जि ८८ चय्च्यादँ दुबलय्
#फणिन्द्ररत्न वज्राचार्य
नेपालय् न्हापा इतिहास च्वयेगु चलन मदु । वंशावली व उगुंथुगुं सफुलिइ च्वयातःगु घटनावली व ल्वहंपौया आधारय् इतिहास च्वयेगु याःगु खः । नेपाल संवत्या अंक ज्वःलाइबलय् थन छुं न छुं घटना जुयावंगु जुयाच्वन । संस्कृत सन्देश व मेमेगु सफुलिइ प्रकाशित घटना प्रसंग हनाः थन न्ह्यब्वयेत्यना ।
साइतय् कयाहःगु लखुतीर्थया फि लुँ जुल । थ्वहे लुं शंखधर साख्वालं देशय् दक्वसिगु ऋण पुलाबिल । उबलय् निसें नेपाल संवत् न्ह्यात धयागु छगू खँ दु । थ्व संवत् ८०० दँ थ्यंसेंलि ८ अंक मभिं धकाः शक संवत् ८०१ निसें नेपाल संवत् न्ह्याकूगु खः धयागु मेगु खँ दु । पत्रकारतय्गु लागि भिंगु समाचारसिकं मभिंगु समाचार महत्वपूर्ण जुइ धयागु छगू धापू दु ।
झी पूर्व पुर्खापिंसं मभिं जूगु खँय थथे टिपोट च्वयातःगु दु—ने.सं. १११ स वदे व व्राह्मण वाद याक, व्राम्हण बुक, नंसालया न्हय्सल व्राम्हण स्याक । ने.सं. २२२ स कासिन श्री शंकराचार्य वयाव वाद याङा व वदे वुतकु, चाबहिरया वदे द्वरधि स्याक, व्राम्हणया शास्त्र चलय् याक । ने.सं. ३३३ स पर्वर मुगल सुलतान धाया राजा वव, मगर वाघाल वाङाल दको मि तल ।
ने.सं. ४४४ स सिमांग धन खप देश व श्री हरिसिंह देव राजा । ने.सं. ५५५ स खपन श्री रत्न मल्ल राजान ञदेस त्यल व वम्ह ८ थकुर जुजु स्याङा व क्वावाहार १, ओखावाहाल २, थथु रायकु ३, तांदे ४, थहिति ५, मुरवाहा ६, इकुवाहा ७, त ओंया क्वावाहार ८ थोते राजा वुतकाव हितिचुकस रायकुर हङाव च्वं । ने.सं. ६६६ स पारुपान श्री मुकुन्दसेन राजा वव ।
ने.सं. ७७७ स यलया जुजु श्रीनिवास मल्लया पर्यायस महामारी जुल । थिथि सोय मफु ।ने.सं. ८८८ भाद्रव शुक्ल १४ स श्री ३ पृथ्वी नारायण जुजु न ञदेस प्रवेश याक । ञदेसया जुजु श्री जयप्रकाश मल विसेवं । ने.सं. ८८८ भाद्रव कृष्ण १२ स ञल देस काल । जुजु तेजनरसिंह श्री जयप्रकाश निम्हं खपो विसिवं । ने.सं. ८८९ कार्तिक शुक्ल ११ स खपो दुहाल ।
देसचाल । लायकुर मचाव । न्हु ३ खुन्हु चाल । श्री जयप्रकाश तुपतन कयाव सिक ।थ्व ८८८ अंक नेवाःतय्गु लागी तसकं मभिंगु जुयाच्वन । शाह जुजुपिंसं नेपालभाषा व संस्कृतिया क्वत्यलाः सने मफयेका तल । आः जिगु बयस ८८ दँ थ्यन । म्वानाच्वतलेयात भिंगु नं स्वये दइ, मभिंगु नं स्वयमाली धाइ । धाइ जक मखु, स्वया हे च्वना । खना हे च्वना ।
ने.सं. १०५८ स महाभूकम्प जूबलय् जि मांलिसे मखंबहालय् पाजपिंथाय् घ्यःचाकु संल्हुया नखत्या वनाच्वनागु । पासा बलराम श्रमजीविलिसे बारदलीइ म्हिताच्वनाबलय् जिपिं निम्हेसित नं ग्वारा ग्वारा तुइक संकल । ग्यानाः जिपिं ख्वया । जिमि मामं जितः व वया मामं वयात बुयाः स्वाहाने वाराक्वारा संक क्वत ब्वनायंकल ।
थुलि जक लुमं, मेगु लुममं । उबलय् जि मचा हे तिनि । ने.सं. ११३५ दँया तःभुखाय् ब्वःबलय् जि जंक्वः सिधःम्ह बुरा जुइधुंकल । अथेहे जिमि मांअबुं जिपिं मचाबलय् ब्याहा याना बिउम्ह जिमि कलाः मय्जु नं बुरि जुइधुंकल । जिपिं पिहां पिहां गनं वने मफयेधुंकल । न्ह्याबलें छेँय् हे । जिमि वयात व जितः नं ग्वतुली थें च्वंक संकल । ‘का, भुखाय् ब्वल’ धया ।
छय्पिं निम्ह ‘भुखाय् ब्वल, बाज्या बज्ये, कुहां वा कुहां वा’ धकाः हाहां तिं तिं न्हुयाः स्वाहानें कुहां वन । काय व भोमचा छेँय् मदु । स्वाहानें कुहां वनेत स्वाहाने बाहाः ज्वनाः छत्वाःथः छत्वाथः यानाः कुहां वनेमाःपिं ज्याथजिथित छेँ छखां रेलय् च्वनेबलय् संकी थें पलाः हे छिइ मफयेक संकाच्वंबलय् छय्पिं थें तिं तिं न्हुयाः कुहां वने फुगु मखु ।
सीसा बुराबुरित निम्हं नापं हे सी धकाः क्वथाया लुखाया लिक्क च्वंगु सोफाय् लिधनाः जिं वयात वं जितः घयपुना च्वना । छेँ छखां द्यः वःम्ह धामी थें खाना हे च्वन । दनेफुगु मखु, फ्यतुना च्वनागुलिं झ्यालं पिने छुं हे खनेमदु । क्वःत हालाः ब्वयाच्वंगु जक ताये दु । रेडियो चायेका । धरहरा क्वःदल, दरवार हाइ स्कूलया छखेर दुनावल, थाय् थासय् छेँ, पःखाः दुनावल धकाः रेडियों धयाच्वन ।
काय्पिं गन वंगु धकाः मसिउ । धन्दा जुल । कन्हय्कुन्हु नं हानं न्ह्यथुकुन्हु थें हे तसकं भुखाय् ब्वःगु अनुभव यानाच्वना । ‘नेपालभाषा परिषद्या छेँ थाय्थासय् चरचर बायाच्वन, दराजत ग्वतुलाच्वन, स्वः वा’ धकाः परिषद्या सचिव नवीन चित्रकारं फोन याना हयादिल । अध्यक्ष सुवर्ण शाक्य व जि नं वनाः स्वः वना ।
जि आः ८८ (चय्च्यादँ)या च्याय् हायाच्वन । थथे मभिं मभिंगु छु छु बुखँ ब्वनेमालीतिनि मसिउ ।
चित्रकारजुं धयादी थें परिषद्या छेँ थाय्थासय् चरचर बायाच्वंगु व दराजत ग्वतुलाच्वंगु स्वयाः स्वम्हं नापं पिहां वया, स्वम्ह स्वखे वना ।
न्ह्यःखाय् थासं थाय् छेँय् तुइकातःगु स्वस्वं थाय्मदु पुलाः नःघः थ्यंबलय् ग्वतुली थें च्वंक जितः वाराक्वारां संकल । कापः पसल्या छम्ह ‘भुँइचालो आयो’ धकाः तसकं हालाः पसलं तिंन्हुयाः सतकय् वल ।
तुति बमलाःम्ह जि धेधेचुचुं उखेथुखे स्वयाबलय् सतकया बँ जक मखु, जवंखवं च्वंगु छेँ नं उतिकं सनाच्वन । लत्थाय् चिनातःगु तारप्वाँय् ला तसकं यांतांप्यान्तां सनाच्वन । प्यखेरं हालाहःगु कोलाहल सः तायेदत । मनूत थाय्मदुपाखे स्वयाः ब्वाँय्ब्वााय् वन । थथे ब्वाँय् वनाच्वंपिंसं जितः त्यांग्रा पुक्क घ्वानाथकी धकाः धन्दा जुयाः ग्यानावल ।
जि छेँपाखे मवंसे थाय्मदुपाखे स्वयाः धेधेचुइक तुतां चुयाः वनाच्वना । थाय्मदुया नासःद्यःया मोडय् मनू, मोटरसाइकल नापं क्वःदल । थ्व खंबलय् जि थाय्मदु थ्यंके फइ ला मफइला धकाः नुगःद्यः खानावल । देय् छगूलिं वाराक्वारा सनाच्वन । जि थाय्मदु थ्यंबलय् तक नं भुखा ब्वया हे च्वन तिनि । लत्थाया तार सना हे च्वन तिनि ।
जि छेँ लुमनावल । भुखाय् ब्वःगु दित धकाः मनूत उखे थुखे वनेगु यायेवं जि नं नुगः धुकधुक मिंकाः छेँपाखे स्वयावया । झ्वाःबहालय् आगंछेँया पौ दुनाच्वन । छेँ थ्यनेवं ‘थपाय्सकं ग्यानापुबलय् तुति स्याःम्ह पिहां वनेगु ला ?’ धकाः कलाः, काय हाल । ‘आः जि गनं हे वनेमखुत धया ।
उकुन्हु १२÷१३ गते तसकं भुखाय् ब्वःबलय् क्वथां पिने छुं खनेदुगु मखु, खालि छेँ संगु जक चाया खनाच्वंगुलिं मग्याः । थौंभुखाय् ब्वःबलय् जि लँ दथुइ लानाच्वंगु, लँ, छेँ, लत्थाया तार संगु, मनूत ग्यानाः हालाः ब्वाँय् वंगु व जि तुतां चुयाच्वनां नं धेधे चूगुलिं तसकं ग्याना । थ्व ग्याःल्वचं कयाः थुकुन्हुनिसें जि लुखाखलु हाचां गायाः गनं पिहां मवना ।
नेपालभाषाया ज्याझ्वलय् सःता हःथाय् गनं मवना । थ्व मवइम्ह धकाः सःता नं महल । पुलांपिनि ख्वाः मखंबलय् ल्वः हे मन । न्हूपिंं म्हसिउगु नं मखु । हनेबहपिं वाङमय शताब्दीपुरुष सत्यमोहन जोशी व नेपालभाषाया न्ह्यलुवाः पद्मरत्न तुलाधरपिंत तसकं तःजिक हंबलय् तक नं जितः सःता महल ।
जिं च्वयेफुगु मखुत व आः जि गनं वनेफुगु मखुत । नेपालभाषा साहित्य ख्यलं जि तापात । पासा पद्मरत्न तुलाधरया ज्याजंक्वबलय् भ्वय् सःताहल । मफुसां नं काययात नेपाः ब्यांक्वेटय् पिने तक पासा ब्वनाः भ्वय् वना । तर अति अपशोचया खँ, गुलिचां मदुवं पद्मरत्न तुलाधर मदुगु दुःखलु सीसः नेपालभाषा टाइम्सय् ब्वनेमाल ।
थथे धयां हानं २००९÷१० सालय् विद्यार्थीबलय् पासा कमलप्रकाश मल्ललिसे विद्यार्थी साहित्य मण्डलय् नापनापं ज्या यानागु खः । थौंकन्हय् वय्कः अमेरिकाय् च्वंच्वनादीगु वय्कः अन हे मंत धयागु नुगः मछिनापुगु सीखँ ब्वनेमाल । जि गनं वने मफुम्हेसित भिंगुसां मभिंगुसां बुखँ कनीम्ह नेपालभाषा टाइम्स खः ।
नेपालभाषा परिषदं चित्तधर सिरपाः बिया तयाम्ह मुक्कं नेपालभाषायागु जक सपूm मियाः भोताहितिया सफू धुकू पसलय् वक्वसित नेपालभाषा सम्बन्धी गतिविधि कनाः अन बियातःगु खलः पुचःया ब्वनापौ व पत्रपत्रिकात रचना माःमाःपिंत माःगु बियाच्वनीम्ह व बिइगु ब्वनापौ रचना कयाच्वनीम्ह, जि सफू न्यायेम्ह व जिगु सफू मियाबीम्ह नेपालभाषाया सेवक नातिवज्र नं मंत खनी ।
मरिप्वः चिनाहःगु भ्वँतय् किपा खनाः ब्वना स्वयाबलय् जि मुस्ताङ्गय् जिल्ला शिक्षा अधिकारी जुयाः वनाबलय् अन प्रमुख जिल्ला अधिकारी जुयाच्वनादीम्ह शारदा प्रसाद दाहाल मदुगुलिं श्रद्धाञ्जली प्वंकातःगु जुयाच्वन । मस्ताङ्गय् च्वनाबलय् जिं निदँ तक वय्कःनाप ज्या यानागु खः ।
झ्वाःबहालय् मचाबलय्या पासा रामरत्न तुलाधरं जितः दकलय् न्हापां बाहाः पुजाया तुतः च्वकाः छापय् यानाः २००३ सालय् येँ देय्या बाहापतिं छाःगु खः । वय्कः नं मंत खनी । वय्कलं थम्हं द्यःया म्ये हालाः व मेपिंत नं हायेकाः श्रीघः ज्ञानमाला भजन खलःया न्याचाः म्येचाः पिकयादीगु खः ।
थ्वपालय् दिवंगत जुयादीपिनिगु झ्वलय् श्रद्धेय भिक्षु अश्वघोष महास्थविर ९३ दँया उमेरय् दिवंगत जुयाबिज्यात । जि आनन्दकुटी विद्यापीठय् ब्वंका च्वनाबलय् वसपोल नापं ज्या यानागु खः । वसपोलं धयाबिज्याःगु मनुखं जन्म जरा व्याधि मरणया स्मृति दयेकाच्वन धाःसा दुःखया अनुभूति जुइमखु धयागुयात लुमंकाः आः वसपोलया गुणानुस्मृति दयेकाच्वना ।
नेपालभाषा परिषद्य् तःदँ तक नापं ज्या यानाम्ह नेपालभाषा बाखं, उपन्यास व बुद्धधर्म सम्बन्धी लेखया च्वमि अष्टमुनि गुभाजु मत्वं मदुगु सीखँ नं ब्वनेमाल । थ्व च्वखं च्वयेधुंकाः नं रत्नकीर्ति महाविहार मखंबहाःया हनेबहम्ह चक्रेश्वर अष्टरत्न (जुजुकाजी) वज्राचार्य नं स्वर्गारोहण जुयाबिज्याःगु खबर वल ।
सपोल वज्रयानी ततःधंगु चक्रात्मक पूजाय् तःथाय्मछि चचापा जुयाबिज्यात । जिं नं वसपोलयाके हे चर्यागीति स्यनागु खः । च्वय् नां न्ह्यथनापिं हनेबहपिं गुणकारीपिं सकलया निर्वाण कामना यासें श्रद्धाया स्वांपासः देछाया ।
जि आः ८८ (चय्च्यादँ)या च्याय् हायाच्वन । थथे मभिं मभिंगु छु छु बुखँ ब्वनेमालीतिनि मसिउ । न्ह्यागुसां नं म्वानाच्वंतलेयात जूजूगु स्वये लूलूगु नये धकाः भिंगु मभिंगु बुखँ ब्वनाच्वने मानि । सितकि तिनि बाय्बाय् फुतम् जुइ ।
LEAVE YOUR COMMENTS