं ब्वमिपिनिगु निंतिं थुपिं लेखत पठनीय व मननीय जुइ । थःगु आग्रहयात व्यावहारिक तर्कं सन्तुलित याकाः न्ह्यब्वयेगु रत्नध्वजजुया निबन्धया दकलय् तःधंगु विशेषता खः ।

‘छन्द व कविता’, ‘समीक्षाया दापू’ व ‘काव्य व अलंकार’ स्वपु निबन्धयात सैद्धान्तिक समालोचनाया लेख कथं नालेफु । ‘छन्द व कविता’ व ‘काव्य व अलंकार’ निबन्धय्, नांजाःपिं पूर्वीय आचार्य व विद्वान्पिनिगु युगीन ‘धारणा व मान्यता, थौं तकया परम्परा नालाः व्याख्या यायेगु पह दुसा ‘समीक्षाया दापू’ निबन्धय् व्यावहारिक तर्क सन्तुलनं थःगु मौलिक सिद्धान्त प्रतिपादन यायेगु कुतः दु ।

‘निगू उपन्यास’ व ‘झीगु निबन्ध साहित्य’ लेखय् वय्कःया आलोचनात्मक प्रवृत्ति प्रबल खनेदु । न्ह्यागुसां आलोचना व निबन्ध च्वयेगु खँय् वय्कःयाके थःगु छगू दापू दु, छगू कसि दु, गुगु कसिया चाकः दुने च्वनाः वय्कलं थःत अभिव्यक्त यानादी व मेपिंत लनादी । आरतीयात वय्कलं ‘जिगु पँय्ताः खलःगु सफू’ धयाः थः बिना वनेत्यंगुया स्पष्ट संकेत यानादीगु खः ।

न्यागू दशकया वय्कःया साहित्य साधनाय् बिचालय् गुगुं इलय् गुगुं कथं हिउपाःया चिं खनेदःसां वय्कःया शैलीया स्वरूप यथावत हे तिनि धयागु खँ वय्कःया फुक्क धैथें प्रकाशित लेख रचना व सपूmतसें यच्चुक क्यनाच्वंगु दु ।

सामान्यतः गुगुं पूर्वीय दर्शनया ‘अकाट्य तथ्य’या लिधंसाय् थःगु कसि च्वलादीम्ह रत्नध्वजजुया बारे थौंतक नं सिइके मानीगु खँत यक्व दनि । थःगु स्वाभाविक स्थितिया ल्याखं वय्कलं उबलय् बियादीगु आरतीया मेमेगु ब्वत लिपा पिदनितिनि धयागु मनंतुने ।

जिं हे च्वयागु वय्कःया थ्व सफू म्हसिकाः वय्कलं जिं च्वःगु धकाः पत्याः यानामदी । जनकलाल बैद्यजुं च्वःगु धका वय्कलं जनकलाल बैद्यजुयात नापलानाः धयादिल । थ्व व जिगु मेमेगु च्वसु वय्कःयात क्यनाः वय्कःया सल्लाह सुझाव काये न्ह्यः हे ने.सं. ११०९ स वय्कः मंत । वय्कः मदुगु छुं न्हि तक नं वय्कःया मृत्युया बुखँ गुगुं संचार माध्यमय् मवः ।

लिपा थीथी संचारमाध्यमय् जिं हे सूचं बिया । रत्नध्वज जोशी थज्याःम्ह अन्तर्मुखि स्वभावया च्वमिपिंत बांलाक म्हसिइकेगु लँपु धयागु वय्कःया हे च्वसुत त्वःमफिक व लिसा लिसा कयाः ब्वनेगु खः । ब्वंलिसे प्याज प्वलायंकेबलय् थें यचुसे खनेदयावइ ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS