प्रदेश ३ य् नामाकरणया कचवं
डा. विजय सैजू
खय्त ला प्रदेश नम्बर १ या राजधानी ताः ईया बहस लिपा विराटनगर हे क्वःछित । थुकिं पहिचानवादी जनजातितय्गु विरोध अपाय्च्व मदुसां नामाकरण पहिचानसहित जुइमाः धकाः लिम्बुवान खम्बुवानतय्गु व्यापक विरोध, धर्ना जुयाच्वंगुलिं छगू प्रदेश सभाया बैठकं नामाकरण ज्या क्वःछीमफुत ।
सरकारया पहल कोशी वा सगरमाथा प्रदेश नां तयेगु खः । तर जनजाति पार्टीया नेतातसें लिम्बु वा किराँत प्रदेश तयेमाः धकाः अडान कयाच्वंगु दु । सत्तापक्षया गुलिखे सांसदतय्सं नं थ्व अडानयात दुनं दुनं साथ बियाच्वंगु दु । यदि थ्व नामाकरणया ज्या सफल जुल धाःसा प्रदेश नम्बर ३ य् नं नेवाः–ताम्सालिङ प्रदेश तयेकेत अःपुइगु खः । नेपाः पार्टीया अडान नं थ्वहे खः ।
सरकारया रणनीति
आःया ओली सरकार व थीथी स्वंगू प्रदेश सरकारंं सुदूरपश्चिम, कर्णाली प्रदेश, गण्डकी प्रदेश धकाः गैरपहिचानया नामाकरण यायेधुंकूगु दु । १ नम्बर प्रदेशय् नं थथे हे यायेत कुतः यानाच्वंगु दु । यदि थ्व सफल जुल धाःसा ३ नम्बर प्रदेशयात नं आः चर्चाय् वया च्वंकथं बागमती प्रदेश धकाः हे नां छुइगु जुइ ।
तर प्रदेश नम्बर २ या सवालय् धाःसा अनया सरकार मधेशीतय्गु बल्लाःगु पडकय् दुगुलिं ‘मधेश प्रदेश’ धकाः नां तइगु करिब निश्चित जुइधुंकूगु दु । उकिं आःया पहिचान विरोधी सरकारं रणनीति म्हिताः हे न्हापां मेमेथाय् प्रदेशया नां क्वछिनाः जक अन्तय् प्रदेश नम्बर २ या नामांकरण यायेगु चलखेल याःगु खः ।
नां छगुलिइ संघीय सरकारं छाय् थथे बितण्डा यानाच्वंगु खः, थुकिया बारे झीसं चिउताः तयेमाः । १ नं.यात न्हापां कोशी प्रदेश नां तयेधुंकाः ३ नं प्रदेशयात ‘पशुपति’ वा ‘बागमती’ धकाः नां तयेगु रणनीति संघीय सरकारं ज्वनाच्वंगु खनेदु ।
पूर्वय् १ नम्बरय् लिम्बु–खम्बुतय्गु आन्दोलन
लिम्बुवाननाप स्वाःगु ‘संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च’या प्रदेश नम्बर १ य् छम्ह सांसद दु । थ्वहे छम्ह सांसदं गथे नेपाः राष्ट्रि पार्टीया छम्ह जक सांसद बुद्ध साय्मिजुं संविधानसभाय् भूमिका म्हितादिल, अथेहे हंगामा यानाच्वंगु दु । थुकियात छुं छुं पहिचानवादी सत्तापक्षयापिं सांसदतय्सं दुनं दुनं हःपाः बियाच्वंगु दु ।
पाँचथर, इलाम, धरान, इटहरी, विर्तामोड, विराटनगरय् मदिक्क धर्ना जुलुस न्ह्यानाच्वंगु दु । थ्वहे हुनिं अनया प्रदेश सरकारं नामाकरण याये मफयाच्वंगु दु । थ्व ओली सरकारया नं कपाः स्याःगु विषय जुयाच्वंगु दु ।
प्रदेश नम्बर ३ या नेवाः–तामाङत ‘वेट एण्ड सी’ या अवस्थाय्
छगू खँ छु धायेबलय् यदि प्रदेश नम्बर १ य् किरात–लिम्बु प्रदेश नां क्वछित धाःसा झीगु ३ नम्बर प्रदेशय् निश्चित रुपं नेवाः–ताम्सालिङ वा ‘नेपाल मण्डल’ तयेत अःपुइगु खः । यदि प्रदेश नम्बर १ य् कोशी प्रदेश धकाः नां क्वःछित धाःसा झीथाय् ३ नम्बर प्रदेशयात नं ‘बागमती’ प्रदेश याना छ्वइ ।
उकिं झी आः ‘वेट एण्ड सी’ या अवस्थाय् लानाच्वंगु दु । थ्व हे हुनिं आः हे झी थन स्वनिगःयापिंसं नं प्रदेश नम्बर १ यापिं खम्बुवान, किरात, लिम्बुवानतय्गु आन्दोलनय् बः बिइमाःगु दु । यदि नेवाःतय्त वा तामाङतय्त वा प्रदेश नम्बर ३ या सकल पहिचानवादीतय्त पहिचान सहितया नामांकरण माः धइगु खःसा पूर्वय् जुयाच्वंगु आन्दोलनय् (संसद् दुने वा संसद् पिने) झीसं सक्रिय रुपं सभा, जुलुस यानाः आन्दोलन न्ह्याकेमाःगु अवस्था ब्वलनाच्वंगु दु ।
राजधानी क्वछिइगु सवालय् प्रदेश नम्बर ३ या राजधानी हेटौडा यायेगु वा पाँचखाल यायेगु धइगु बारे उलि चिउताः काये म्वालेफु, तर नामांकरणया सवालय् झीत नेवाः–ताम्सालिङ हे माः । बरु नेपालमण्डल नामांकरण यायेमाःसां झीसं पूर्वया पहिचानवादीतय्गु आन्दोलनयात तिबः बिइगु निंतिं ज्याझ्वः पित बीगु हथाय् जुइधुंकल । धर्ना जुलुस याये हथाय् जुइधुंकल ।
पहिचानया आधारय् संघीय गठबन्धन आन्दोलन सुस्त, तर ग्यानापु
नेपाः राष्ट्रिय पार्टी सहित खम्बुवान, लिम्बुवान, ताम्सालिङ लगायत आवद्ध जुयाच्वंगु संघीय गठबन्धनया एक्येवद्धता आन्दोलन झन् झन् क्वातुयावंगु दु । निला न्ह्यः थ्वहे गठबन्धनं आमसभा व कोण सभाया ज्या सार्वजनिक यानाः स्वनिगलय् कोण सभा, आमसभा सुरु जूगु खः । तर थ्व ज्याझ्वः दथुइ दिकेमाल ।
खास कारण पहिचान पक्षया राष्ट्रिय नेता, जनजातितय् अगुवा नेता पद्मरत्न तुलाधर मत्यवं मदुगुलिं जनजातिया तममा ज्याझ्वः छुं ईया लागिं दित । पहिचानया आधारय् संघीय गठबन्धन हानं सक्रिया जुइगु रणनीति न्ह्याः वनाच्वंगु दु ।
थ्वहे कथं आः तुरुन्त हे जेठ १२ गते माइतीघर मण्डलाय् धर्ना ज्याझ्वः क्वछिउगु दु । थ्व गठबन्धनया ज्याझ्वः सुस्त जूसां थ्वया पलाः पहिचान विरोधी सरकारया निंतिं ग्यानापुगु जुइफु । पहिचान बिरोधी सरकारं इलय् हे बिचाः याये मफुसा थ्व घाटक बिरोध जुइफु । गुकिं यानाः सरकारयात अपुरणीय क्षति जुइफु ।
अन्त्यय्
सरकारया रणनीति कथं २ नम्बर प्रदेशय् दकलय् लिपा जक नामांकरण जुइगु स्थिति दु । देय्या खुगू प्रदेशय् न्हापां गैरपहिचानया नामाकरण यानाः अन्तय् नम्बर २ लय् जिउसा तालमेल यानाः गैर पहिचान हे नां क्वछिइगु, मखुसा मधेश प्रदेश हे बिइत सरकार तयार दु । थ्व ल्याखं छु सिइदु धायेबलय् हानं छक्व १ नम्बर व ३ नम्बर प्रदेशया नां ख्यानाः हे जूसां ‘बागमती’ व कोशी नां छुइगु अले केन्द्रं ख्याये मफुगु प्रदेश २ यात ‘मधेश’ नामाकरण यायेगु ज्या संघीय सरकारं याइ ।
उकिं झी ३ नम्बरया पहिचान पक्ष घटकत छप्पँ जुुइनु, १ नम्बर प्रदेशया आन्दोलनयात तिबः बियाः पहिचान सहितया नामाकरण स्थापित यानालिं तिनि झीत ‘नेवाः–तामाङ प्रदेश’ वा ‘नेपाल मण्डल’ प्रदेश वइ । आःया ई झी ‘वेट एण्ड सी’ या अवस्थाय् च्वनेगु मखु, एक्सनय् वनेगु ई खः ।
३ नम्बरया पहिचान पक्ष घटकत छप्पँ
जुुइनु, १ नम्बर प्रदेशया आन्दोलनयात तिबः बियाः पहिचान सहितया नामाकरण स्थापित यानालिं तिनि झीत ‘नेवाः–तामाङ प्रदेश’ वा ‘नेपाल मण्डल’ प्रदेश वइ । आःया ई झी ‘वेट एण्ड सी’ या अवस्थाय् च्वनेगु मखु, एक्सनय् वनेगु ई खः ।
ल ल
LEAVE YOUR COMMENTS