कमलप्रकाश मल्ल नेवाः ब्वँज्या सन्दर्भय्

#काशीनाथ तमोट

नेपालया छम्ह राष्ट्रिय बौद्धिक व्यक्ति कमलप्रकाश मल्ल (नेसं १०५६–११३९) आः झीगु दथुइ मंत । झीसं वय्कःया गुणस्मरण यानाच्वना । वय्कः नेपालया राजधानी येँय् थःने थाय्मदुइ ई. १९३६ नवेम्वर १३ स जन्म जुयाः ८२ दँ पुलेवं ई. २०१८ नवेम्वर १७स अमेरिकाया अलवर्टाय् मदुगु खः । वय्कः “डा. मल्ल” नामं अप्पः नां जाः ।

नेपालया भाषा, साहित्य, संस्कृतिया थिथि पक्षय् वय्कःया विशिष्ट योगदान दु । थन केवल नेवाः ब्वँज्याय् वय्कलं यानादीगु योगदानया चर्चा याये । कमलप्रकाश मल्लजुं थःगु जीवनय् “सादा जीवन उच्च विचार”यात थःगु आज्जु दयेकादिल, गुगु वय्कलं जीवनी लेखय् न्ह्यथनादीगु याः ।

वय्कलं थःगु सकतां च्वसुयात “नेपाल अध्ययन” (नेपाल स्टडिज)या अंग नालादी । जिं थन नेवाः अध्ययन (ब्वँज्या)या जक प्रसंग न्ह्यथनाच्वना । कमलप्रकाश मल्लजुया विशिष्ट बौद्धिक व्यक्तित्व कोलम्बो प्लान विद्वत्वृत्तिं भारतया विहार विश्वविद्यालयं अंग्रेजी एम.ए. (१०७७–७९), बेलायतया लिड्स विश्वविद्यालयं बीए अनर्स (१०८३–८५) व एडिनबरा विश्वविद्यालयं पीएचडी (१०९०–९४) ब्रिटीश काउन्सिलया फेलोसिपय् यासेंलि निर्माण जूगु खः ।

वय्कलं थुपिं ब्वँज्यां पश्चिमी अध्ययन, अध्यापन, अनुसन्धानयात आत्मसात यानादिल व उकियात नेपालय् छ्यलादिल । वय्कलं नेपालया बौद्धिक समाजय् हयादीगु हलचल, नेपालय् समष्टिगत ब्वँज्याया सफू सम्पादन उकिया हे लिच्वः खः । यँ, थःने, थँहितिया थकूजु खलकय् बूम्ह काय्मचा वय्कलं पूर्वज लुमंका (११००) च्वयाः थःत मालादिल ।

अबुजु योगेन्द्रप्रकाश मल्ल (१०११–११००)या शिक्षाप्रेम व शैक्षिक वातावरणय् ब्वलनाः डा. मल्लजु नेपालया त्रिभुवन विश्वविद्यालयया शिक्षाध्यक्ष (१०९७–९९) तकं जुयादिल । वय्कःया भाषा, साहित्य व शिक्षाया ज्ञानया लब हनेबहपिं चित्तधर हृदय व प्रेमबहादुर कंसाकारं नेपालभाषाया पक्षय् कयादिल । वय्कलं नेपालभाषा ख्यलय् नं विशिष्ट ज्या यानादिल ।

थ्यंमथ्यं खुगू दशक नेपालभाषाया सेवा यानादिल । अंग्रेजी भाषाया ज्ञानं सुशिक्षित डा. मल्लजुं न्हापां दुर्गालाल श्रेष्ठया ५४पु कविताया सम्पादन लिसं (१०८०) २६ पौया ‘न्ह्यज्वलं’सहित उच्चस्तरं यानादिल । उकिं वय्कःपिं निम्ह नेपालभाषाय् थहां वन । वय्कलं नेपालभाषा बीएयात माःगु ज्वलं ‘मूसः’ निबन्ध (१०८४) सम्पादन यानादिल, गुकिया भूमिकाय् वय्कलं नेपालभाषाया माध्यमिक कालया ‘पुनर्जागरण’या विशेष व्याख्या यानादिल ।

अनंलि वय्कलं नेपालभाषाय् मदुनिगु समालोचना संग्रह ‘नःलि स्वना’ (१०८७), ‘नःलि कविता छगू विवाद’ (१०८७) सामयिक वादविवाद पिकयादिल । वय्कलं इलय्ब्यलय् च्वयादीगु नेपालभाषा व साहित्यबारेया निबन्ध मुना सिकःमिया स्वाहाने (१०९८) वय्कःया मेगु थःगु म्हसीका खः ।

भाषा, साहित्ययात वैज्ञानिक तथा अनुसन्धानमूलक ढंगं न्ह्यज्याकेत माःगु नेपालभाषाया ध्वाना सफूया धलः (१०९७, ११०४) पिकयाः
वय्कलं नेपालभाषाया पिकाकपिंत थनादिल । न्हापांगु ब्व (१०२९–९७) पिकयाः उकिया विश्लेषण न्ह्यथनाः क्यनादिल, नेपालभाषाय् ६८दँय् ८१९ जक सफू पिदनाच्वन ।

निगूगु ब्व (१०९८–११०४)सीदत खुदँय् ४८७ सफू पिदन । अनंलि सफूधलः पिकायेगु झ्वः छुत । थौंकन्हय् दँय् सच्छिं अप्पो सफू पिदनाच्वन उकिया सफू पिकाय्ज्या विमल ताम्रकारं भाला क्वबियाच्वंगु दु । भाजु कमलप्रकाश मल्ल बेलायतय् बीए अनर्स व पीएचडी ब्वनाच्वंबलय् नेपालया, उकथं नेपालभाषाया पुलांगु सफू मालेज्या यानादिल ।

वय्कलं क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयया बालबोधिनीनिवृति (अमरकोश, ५०६), बर्लिन राष्ट्रिय पुस्तकालया हितोपदेश (६९१) व स्वीडेनय् थ्यंगु सांखुया वज्रयोगिनीया शान्तिस्वस्ति सफूया किपा हयादिल, गुगु पुलांगु नेपालभाषा खँग्वःधुकूया स्रोत ज्वलं जुल । वय्कलं पुलांगु वाङ्मय मालेज्याया शुभारम्भ यानादिल ।

लिपा वय्कलं अंग्रेजीं पुलांगु नेपालभाषाया ध्वःकिपा (क्लासिकल नेवारी अ स्केच, ११०२) पिकाय्त ताःलात । डा. कमलप्रकाश मल्लं बेलायतं साहित्यिक व भाषावैज्ञानिक शैलीगत विश्लेषणया समसामयिक धाँचा व उकिया शैक्षणिक प्रसंग (नेसं १०९४÷ई. १९७४) विषयय् विद्यावारिधि यानादीगुलिं वय्कःया भाषा व साहित्य निताय्सं ल्हाः न्ह्याः ।

वय्कलं नेपालभाषाया ज्या छ्यला ध्वःकिया (द नेवारी ल्यांग्वेज अ वर्किङ आउटलाइन, ११०५), वैज्ञानिक व्याकरण सफू नं पिकयादीगु दु । थ्व सफू वय्कलं क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयया, बर्कलेय् भिजिटिङ प्रोफेसर (११००–०१) जुयावंबलय् तयार यानादीगु खः । थुकी वय्कलं अबलय्तक विकास जूगु नेपालभाषाया भाषावैज्ञानिक ब्वँज्याया लिच्वः छथाय् मुनादीगु दु ।

नेपालभाषाया संस्कृतिइ डा. मल्लया छगू लुमंकेबहगु च्वसु नेपालसंवत्या प्रसंग (द रिलेभान्स अफ नेपाल संवत्, ११०१÷ई. १९८२) खः । उकी वय्कलं नेपाल संवत्सम्बन्धी अबलेतकया ज्वलंया बः कयाः विश्लेषण यायेगु नापं नेपालभाषा मंकाः खलःया नेपालसंवत्यात राष्ट्रिय मान्यता बीकेगु अभियानया समर्थन यानादीगु दु, गुकिं अभियानकर्तातय् मन उत्साहित जुल ।

वय्कलं अन्तय् च्वयादिल – थःगु संस्कृति व समुदायया प्रतिरक्षाया लागिं र्याली यानाः न्ह्यज्यानाच्वंपिं, औपचारिक संचारमाध्यमया बुल्डोजरं क्वत्यलातःपिं, पीडित मनूतय्सं लिबाक्क लुइकुगु नेपालसंवत् (अभियान) छगू प्रतीक खः । डा. मल्लजुया नेपालया भाषा, साहित्य, इतिहास विषयय् च्वःगु नेसं १०९०–११३१ दुने च्वःगु ३४पु अंग्रेजी च्वसु मुना पिदंगु दु ।

उकिं वय्कःयात बहुप्रतिभाशाली व्यक्ति जूगु पुष्टि याःगु दु । नेपालया इतिहासया थिथि पक्षय् पूर्वीय व पाश्चात्य दृष्टिं इतिहास संशोधन मण्डलयापिं पण्डितपिंनाप प्यंगू दशकतक जूगु विवाद, भचा विद्वोत्मक जूसां, सीके थुइकेबह जू । थुकिं विद्वान्पिंत डा. कमलप्रकाश मल्ल व डा. महेशराज पंतया दृष्टिकोणबारे सचेत जुयाः मालेज्या यायेत हःपाः बिइ ।

डा. मल्लया लुमंकेबहगु छगू कृति भाजु धनवज्र वज्राचार्यनाप जानाः पिकाःगु गोपालराज वंशावली (११०५) खः । थ्व ज्वःमदुगु ऐतिहासिक ज्वलं नेपाल व एशियाली अध्ययन केन्द्र, त्रि.वि.या योजनाकथं नेसं ११००–०१स तयार जूगु पाठ व नेपाली अनुवादजक दुगु, अन केन्द्रय् फाइलय् लानाच्वंगु प्रतिवेदनयात डा. मल्लं बहुउपयोगी यानाः अंग्रेजी अनुवाद, शब्दावली, अनुक्रमणिका, भूमिका, फ्याक्सिमिलीनापं तयाः पिकयादीगु खः ।

थुकिं विद्वान्तय्त इतिहास मालेत तसकं ग्वाहालि जुल । डा. मल्लया दक्वसिबय् तःधंगु जीवन उपलब्धी धैगु पुलांगु सफू स्रोतं मुंगु पुलांगु नेपालभाषा खँग्वः धुकू (ब् मष्अतष्यलबचथ या ऋबिककष्अब िल्भधबचष् ऋयmउष्भिम ाचयm ःबलगकअचष्उत क्यगचअभक, द्दण्ण्ण्) खः । थ्व च्वसापासा अन्तर्गत स्वंगु नेपालभाषा शब्दकोश निर्माण समितिं (नेशनिस) तयार याःगु खः ।

स्वीछद्वः खँग्वः दुथ्याःगु थुगु खँग्वःधुकूया मू सङ्कलक काशीनाथ तमोट, कार्यकारी सम्पादक तेजरत्न कंसकार व डा. कमलप्रकाश मल्ल मू सम्पादक खः । डा. मल्लं नेशनिसया नायः जुयाः नीदँ (१०८०–११००) सफल नेतृत्व यानादिल व खँग्वःधुकू पिकायेत ताःलात । थुगु सफूयात जापानया निहोन केइजाइ शिम्बनपाखें पिकाइगु निक्की वाःपौपाखें दँय्दसं बीगु निक्की एसिया सिरपाः प्राप्त जुल ।

स्वंगू विधाय् बीगु सिरपालय् संस्कृति विषयया सिरपाः नेपालभाषा खँग्वःधुकूयात प्राप्त जूगु खः । मेगु प्रादेशिक उन्नयनया विधाय् भारतया नारायण मूर्तियात व प्रविधी दक्षिण कोरियाया ली होवाङयात लाःगु खः । स्वीलख येन (नीन्याद्वः डलर)या थ्व सिरपाः ६ जून २००१स टोकियोय् जूगु वितरण समारोहय् च्वसापासाया प्रतिनिधिकथं कार्यकारी सम्पादक डा. तेजरत्न कंसकारं फयाकाःगु खः ।

थ्व हे सिरपाःया रकम मूल पूँजी दसेंलि च्वसापासाछेँ धस्वाकेत बः दत । थौंया च्वसापासा छेँ, न्हापा साहित्यकार पूर्णदास श्रेष्ठया छेँ खः । उगु छेँ आशा सफूकुथियात काय्त डा. मल्लं विशेष कुतः यानादीगु थुथाय् लुमंति वल । भाषानिभाः प्रेमबहादुर कसाःया म्हगस नं थुकिं पूवन । नेशनिसया नेतृत्वकारी भूमिका म्हिताः डा. कमलप्रकाश मल्लं नेपालभाषाया संस्थायात तुतिं चुइकूगु गुण न्ह्याबलें लुमंकेबह जू ।

 

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS