बुद्धवादय् अनिश्वरवाद

कुुन्दनप्रसाद श्रेष्ठ

आः स्वयां २६४० दँ न्ह्यः इ.पूं ६२३ बैशाख महिनाया स्वांयाः पुन्हि कुन्हु राजकुमार सिद्धार्थ जुजु शुद्धोदन व महारानी मायादेवीया कोखं न्हिनय् १ बजे लुम्बिनीया शालोद्यानय् जन्म जूगु खः । राजकुमार सिद्धार्थ बुइवं न्हय्पलाः छिउगु खःसा न्ह्यःनेसं च्वंगु ख्येँ बांलूगु पुखुली क्वाःगु लः व ख्वाउँगु लः धाः पिहां वःगु व सर्गतं स्वां वा गाःगु धाइ । थ्वहे विश्वासं संयोगवस उकुन्हु पुन्हि लाःगुलिं स्वांयाः पुन्हि धाःगु खः ।

न्हय्पलाः छिउगुया अर्थ थ्व नं जुइमाः कि राजकुमार तःधिकः जुइकाः एशियाय् जक मखु विश्वय् (न्हय्गू द्वीप) राज्य याइगु अर्थात् थःपिसं प्राप्त यानागु ज्ञान प्रचार याइ धाःगु जुइमाः । हानं थ्व नं संयोग हे धायेमाः राजकुमार सिद्धार्थया बुदिंकुन्हु प्यंगः लुँघः, बोधिबृद्ध नापं आनन्द, कालुदायी, यशोधरा, छन्न व कण्डक सल नं बूगु जुयाच्वन । राजकुमार चीधिबलय् मां मदुगुलिं चिरिमां गौतमीं लहिनाः ब्वलंकूगुलिं सिद्धार्थ गौतम धाःगु जुइमाः।

राजकुमारयात दुःख क्लेश अले पीडाया भाव मदयेकेत थीथी मनोरञ्जन, प्याखं ल्हुइपिं अप्सरात राजकुमारया न्ह्यःने तयाः न्ह्यइपुका तइ । अय् जूगुलिं राजकुमारयात झिंखुदँया बैशय् यशोधरानाप इहिपा याना बी । छन्हु राजकुमार थः सारथीनाप चाःहिलाच्वंगु इलय् बुरा, ल्वगि, मृतक व सन्यासी खनाः सारथीयाके न्यंबलय् मनू जन्म कासेंलि बुरा जुइ अले ल्वचं सने मफयेकाः सी मानि, आखिर थ्व झीगु जिन्दगी छुं मखु, पासा भाइ, थः थितिपिनिगु छुं हे स्वापू मदु, थ्व संसार दुःखया दुःखं जाःगु, खालि मायाजाल जक खः धइगु खँ थुइकाः विरक्तया भाव मनय् तयाः दरवारयात फुक्कं सुख भोग, कलाः, मचाया मोह त्वःताः जगत प्राणीया उद्धार यायेगु दृढ संकल्प यानाः नीगुदँ दुबलय् तपश्या याये धकाः चान्हय् गृह त्याग याना वन ।

अथेला सिद्धार्थ गौतम मचांनिसें शान्ति यःम्ह, कर्पिनिगु हितया लागिं सना जुइम्ह धइगु देवदत्तयागु वाणं घाःपाः जू्म्ह हँय्यात वासः यानाः मुक्त याना छ्वःगु खँपाखें नं सीदु । राजदरवारया सुख सयल त्वःतालि अनेक दुःख कष्ट नयाः तपश्या यानाः आखिरय् स्वीन्यादँ दुबलय् भारतया गयाय् बोधिबृक्षया क्वय् च्वनाः न्हापांगु बुद्धत्व लाभ यानाः सम्यक सम्बुद्ध जुयाबिज्यात ।

अले थःगु न्हापांगु बुद्ध ज्ञानया प्रचार पुलांपिं पासा (भन्ते) पिंत सारनाथय् नापलानाः बियाबिज्यात । अनं लिपा न्याम्ह पासापिं नापनापं गांगामय्, वस्ती वस्तीइ, नगर नगरय् तक नं पीन्यादँ तक चाःहिलाः थःपिंसं प्राप्त यानागु शील, समाधि व प्रज्ञायुक्त ज्ञानया प्रचार यानाः चय्दँया बैशय् महात्मा बुद्धं कुशीनगरय् महापरिनिर्वाण (देह त्याग) याना बिज्यात ।

थुकियात संयोग हे धायेमाः कि गौतम बुद्ध बूगु नं पुन्हि कुन्हु लाः, ज्ञान प्राप्त याःगु दिं नं पुन्हि हे अले महानिर्वाण जूगु दिं नं पुन्हि हे जूगुलिं थ्व त्रिसंयोग लाःगु दिं बैशाख पुन्हि कुन्हु स्वांयाः पुन्हि बुद्ध जयन्ती धकाः हनाच्वन । सिद्धार्थ गौतम बुद्ध जुइधुंकाः थः च्वनागु थाय् त्वःते न्ह्यः थम्हं दयेकूपिं ख्वीम्ह शिष्यतय्त बहुजन हित बहुजन सुख, लोकयात दया यायेगु, मानव समाजयात कल्याण यायेगु हेतुं हे बुद्ध ज्ञानया प्रचार, बुद्ध दर्शन, बुद्धवाद सिद्धान्तया आवश्यकता कनाथकल ।

बुद्धवादया अध्ययन याये न्ह्यः झीसं बुद्ध धइगु छु ले ? बुद्धया परिभाषा छु ? थ्व मसीकुसें मगाः । झीसं तप्यंक बिचाः याना स्वयेबलय् दक्वं अर्थया ज्ञान बोध जुइगु हे बुद्ध खः । बुद्ध धर्मया ज्ञान सीके न्ह्यः झीसं बुद्धया प्यंगू आर्य सत्य—दुःख, दुःखया कारण, दुःखया अन्त्य यायेफु, अले दुःखया अन्त्य यायेगु लँ थुइकेमाः ।

दुष्ट बिचाः त्वःताः दक्वसित समान व्यवहार यायेगु, देश व जनताया हितया लागिं व्यक्तिगत भावना परित्याग यानाः सुख शान्ति व समृद्धिया लँय् न्ह्यज्यानाः थः च्वनागु थाय्यात विकास यानाः सुखकर जीवन यापन यायेगु हे बुद्धवादयात नालेगु खः ।

जब झीके चतुर आर्य सत्यया ज्ञान दइ उकिया नापं अष्टांगिक मार्ग–न्ह्यागु खँ नं सही ढंगं सीकेगु, बांलाःगु नियत तयेगु, खँ छता ज्या छता मयायेगु, छुं नं ज्या यायेबलय् मस्यंक यायेगु, जीवनशैली स्वच्छ यायेगु, यक्व परिश्रम नं मयायेगु अल्छि नं मजुइगु, न्ह्याबलें सचेत जुयाः च्वनेगु अले थःगु ज्याय् एकाग्र चित्त यायेगु अले तिनि पंचशील मार्ग–अहिंसा, खँुज्या मयायेगु, व्यभिचार मनय् मतयेगु, सत्य नवायेगु, अय्लाः थ्वँ नसाया छुं वस्तु प्रयोग मयायेगु–भगवान बुद्धया थ्व सिद्धान्तयात क्वातुक्क कार्यान्वयन यायेफत धाःसा विश्वय् शान्ति जक मखु प्रत्यक व्यक्ति निर्वाण पदय् याउँक थ्यनी ।

बुद्धवाद धइगु छगू गम्भीर विषय खः । आपाः धइथें झीसं सिउ सर्वज्ञान जुयाः सुंनाप वैरभाव मतयेगु, लोभ, मोह, काम वासनाया भावना नुगलय् मतयेगु, कर्पिन्त दुःख जुइगु ज्या मयायेगु हे बुद्धवादया धापू खः । बुद्ध धर्मय् वैज्ञानिक पक्ष व व्यवहारिक पक्ष नितां दयाच्वनी । बुद्धवाद छाय् प्रख्यात जुल धाःसा, बुद्धवादं मानव समाजय् साम्प्रदायिक भावनां मुक्त यानाः छगू स्वतन्त्र जीवन यापन यायेगु शिक्षा बी ।

बुद्धया धापू कथं कर्पिनिगु खँय् मिखा तिसिनाः विश्वास याये मजिउ, कर्पिनिगु लिधंसाय् म्वाये नं मजिउ । भगवान बुद्धं सुयागुं नं धर्मयात कुंखिउँगु मदु, जुइ मते धाःगु नं मदु । मानव जुयाः म्वायेत हत्या, हिंसा, पापयात परित्याग यानाः शान्तिया लँपु ज्वनाः म्वायेमाः धइगु भावनां जाःगु धर्म हे बुद्धधर्म खः । बुद्धवादया बांलाःगु झिगू विशेषता मध्ये छगू विशेषता खः, अनिश्वरवाद ।

अनिश्वरवादया खँ न्ह्यथनेबलय् न्हापालाक ईश्वरवादया खँ न्ह्यमथँसें मगाः । छाय्धाःसा ईश्वरवाद व अनिश्वरवाद धइगु न्ह्यःखः व अःखः थें हे खः । ईश्वरवादया धापू कथं ईश्वरया भजन यायेगु, पूजा यायेगु, सत्संगतय् वनाः धर्मगुरुपिंसं धाःगु खःसां मखुसां शिरोधार्य यायेगु, धर्मगुरुनाप न्ह्यसः लिसः मयायेगु । धर्मगुरुपिंसं धइथे मयात कि घोर पापं क्यनी, सीबलय् नरक बास लाइ धकाः ख्यानाः ईश्वर अथवा धर्मगुरुतय्गु अधिनय् तयेत स्वइ ।

थुकिं छु खँ सीदु धाःसा ईश्वरवादं अधिनायकवादया जन्म याइ । अले धात्थें ईश्वर धइम्ह दु ला ? ईश्वर दुगु खःसा मनूतय्सं दुःख मसी माःगु । दँय्दसं मनूतय् धर्म यायेत, पुण्य कमे यायेत चार धाम, अनेक तीर्थ वनी । उपिं छुं मजुइ माःगु । ईश्वरं रक्षा यायेमाःगु । धर्मय् वंपिं मनूत मोटर दुर्घटना, खुसिं चुइकाः, कुतुं वनाः प्राण वनाच्वंगु झीसं न्यना हे च्वना ।

डुंगा दुर्घटना, सुनामि थेंज्याःगु आपतविपत मजुइमाःगु । व ला म्वाःल तर ईश्वर (द्यः) खुयाः मिया नइपिं, ईश्वरयात धकाः छाःगु ध्यबा हिनामिना याइपिंत नं पापं मक्यं । अज्याःपिं खुँतय्त छुं मजू । अझ उमिसं हे मोज यानाच्वन । धायेत ला अज्याःपिं सित कि नर्कय् लाइ धाइ । नर्क धयागु सुनां खं ? नर्क नं थन हे । स्वर्ग नं थन हे ।गथे कि झीसं ईश्वर धकाः शिव, ब्रम्हा, बिष्णुयात धयाच्वना ।

उगु इलय् उपिं नं मनू हे जुइमाः । उमिसं संसारयात, मानव समाजयात हित जुइगु ज्या यानाः मभिंगु, बांमलाःगु विचारधारा दुपिं आसुरी शक्तिपाखें रक्षा यात । उमित सकस्यां पुजा यात । तारकारसुर, महिषासुुर, हिरण्यकस्यपु, रावण, कंस आदि नं मनू हे खः । थुमिसं मानव समाजयात अहितकारी ज्या यात उकिं उपिं असुरया ल्याखय् लाःवन ।

अनं लिपा राम धाल, कृष्ण धाल थुपिं ला अवतारी मनू हे जुल । थुमिसं नं सम्पूर्ण जगत, सम्पूर्ण मानव समाजयात कल्याण जुइगु ज्या यानाः क्यन, सकसिनं हे ईश्वर धकाः माने यात । बांलाःगु ज्या याइपिंत आः नं सम्मान याः नि । वास्तवय् ईश्वर धइगु छुं मखु । भिंगु व मभिंगु जक खः । (शायद ईश्वर धाःपिंसं नं मभिंगु, व्यभिचारी ज्या याःगु दु ला ? भिंगु ज्या जक वर्णन यानाः मभिंगु ज्या याःगु सुचुकल ला ? थ्व विषयय् अध्ययन याये ला बाँकी हे दनि ।)

आः छता खँ ल्हाये, झीसं सुद्र्यः व चन्द्रमायात ईश्वर धकाः पुजा यानाच्वना तर थौंकन्हय्या विज्ञानं सुद्र्यःयात अग्नि पिण्ड धयाच्वनसा चन्द्रमाय् ला मनू वनाः वस्ती दयेकेगु कुतः यानाच्वन । थ्व ला झीत ईश्वर दु धकाः अन्धविश्वास व भ्रमयागु जालय् क्यंकाः क्वःथलेगु भाय्प्वः छुं हे मखुत । आः वयाः मनूतय्सं थुलि खँ सीकल कि थ्व विश्व ब्रम्हाण्डय् छगू शक्ति धइगु ई खः गुकियात आः तक सुनानं त्याके मफुनि ।

अले प्रकृतिया दुने छु दु धइगु सुनानं सीके मफुनि । ईश्वरवादं मनूतय्त निष्क्रिय यानाः सामन्ती, नोकरशाही प्रवृतिया भावना जागृत याकाः थः स्वयां क्वय् च्वंपिंत दास यानाः थः जक च्वय् च्वनेत स्वकी । विश्वय् ईश्वर (द्यः) मदु धइगु थीथी वाद गथेकि सांख्य, बैशेषिका, मिमांसां, योग, जैन, चार्वाक मध्ये बुद्धवाद नं छगू खः । बुद्धया धापू कथं मनू थः हे ईश्वर । मनूतय्गु दुने नुगलय् ईश्वर बासं च्वंच्वनी ।

छाय्धाःसा प्राणी मध्येय् मनू सर्वश्रेष्ठ खः । मनुखं थःत भिंगु मनय् तयाः ईश्वर नं यायेफु । मभिंगु मनय् तयाः राक्षस नं जुइफु । बुद्धया ज्ञान अनुसार मनूतय्गु भिंगु विचार, थवंथवय् दुःख सुख इना कायेगु, छम्हेसिनं मेम्हेसित ग्वाहालि यायेगु, थ्व याये जिउ, थ्व याये मजिउ धइगु चेतनाया विकास यानाः थःगु ज्ञान बुद्धिं समाजय् भिंगु ज्या यात धाःसा अथें हे ईश्वरया पद प्राप्त जुइ ।

गथेकि सम्राट अशोक छम्ह क्रुर शासक, अंगुलिमाल (दक्वसिगु पतिं ध्यनाः माः क्वखाया जुइम्ह), आमपाली (छम्ह नर्तकी) थज्याःपिं कुविचारया मनूत लिपा बुद्धया ज्ञान कथं थःगु सद्बुद्धिं अर्हत धायेका जुल । जन्मं सुं ब्राम्हण जुइ मखु । जन्मं सुं क्वजात नं जुइमखु । बुद्धं दकलय् मध्ये न्हापां छम्ह च्याम्हखलःयात थःगु भिक्षु संघय् दुथ्याकल । बुद्धवादं झीगु दुःखं मुक्त याइगु मखु कि झीत लँ जक क्यना बी ।

व क्यना बिउगु भिंगु लँय् झी जुइ फयेके माल, बस् । थौं संसारय् गुलि नं अशान्ति जुयाच्वन, शोषण जुयाच्वन व फुक्कं मनूतय्गु अहकारं यानाः खः । बुद्धवादं धर्मय् स्वयां कर्मय् विश्वास याइ, छाय्धाःसा भिंगु कर्म याःसा भिं मनू धाइ । धर्म धइगु हे थःपिसं यायेमाःगु कर्तब्य बांलाक पूवंकाः सुयातं दुःख मजुइगु यायेगु खः । इलय् व्यलय् थःपिसं यायेमाःगु कर्म यात धाःसा गबलें कलह जुइ मखु ।

कर्म धायेबलय् सुयागुं मभिंगु चिते मयायेगु, अन्याय अत्याचार मयायेगु, सुयातं हेला मयायेगु, सुयागुं शोषण दमन मयायेगु, थःगु सत्कर्मं न्हूगु समाज सिर्जना यायेगु खः । थौंकन्हय् न्ह्याथाय् नं हत्या, हिंसा, अराजकता दु । कर्पिनिगु स्वतन्त्रता हनन् यानाः थःगु स्वार्थ सिद्ध यायेत न्ह्यागुं कर्म नं यायेगु ।

थज्याःगु दुष्ट बिचाः त्वःताः दक्वसित समान व्यवहार यायेगु, देश व जनताया हितया लागिं व्यक्तिगत भावना परित्याग यानाः सुख शान्ति व समृद्धिया लँय् न्ह्यज्यानाः थः च्वनागु थाय्यात विकास यानाः सुखकर जीवन यापन यायेगु हे बुद्धवादयात नालेगु खः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS