ग्यासपाखें सी उइगु प्रविधि

मनू जीवनया अन्तिम सत्य धयागु हे मृत्यु खः । नेवाः समाजय् सीम्ह संस्कार  (दाहसंस्कार) यायेगु छगू तःधंगु सांस्कृतिक व सामाजिक दायित्व दु । तर, हिलावंगु ईनापं झीसं परम्परागत पहःयात नं परिमार्जन याना यंकेमाःगु आवश्यकता वःगु दु । थ्व हे सरोकारयात वाःचाये काः योगाम्बर सी गुथिं प्यदँ न्ह्यः हे नेपाःया हे इन्जिनियर प्रदिप ताम्राकारया ग्वाहालिं नेपाःया प्रविधिं वातावरण मैत्री ग्यास चेम्बर कर्णदीपय् निर्माण याःगु खः । थ्व प्रविधिपाखें आःतक २५० सिबें अप्वः सीम्हेसिगु दाहसंस्कार तसकं म्हो दां कयाः याये धुंकूगु दु ।

झीगु ‘बांलाःगु गुप्त खँ’ व भ्रम नेपाःया छगू नांजाःगु इन्नोभेसन सेन्टर (आविष्कार केन्द्र) पाखें थःपिंसं हे नेपाःया दकलय् न्हापांगु ग्यास दाहसंस्कार युनिट दयेकागु खँ न्ह्यथनाः सामाजिक सञ्जालय् पोस्ट याःगु खनेदत । उमिगु थ्व कुतः च्वछाये बहः जूसां उमिसं झीगु थ्व ‘बांलाःगु गुप्त खँ’ (द्यभकत प्भउत क्भअचभत) अर्थात् योगाम्बर सी गुथिं प्यदँ न्ह्यः हे कर्णदीपय् निर्माण यानाः २५० सिबें अप्वः सीम्हे सिगु सफल दाहसंस्कार याये धुंकूगु खँ सायद मसिउनि जुइफु । थ्व झी हे नेवाः इन्जिनियरपिंसं दयेकूगु स्वदेशी प्रविधि खः, गुकिया सफल परीक्षण जुयाः समाजं थुकिया लाभ कया वयाच्वंगु दु ।

थ्व ग्यास चेम्बर प्रविधिया मुख्य फाइदाजनक पक्षत थुकथं दु:

१. वातावरण संरक्षण व प्रदूषण न्यूनीकरण
परम्परागत कथं मुइँ (सिं) छ्यलाः सी उइबलय् तसकं अप्वः कुँ व कार्बन उत्सर्जन जुइ, गुकिं यानाः वायु प्रदूषण ब्वलंकी । ग्यास चेम्बर छ्यले बलय् वायुमण्डलय् हानिकारक ग्यास व कुँ तसकं म्हो जक पिहां वनी । थुकिं यानाः झीगु वस् तीयात प्रदूषणमुक्त याना तयेत ग्वहालि याइ ।

२. सिँ, वन्यजन्तु व सुया बचत
छम्ह सीम्ह उइत साधारणतयाः २०० निसें ३०० केजी तक सिँ आवश्यक जुइ । थुकिं यानाः झीगु गुँ-जंगल सिधया वनाच्वंगु दु । ग्यास प्रविधिया छ्यलाबुलां सयौं सिमात बचे यायेफइ, गुकिं प्राकृतिक सन्तुलन कायम यानातयेत तःधंगु ग्वाहालि याइ ।

३. अस्थि (अस्तु) मुना कायेफइगु
सिँ छ्यलाः सी उइबलय् सीम्हेसिगु अस्थि (अस्तु खरानीनाप ल्वाकज्याइ, गुकिं यानाः लिपा अस्थि जक छुटे यायेत तसकं थाकुइ । तर ग्यास चेम्बरय् सी उइबलय् गुगुं नं मेगु चीजया भस्म (खरानी) मिश्रण जुइमखु । थुकिं यानाः मृतकया संचित अस्थि जक मुंके फइ, गुगु संस्कार या दृष्टिं नं तसकं बांलाः ।

४. मानसिक तनाव मुक्त व मानव-मैत्री पहः
परम्परागत कथं सिँ च्याकाः सी उइबलय् सीम्हेसिगु म्हया थीथी अंगत च्यानाच्वंगु खने दइ, गुगु खँ सीम्हे सिया थःथिति वा शोकाकुल परिवारया निंतिं तसकं नुगः मछिंगु व मानसिक रूपं तनाव बीगु दृश्य जुइफु । ग्यास चेम्बर दुने धाःसा थज्याःगु गुगुं नं दृश्य पिनें खने दइमखु । सकल प्रक्रिया चेम्बर दुने हे व्यवस्थित रूपं क्वचाइ । थ्व छगू तसकं मर्यादित व मानव-मैत्री पह खः।

५. ई व श्रमया बचत
परम्परागत कथं मसानघाटय् सी उइत ४ निसें ६ घन्टा तक ई वनी । तर ग्यास चेम्बर य् १ निसें २ घन्टा दुने दाहसंस्कारया ज्या क्वचाइ । थुकिं यानाः मृतकया परिवार व गुथ्याःतय्‌गु मूल्यवान् ई र श्रम बचत जुइ ।

६. आर्थिक रूपं नं म्हो
आःया इलय् सिँ न्यानाः दाहसंस्कार यायेगु तसकं थिकेगु ज्या जुइधुंकल । योगाम्बर सी गुथिं सामाजिक उत्तर दायित्व बहन यासें थ्व ग्यास प्रविधिपाखें तसकं म्हो दां कयाः सेवा बियाच्वंगु दु, गुकिं यानाः फुक्कं परिवारयात नं अःपुक दाहसंस्कार यायेत सहज जूगु दु ।

७. फुक्क मौसमय् सहज
तच्वयेक वा-फय् वयाच्वंगु ई वा तसकं तांन्वयाच्वंगु इलय् खुसि सिथय् सिँ च्याकाः सी उइत तसकं थाकुइफु । तर ग्यास चेम्बर दुने मौसम न्ह्यागु जुइमा, दाहसंस्कारया ज्याय् गुगुं नं पंगः वइमखु ।

निष्कर्ष
परम्परा धयागु संस्कृति बचे यायेगु माध्यम खः, तर प्रविधिया बांलाःगु पक्षयात आत्मसात यानाः अःपुइकेगु नं आःया आवश्यकता खः । योगाम्बर सी गुथिया थ्व म्हो खर्च, वातावरण मैत्री व स्वदेशी प्रविधिया ग्यास चेम्बरयात सकसिनं अपनत्व ग्रहण यानाः थुकियात अझ ब्यापक दयेके फःसा झीगु समाज व प्रकृतिया तःधंगु भलाइ जुइ ।

च्वमि योगाम्बर सी गुथिया दुजः

डा. एलेन बैलोचन तुलाधर