बलम्बु कुमारी महालक्ष्मी जात्रा


रिजु श्रेष्ठ

छुमांः
हलिंया एसिया महादेशया नेपाःदेय्या राजधानि येँया पश्चिम लागाया चन्द«गिरि व दहचोक डाँडाया दथुचाय् च्वंगु करिब ४३.९ वर्गा कि.मि. क्षेत्रफल दुगु ऐतिहासिक महत्वया चिधंगु बस्तिया बलम्बुयात थि थि नामं म्हसिकेगु याइ, बलँबुं, बलम्बु, बलबु, भास्तिपुर व भेल्बु तक धका धायेगु याइ ।

विशुद्ध नेवाः बस्ती बलम्बुइ स्यस्यः व ज्यापु,तयेगु बाहुल्य अप्वःसां कौ,नौ,लवः,जुगी,साय्मी,खुसःतयेगु देशय् दुने बसोबास धासा ब्रम्हु व क्षेत्री व मगः तयेगु चाहिं देशं पिने बस्ती जुयाच्वंगु खनेदु । धायेतला मध्यकालया इतिहास स्वैबले थनया स्थानिय बासि धका ज्यापु वा महर्जन जाति हे खः धैगु उल्लेख दु (प्राचिन नेपाल,चक्रमेहर बज्राचार्य) उकि बलम्बुया महालक्ष्मी सम्बन्धि नं यक्व जानकारी उल्लेख दु ।

पश्चिम लागााया थानकोट, किपूल्चा, नगांचा, नैकाप,सतुङ्गल,मातातिर्थ, मच्छेगां,दहचोक,बालागां,नगांचा,गुम्रचागांया करिब दथु लागू थुगु बस्ती धार्मिक हिसाबं अप्व बौद्ध मार्गी धासा धार्मिक सहिष्णुताया भावनां हिन्दू मार्गी व क्रिष्चियन नं थौंकन्हय् दु । लिच्छिविकालिन इतिहासया (शिलापत्र) अभिलेखया दसूकथं बलम्बुयात शिताटी गुल्मक (बलम्बु चौकिटारया अभिलेख ४८२) धकाः नामाकरण यानातगु दु धासा मध्यकालया प्रारम्भया अभिलेखय् भात्र्येपुरी धैगु संस्कृत नामं व बलबु धका स्थानिय बोलिचालीया भाषं धाइगु अभिलेख खनेदु,सायद छ्यलाबलाय् वःबले भात्र्येपुरीया अप्रभंस जुया भास्तीपुर जुगु धैगु अनुमान दु । अथेतुं नेपालको प्राचिन अभिलेख (२०३०) या अभिलेख कथं भेल्बुया अभिलेखनं दु, जनसाधासणया भनाइ कथं थौंकन्हेया भेल्बु धैगु थाय्यात इंचोधका नं धाइ, खास बलम्बुया ऐतिहासिक बस्ती अनं हे न्ह्यागु धैगु धारणा दु (बलम्बु द्धारे, लक्ष्मी बहादुर श्रेष्ठ) ।

बलम्बु स्थाननामकोषया लिपांगु बु या संस्कृतं भूमि धैगु जुइ (कृष्ण प्रकाश श्रेष्ठ), तर न्हापांगु बल या बिष्लेषण कथं छुं नं थासय् संरक्षणया हेतु शतिmपिठ पूजा यायेगु याइ , धैगु मतलव देवि वा अष्टमात्रिका आरधना । किम्बदन्ति कथं न्हापा सतुङ्ग, बालागाँ,व किपुल्चाय् च्वपिं थःगु गुथिं देंय् छक्वः चान्हे बलम्बुइ महालक्ष्मी वा शतिmपिठ पूजा या वइ, थनं महालक्ष्मीया मन्दिर परिसरय् च्वना आरधना यायेगु याइ,छाय्धासा इमिगु गामय् महालक्ष्मी मदु,तर देवि वा अष्टमात्रिका पूजन वः बलम्बु महालक्ष्मीया शतिm व करुणाया महिमा या उदार स्वरुप नं थनं चान्हे बाय् हे च्वनांसां श्रद्धा देछाइगु धैगु आधार दु, बल धागु गुथिया आशय थनं स्वागू दु (शान्त प्रकाश श्रेष्ठ, थानकोट) । थ्व आधार किपूल्चाय् च्वंपिं सिथि नखः बले ग्वःजाः छाःवैगु, व वहे इलय् सतुङ्गयापिं बौ ह्वःवइगु धका बलम्बु महालक्ष्मीयात सिरपा ब्यू वःगु व थ्व अनिबार्य खः धका पुष्टि नं जुगु दु ( सानु श्रेष्ठ,बलम्बु, दुवाः गुथि ) ।

जात्राया म्हसिकाः
जात्रा वा उत्सब धायेसातं छुं नं कथंया बिजय वा हर्षया लिच्वः खः, थुकि सांस्कृतिक व धार्मिक महत्व उलि हे दया च्वनि, साथै उगु थाय् बिषेशयात नं तसकं हपा बियातइ ।

बलम्बुया ऐतिहासिकता थनया लोकोतिm वा किम्बदन्ति जक मखु सांस्कृतिक रहनसहन पाखें नं झल्केजु । थनं अप्वः नेवाः तयेगु बस्ती जुगुलिं बर्षया छक्वः मोहनि वाः स्वन्ति सियां तजिक बलम्बु गां या करिब मध्य थासय् अवस्थित महालक्ष्मीया जात्रा यायेगु याइ ।

बलम्बु जात्रा गबले निसें छाय् न्ह्यात, सुनां व गथेयाना धैगु सम्बधि छुं हे लिखित प्रमाण वा अभिलेखः मदु धैगु जनबासीतयेसं धागु दु, अझ बलम्बुया थकाली तसें तकं थ्वः देगः सुयागु पालय्, सुनां दयेकुगु खः धका धायेमफुगु अवस्था दु । तर छगू जिवित परम्पराकथं बलम्बु महालक्ष्मी जात्रा देय् दँसं कार्तिकशुक्ल (कछलाथ्वः) अष्टमी,नवमि,दशमि याना स्वन्हू तक तजिक हनिगु परम्परा दु ।

महालक्ष्मी जात्राया म्हसिका ः
महालक्ष्मी धायेसातं धन व सौन्दर्यया प्रतिक कथं काइ,अले लक्ष्मीया प्यपा ल्हाः धका धर्म, कर्म,अर्थ व मोक्ष नं लुमंकि । अले छगू नारी सृष्टि जक मखु, शतिm व संहार नं खः धैगु आभास नं बिया च्वनि । थुकथं लक्ष्मीया थिथि शतिmशाली रुपया छगू हे रुप, अले सत्य युगया मातृसतात्मक युगया चिं नं बिया च्वनि, झिसं थुइके फइ कि जात्राया परम्परा सत्युगादी खः ।

जनबासीया भनाइकथं अन्याय व अत्याचार संहारया लागीं अष्टमात्रिकां दानब वा राक्षसयात स्याःनां बिजयया घोषणाया छगू थ्व उत्सब खः । छगू सामाजिक, सांस्कृतिक, धार्मिक,व एतिहासिक महत्वया थुगु जात्रा या संस्कार व परम्परा बिष्कं कथंया दु, प्रत्येक थाय् पिच्छे संस्कार व पद्धति पाः वइ,अथेहे थनंन बिशेष कथंया जात्रा व पूजा आरधना बिधिं तजिलजि ताः लाकेगु याइ ।

धायेतला जनमानसं बलम्बु जात्रायात महालक्ष्मी जात्रा धका सम्बोधन यायेगु याइ, तर बास्तबिकता भचा मेथे हे दु, बलम्बुइ इष्ट देबि वा आजु द्यः धका महालक्ष्मी खः सां थनं मू जात्रा धका कुमारी द्यः या जुइगु याइ । जात्रा संचालन पद्धति बिचा याइबले कुमारी पूजा न्ह्योने लाः वइ धासा लिपा लिनि महालक्ष्मी या पूजा अर्चना यायेगु प्राबधान दु ।

सायद कुमारी द्यः या खत मदुगुलिं कुमारी जात्रा धका मधागु न जुइफु, तर थुकिं छु अनुमान याये फइ धासा देवता पिनिगु छगू समझदारी या छगू दसू नं खः धासा बलम्बु जात्राया छगू महत्वपूर्ण तर आः तक सुलाच्वंगु सत्यः छाय् कुमारी जात्रा धका मधासे लिप्त जुयाच्वंगुः ? धैगु नं सिके मानिगु ।

जात्रा ल्य् छगू पद्धति वा न्हापा नसें लिपा तकया प्रकृयागत जुयाच्वनि । न्ह्याथाय् जात्राय् नं शतिmया प्रतिक दयाच्वनि,उकि मूल द्यः, सुनां, गथेयाना धैगु छगू परम्परा दइ । बलम्बु जात्रा कार्तिक शुक्ल अष्टमी ,नवमि, व दशमीयाना स्वन्हू यंक जात्रा मनेयाइगु चलन दु । चिकुलाया आगमनं हे न्ह्याइगुलिं थुगु जात्राया नं बिष्कं थाय् जनमानसके दु । महालक्ष्मी जात्रा धासां प्रमुखःतः कुमारी पूजा अर्चना जुइ धासा,अले गणेश वः महालक्ष्मी जात्रा याइ । उकिं थुकियात कुमारी महालक्ष्मी जात्रा धायेगु उपयुतm जुइ ।

जात्रा याइगु बिधि ः
बिधि धायेसातं प्रकृयागत ज्याझ्व खः,थुकि गबले, सुनां, गथे याना छुछु धैगु प्रश्न बइ । थनंया जात्रा पूजा बिधिया आधारं प्यन्हू धका धाइ, धासा सहभागिताया कथं स्वन्हू जक मानेयाइ । साधारणतया स्वन्हू धका कछलाथ्व (कार्तिक शुक्ल) अष्टमी, नवमी,व दशमी धका जुइ ।

छसिकथं नेवाः संस्कार कथं थुकियात छोएला बू, मू याः व सिन्हःयाः धका धाइ । अले स्थानिय बासिया आधारं बलम्बुइ नं सिन्हः वा सिन्दूर जात्रा धका दु (रत्नकाजी श्रेष्ठ,बलम्बु, सिन्हः गुथि) अले जात्रा न्ह्याकेत हे दकले न्हापां सिन्ह गुथि पाखें द्यः वः देगः यात पूजा ज्वलं, मरीचरि, सिन्हः(अबिर), ताय् व स्वाँ माः,सिसाबुसाः,वः भ्वों स्वां देगल्य् तयेत व,कोखाः तूमांः व भोगते सहित किस्ती तया धाः बाजं नापं सकलें गुथियार सिन्दूर जात्रा न्ह्याकेत वनेगु प्रचलन दु , थुगु गुथि मवंतले दशमी कुन्हू पिंगल्य् दिकातगु द्यः ल्ह्वनिं मखु परम्परा दु ।

संचालन बिधिः
बलम्बू गांया सम्पूर्ण धार्मिक व सांस्कृतिक ज्याझ्व न्ह्याकेत छगू द्यः गुथि धका दु, थ्वः बलम्बुया स्यस्यः तयेगु छगू तः धंगु गुथि खः धायेतला थुपिं न्हापा यलय् नं वया च्वंपिं, थनया दक्व सांस्कृतिक उत्थानया लागीं भाला बियातगु ( सानु श्रेष्ठ, देब बहादुर श्रेष्ठ, लक्ष्मी बहादुर श्रेष्ठ) धाइ । द्यः गुथि अन्तर्गत नं दूवाः, लौ, व चालं गुथि धका स्वंगु ताजि बिभाजन दु ।

बलम्बु जात्रा चाहिं दूवाः गुथि अन्तर्गत ९ जनां संचनलन जुइगु खः । महालक्ष्मी द्यः या सम्पूर्ण कामक्रिया दुने पिने व पूजा दूवा गुथिया जात्रापाला नं यायेगु जुइ धासा कुमारी द्यः यात पित हयेधुंका संरक्षक वः पाला धका बलम्बुया ७ जनाया समूह दूगु ज्यापु तयेगु थकाली गुथिं याइ । निगू गुथि नं दय्ं दसं पाला कथं पाः हिलेगु याइ , व उगु ल्याखं बर्ष भरिया द्यः व संस्कृतिक न्ह्याकेगु जिम्मा वहे पाला पाखें याइ ( सिथि नखः, चालं, जात्रा,योमरी पुन्हि,गठांमो) ।

बलम्बु जात्रा,तसकं एतिहासिक परम्परा दुगु, वः नेपाः देय्या थिथि थासय् न्ह्याइगु जात्रा मध्ये तसकं लिमलागु, चिकुलां व मोहनि स्वन्ति लगतै वैगु मुखाःअष्टमी कुन्हु जुइगु पर्व खः । दुवाः गुथिपाखें जात्रा क्वछितः जात्राया छूं दिं न्ह्यो ब्रम्हूया थाय् वनां साइत स्वकेगु चलन दु । पूजा ज्वलंनसें जात्राया सम्पूर्ण ब्यबस्था दूवाः गुथिया जात्रापाला नं हे यायेमाः । जब साइत क्वजिइ तबजक जात्रा गबले धैगु सूचं गामय् छ्वयेगु धैगु प्रचलन दु (देब बहादुर श्रेष्ठ, बलम्बु) ।
जात्राया अन्तिम तयारी कथं ज्यापू गुथिया पाला नं प्यन्हू न्ह्यो थ्वों थुइ ।

अष्टमी, छोएला बु ः न्हापांगु दिं
थुगु दिं दूवाः गुथिया पाला नं चोखो वा शुद्ध जुया, सकल गुथियार नापं पूजा ज्वलं सहित, निखार हाकुम्हः दुगु, बलि बियेत छम्ह मेः व पृथ्वी नं उब्जनि जुगु जति फुक्कं बुबः वः बीबः (१०८ थरी, ६४ । ६४ सलिंचाः) अले पन्चामृत तयार याना मध्यान्हः चान्हे बलम्बुया पिंगलास्थानय् होम याः वनिगु प्रचलन दु । ज्यापू गुथियापिं मेः ज्वनां , दुवाः तसें हाकुम्ह दुगु यनि ।

महालक्ष्मी धैम्ह दानब वा दैत्य संहार याम्हं व मेः या प्रतिक कथं दानव कयातगु जुइफु, सायद अष्टमात्रिका जगेयायेगु व शक्ति पिथनेगु छगू तान्त्रिक बिधि नं थुकि दुगु जुइफु, सत्ययुगय् न्हापा दक्वं तान्त्रिक वा बैदिक जुयाच्वंगु जुइ धैगु भनाइ स्थानियया दु (ज्ञान बहादुर श्रेष्ठ) । अझ जनबिस्वास कथं थुगु दिन तसकं ज्ञानापुइ, बलम्बुया पिं सकस्यां हे स्यू थुगु पूजा वंगु व पूजा बिधि स्वःये मत्यः उकिं न्यनागु कथं सुं न लिपा छें नं पिहां वइ मखु ।

थुगु दिन बलि बिइम्ह मेः यात ह्वंकुलि मेः धका धाइ, थुकि तसकं हे बिस्कं कथंया तान्त्रिक व बिशेष कथंया पूजा अर्चना सत्य युगं नसें थौंतक नं यथावत दु धैगु अनुमान याये थाय्दु, मज्यू व मत्यः धैगु या सत्यता नं ल्यं दनिगु किम्बदन्ति व बिस्वास प्रकट जुगु दु (बासु देव श्रेष्ठ) । जब सकलें गुथियार पूजाया हलंज्वलं लिसें पिंगल्य् थ्यनी, द्यः या शक्ति जगेयाना बिशेष तान्त्रिक बिधिं चच्छि जाग्राम जुया कां बाजा पूया होम याइ, अनंलि अन यंम्ह हाकुम्ह दुगुया बलि बिइ तर बिष्कं कथंः, धागु कथं उम्ह दुगुया बलि बिइत सकलसियां ढकि तया पूजा याना,बँय् मतःसे बलि बिइ, उम्ह दुगुयात १०८ टुक्रा याना होम व पूजा अर्चना याइ ।

पूजा धुंका सकस्यां समय् नयेगु याइ ,अले हाकनं अनं यम्ह ह्वंकुलि मेः,सायद होम याना स्याइम्ह जुगुलिं ह्वंकुलि धागु जुइफुगु अनुमान (बासुदेब श्रेष्ठ)यात स्याइ ,तर थ्व नं तसकं तान्त्रिक बिधिं जागु पूजा खः,न्यनागु कथं न्हापा शतिmं हे उम्ह मेः यात हाकनं जिबित याना कन्हे कुन्हु महालक्ष्मी मन्दिर परिसरय् हया हाकनं छक्व स्याइगु धैगु दु । उकिं उम्ह मेः यात पूजा सिधये धुंका सुथय् गुथियार तसें हे करिब जिबित थें याना स्वाना यंकि,अले यम्ह में जिबित हे हयागु धैगु भान बिइत गुथियार तः हे मेः थें हालावइ सायद थौंकन्हे उकियात म्वाकेगु संभव मदुनिं जुइ । थथे चच्छि पूजा व होमयाइबले, गुथियारतसें न्ह्यलं ब्वायेमज्यू धैगु भनाइ दु ।

समय् नयाः सुथया पहरय् सकलें लिहां वइ । थुकथं अष्टमीया दिन या होम धुंका जात्रा या तयारी कथं मेगु ज्याझ्व कन्हे कुन्हु तयार याइ । अनुमान कथं पिंगल धैगु भैरब वा देबिदेवता पिनिगु थाय्,शतिm प्राप्त जुइगु थाय् उकिं होम धैगु जात्रा सुरु जुल, धका सकल भूतप्रेत, द्यः पिचास,पितृ यात समग्रं देय्या उन्नति वा रक्षाया कामना यासें जात्राया निमन्त्रणा बिइगु तान्त्रिक बिधि जुइमा धैगु जिगु धापू खः ।

थुगु दिन स्थानिय बासि तयेसं छें यचूपिचू याना जात्राया तयारी स्वरुप तःखाः खुनेगु, पाहाँ सतेगु याइ । बलम्बु जात्राया बिशेषता धैगु तःखाः नं खः, नेयपल सम्बत सुरुया लगतै दकले न्हापा यकिं नं चिकुला जुगुलिं बालांक तःखाः ख्वइ । नेवाः तयेगु भ्वेः ले तसकंथुकिया महत्व दु, स्वास्थ्यया दृष्टिकोणं तसकं भिंगु व बालांगु ।

मू याः नवमीः
मू याः धैगु बिशेष कथंया दिं खः,थ्व दिं धैगु स्थानियबासितयेगु जात्रा धाइ ,अले स्थानिय भाषं नखः धाइ, अष्टमी कुन्हु जागृतयापिं देवि देवता पिनित प्रत्येक छेंखांः थिथि पूजा ज्वलं तया मू द्यः या लिसें सकल मठ मन्दिर पूजा याइ ।

धायेतला बलम्बुइ महालक्ष्मी जात्रा धाइ,अय्नं पूजा या बिधि व महत्वं स्वसाःजात्रा या दक्व संचालन व बिधिइ कुमारी द्यः या धार्मिकता अप्व दु धासा अनंलिपा गणेश व महालक्ष्मी धाइ ।

कुमारी पूजा दक्वं थकाली तयेगु ज्यापू गुथिं याइ, नवमि कुन्हू सुथय् अष्टमीया चन्हे स्याम्ह ह्वंकुलि मेयात महालक्ष्मी मन्दिरय् हाकनं छक्व नाय् नं स्याइ, अले नाय्नं मेःयात मस्वसे स्वं,स्यें,आरपति ,नुगःचु लिकया भेगःल्य् तइ ।

कुमारी द्यःया तिसाः धका मेःया आरपति बाँलाक सिलाः नाय्नं छगू हे साशःलं पूया कुमारीयात छाइ । थ्व दिन सुथय् हे देखः पिकाइ,अले जात्रा याइपिं द्यः यात नं पिनें ब्वयेगु याइ, गणेश, महालक्ष्मी, कुमारी यात नं खते तइ । थुकथं कुमारीयात दकले न्हापां बिशेष बिधिं पूजा अर्चना यायेधुंका तिनिं गणेश अले महालक्ष्मी यात नासल्य् तइ । दक्वं थासय् नासः द्यः दइ, व धागू भैरब, महाधः वा कला वा साधनाया गुरु कथं सम्बोधन याइ, उकि जात्रा न्ह्यो नासः द्यः याथाय् यंकुगु खः ला धैगु जिगु धापु दु ।

थथे मू या ः कुन्हू दक्वं प्रक्रिया पूरा यायेधुका, ज्यापू तसें थुगू द्यः थ्वं धका छगू घः दूवाः गुथिया पालाथाय् पूजाया लागीं पयेहइ ,मेपिं महालक्ष्मी व गणेश द्यः मन्दिरय् नं देखःतय् तया पिंगलय् यने न्ह्यो दूवाः तः व थकालीत कुमारी द्यः या छयोनें छुनातगु स्वांः कुतुमवतले चान्हे पिया च्वनि , किम्बदन्ति कथं वा धागु न्यनागु अनुसार जब स्वां कुतुं वइ अले दकले न्हापां गणेशया खः अले महालक्ष्मीया खः सुथः करिब ४।५ बजे चाःहिकेगु याइ ।

सिन्हःयाः दशमीः
जबः कुमारी द्यः या स्वां कुतुंवइ, अबलें सुथःन्हापा हे टोलटोलय् देखः चाःहिकेगु याइ, सिन्हयाः वा दशमीया सुथः न्हापा नसें बलम्बुया थिथि धाः,धिमे,बासुरि, नाय्खिं,ब्यान्ड बाजा लगाएत काँ बाजा सहित गणेद्यःया देखः वः महालक्ष्मीया देखः प्याखंः हुइकेगु याइ । दशमी कुन्हु कुमारीयात ढकि तया नासल्य् ज्यापू तसें चोखो जुया दूवा गुथियापिं नं च्वनां मेः या आरपति तिसा कथं तिकी, थकालीत दक्वं तुयू जामा व टपुली पुनां कुमारी द्यः बिचय् तया थकाली तः चाकःछिं च्वनां पाताः खोला लःल्हायेगु धका तःग्वगु सिजःया खोलाय् सकस्यां पाःपाः कथं स्वक्वः स्वक्वः छगू हे खोलां थ्वं त्वंकिगु प्रचलन दु, थवले प्वंकिगु थ्वं द्यः थ्वं धका करथ्वं जात्रा प्यन्हू न्ह्यो जक ज्यापू तसे थुइ अले सिधयेधुंका सकल पूजा खलः,बाजं,नाय्, गुथियार पिनित भ्वय् नकेगु याइ ।

खासः कुमारी द्यः या खतः चाहि मदु, उकिं ज्यापू तसें ढकितया दुने पिने याइ । अले कुमारीm व देखः थाय् थासय् पिंगल ,लाछि, गणेश द्यः ,महालक्ष्मी मन्दिरया परिसरय् मण्डप दय्कातःथाय् दिकेगु याइ । गणेश व महालक्ष्मीया खतः नं अन हे दिकी ।

अनंलि थ्व दिंन नवमि कुन्हू स्याम्ह ह्वंकुलि मेः या लाः,क्वें दक्वः तया सि दायेकेगु धका दूवा गुथिया पाला नं मलःया जाः नकेगु धका छम्ह मेःयाः लाः दयेका जाः थुयाः पिंगलय् वनां ग्वःम्ह द्यः दुगु खः उलि हे द्यः ब्वः तया सिकाभू याइ, लाः तःग्वगु जःसी दायेकी,अले उगु ला तया यंकिगु थलःयात लाती क्वं धाइ, जाः तयेत न्याकुं लागू ज्याखाः लप्ते भाग तइ । अले ज्यापू तसें करथ्वं नं हइ । थ्व बिधि पिंगलय् द्यः दिकेधुंका सुथय् सकतां ज्वलं ठिक जुइधुंका सुरु याइ । ल्यं दनिगु जाः वसिं ख्यचाः धाथाय् ह्वलिइ ।

बलम्बु जात्राया गुलि नं बिधि दु, जनभनाइ कथं थुकि सकले जात जातिया उतिकं समाबेश व महत्व दु,उकि नं थुगुजात्राय् नाय्यात दकले थकाली याना भ्वये नका हनेगु याइ । जात्रा प्यन्हू न्ह्यो नसें द्यः थ्वं बुइधुंका नाय् नं हे क्वंचाय् लाःया माला क्वखाय्का पिंगलय् यनिगु प्रचलन दु ।

थथे ज्यापूया थकाली गुथि वः स्यस्यः तयेगु दूवाः गुथि पाखें तसकं सौहादर्«पूर्ण ज्या याइगु छगू आधार धैगु भनाइ कथं स्यस्य व ज्यापू धैपिं दाजु व किजा व इमिगु जिम्मेवारी कथं ज्या यागु धैगु खः ( नानीमाया महर्जन) थुगु खंः बलम्बुया जात्रा परम्परा व पद्धति पाखें सिः दु । थथे सम्पूर्ण पूजा बिधि संचालन यायेत पाला प्यन्हू तक द्यांः लाय्मा धका संचनलक तयेसं धाइ । जात्रा या पूजा सिधयेधुंका सिन्ह गुथि नापं नापं थिथि खलः तः व बलम्बूया द्धारेया थाय् नं पूजा सहित सरकारी पूजा धका खडगः ज्वना वइ ।

बलम्बु जात्राया महालक्ष्मीया खतः तःधंः जु, करिब कलात्मक शैलिं दयेकातगु उगु खतः ल्ह्वनेत करिब २० जनां खःया प्यखें ज्वनिगु याइ । धासा गणेद्यः या खः चिधंः ८ जना ल्ह्वनिगु याइ । बाजाया ताललिसें धः प्याखंः हुइकेगु चलन तसकं न्ह्याइपुसे च्वंगु बिशेषता खः, ।

सुथबःछि चाहिकुगू खतः भचा लिपा पूजा यायेत व दर्शन याकेत हाकनं पिंगलय् दिकि यंकि, आः जब सिन्ह गुथि पाखें बाजा सहित पूजा वः सिन्ह ज्वनां पिंगलय् वइ अले तिनि अबिर, स्वां नं द्यः यात हाकनं सृंयारेयाना तिनिं द्यः जात्राया लागीं थनेगु याइ । उकिं, बिष्णुदेबि, इन्द«ायणी, व थानकोट जात्रा थें बलम्बुया कुमारी महालक्ष्मी जात्राय् नं सिन्दूर जात्रा धका सिन्ह ह्वला जात्रा यायेगु प्रचलन दुगु जुल । सिन्हगुथिं १ धार्नि सिन्ह करिब १०।१२ पोका दयेका द्यः प्याखः हुइका च्वनि अले सिन्ह ह्वलिइ । तर हरेक पूजा बिधिल्य् कुमारी द्यः यात दकले न्हापां हे फुक्क. ज्वलं छुटेयायेमा । कुमारी धासा चाहिकीमखु, । थुगु दिन न्ह्च्छिि २।३ चोटि देय् द्यः चाहिकेगु याइ । थ्व दिन धैगु पाहाँ पिनिगु नखः नं धाइ ।

थथे दशमी कुन्हु बहनितक द्य चाः हिका द्यः दिकि,अले लिपा हाकनं थनिमखु । अले लिपा हानं सरकारी पूजा याना द्यः उखुन्हू हे दुकायेगु याइ । न्हापां गणेश द्यः लिपा कुमारी व महालक्ष्मी नापं दुकाइ । बिबिध बिधि बलम्बु जात्रा दशमीनसें सिधगु जुइ, तर गुथियार तसें कन्हे कुन्हु पूजा याना जात्रा क्वचायेकि ।

नेवाः तयेगु दयें छक्व वइगु तःधंगु नखः , उकिं सकल गाँउ बासितसें थःथिति, जःलाखःला, पासापिं सकलसित जात्राय् समाबेश यायेगु याइ, छगूला संस्कृति आदानप्रदान अले बलम्बुया तजिलजि ब्वयेगु नं कुतः धैगु खः । उकिं जात्राया आकर्षण तसकं अप्व दु, अले तधंगु जनबिस्वास व जनसहभागीता थनं खंकेफइ । थुकिं बलम्बुया सांसकृतिक, धार्मिक,एतिहासिक,तान्त्रिक व सामाजिक इतिहास क्यनांच्वंगु थुगु जात्रां बलम्बुयात हे संरक्षण याना तगु खनेदु ।

महालक्ष्मी जात्राया किम्बदन्ति व एतिहासिकताः
हरेक देयया सृष्टि गथे जुल धैगु थिथि आधार दयाच्वनि, गनं एतिहासिक ,गनं पौराणीक व गनं किम्बदन्ती, व लोकधारणा । लिखित दुगु अभिलेखं अनया बस्तुस्थित अनुसन्धान व अवलोकन यायेत अपुइ ,तर किम्बदन्तीया प्रमाण व आधिकारीकता बिइ थाकूइ ।
बलम्बूया नामाकरण, व कुमारी महालक्ष्मी जात्रा सम्बन्धि किम्बदन्ती वा लोकधारणात नं न्यनेदु दु ।

छगू भनाइ कथं बलम्बूया जात्रायात लाटीमलः जात्रा धाइः
लाटीमलः या शाब्दिक अर्थ ला सिः मदु, तर जनभनाइ कथं न्हू दँ व कार्तिक । मंसिर जखः, असारं प्यूगु वाः लयेगु इलय् मनूतये ज्यां लिमला बले हथासं जात्रा न्यायेके माः,अझ मोहनि स्वन्ति नखः नं आर्थिक नं कमजोर जुयाच्वंगु इलय् जात्रा जुइगु ,उगु सत्य युगय् सकल थाय् च्वंपिं द्यः पिनिं सहलह जुया दकले न्हापा सुनां जात्रा पाः फयेगु, व नं मुखाः अष्टमी कुन्हु, धैगु अष्टमी मध्ये दकले तः धंगु व कडागु धाइ,बलम्बुया महालक्ष्मीं आट याना जिं हे न्हापलाक पाः फयेगु धका जात्रा सहर्ष स्विकार यागु लिं थनया महालक्ष्मीयात तसकं पराक्रमि वः शक्तिशाली द्यः कथं नालातगु दु, धासा थः हे न्ह्यचिला थाकुगु आट यागुलिं लातीया संज्ञा बिया लाटीमलः धागु धैगु लोकबिस्वास दु ।
अथेंतु स्थानिय बासिन्दाया कथं ल्हुती अजिमा या जात्रा बलय् बखुं, चखुं,अले ताहा छज्वःछज्वः होम यायेत तइ,उगु इलय् होमयाःबले लाःया तिः छ्वःम्हूया बलम्बुइ वगु लीं लाःती मलः धागु न्यनागु दु (देब बहादुर)।

अथेंहे जनभानाइ कथं थनया महालक्ष्मीया प्यम्हः तः केँहे दु, थनयाम्ह थकाली अले छसिकथं बालागां, टेकानपुर व थानकोटय् च्वंम्ह , उकिं छसिकथं दशमी धुंका रोल वा पाः कथं एक हप्ता भित्र लाइनैं जात्रा जुइ ।( लक्ष्मी बहादुर )

छगू महत्वपूर्णगु दसू धैगु, महालक्ष्मीया मन्दिर नं खः ,कलात्मक शैलिया थ्वः मन्दिर महालक्ष्मी या हे कृपां २०७२ सालया भूखाःचंः नं छु स्यंके मफू धैगु बिस्वास नं दु ।

बलम्बु महालक्ष्मीया महिमाया किम्बदन्ती नं थथे दुः
न्हापा किपूल्चाय् छम्हः राक्षसं तसकं देशय् दुखः बिया च्वंगु जुयाच्वनं, वयात न्हिं छम्ह मेः या लाः जा,ज्वनां छें खाः पतिं पाःपाः याना छम्ह मनू नं पाः च्वंवनेमागु जुयाच्वनं । थथे जुया किपूल्चा बासी दुखः ,अले मनूतः नं बिस्तारै घटेजुजुं वनां च्वंगु । जाः ज्वना पाः च्वनेगु इ छन्हू बुरा व बुरी जक दु मेसिया जुयाच्वनं उखुन्हु हे बलम्बु महालक्षमी चान्हे किपूल्चाय् चाः ह्यू वनाच्वंगु, अनं छें नं बहनि बुराबुरीया गनथन जुया च्वंगु, जि वने,जि वने धका हालाच्वंगु मनू रुप कया वंम्ह महालक्ष्मीं ताइ ।

छु जुगु धका खापा घाराघारा याना थःयात बाय् मागु प्रस्ताब तल, अले चिन्तित बुढाबूढिं थः गु बृत्तान्त कनीं । महालक्ष्मीया करुणां जागेजुइ, अले न्यनि जी हे वंसां ज्यूला ? धका, बुढाबूढिं अजूचाया, दूवाः वा गांया नायः यात न्यना वये धाइ, न्यं वनिबले,नायः नं ज्यू,छिमिगु निमतिबु बाय्मालिमखु धाइ ।

ल्य्तातां महालक्ष्मी मेः छम्हया लाः व जा ज्वना पाः च्वं वनिं । चान्हे रक्षस वइ,न्हिथंः गे जा नइ,तर पाः च्वंम्ह यात ग्वाः धका नयेत स्वैबले ,महालक्ष्मी,आसेः जित नयेत न्हापां जि नापं युद्ध यायेमाः धाइ । थथे युद्धं महालक्ष्मीं वयात स्यानां, बुढाबूढियाथाय् वनिं । इपिं पाःला म्वाकं लिहा वगु खनां अजू चाया,थ्व,चानचूने खइ मखु धका बिन्ति याः बले बलम्बुया साक्षात कहालक्ष्मीया दर्शन बिइ ।

थुकथं अत्याचारं मुक्त यागु दिं व उकिया सिरपा कथं छु यायेगु धैगु न्यंबले उगु दिं सिथिःनखः या दिं लागू जुयाच्वनं,उकिं किपूल्चां दँय् दंसं ग्वः जाः छाः वइ । ( सानु श्रेष्ठ, पूर्ण महर्जन,७८) ।

अथेहे सतुंगल बासि नं सिठि नखःया दिन, किूल्चा मिंसिया भचाः न्ह्यो बौ ह्वः वइ,अनं नं उगू इलय् धूं छम्ह सियां तसकं दूखः बियाच्वंगु, थःगु महिमा व कृपां अनं नं धूं यात स्याना दूखंः मुक्त यागूलिं सिरपा कथं बौ ह्ववइ धका धाइ ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS